Κάθε γυναίκα γεννιέται έχοντας στις ωοθήκες της περίπου δύο εκατομμύρια ανώριμα ωοθυλάκια. Μεγάλος αριθμός από αυτά χάνεται έως ότου αρχίσει η εφηβεία. Με την έναρξη της εφηβείας υπάρχουν στις ωοθήκες κάθε γυναίκας περίπου τετρακόσιες χιλιάδες ωοθυλάκια.

Από αυτά μόνο τριακόσια ή τετρακόσια θα χρησιμοποιηθούν και θα ωριμάσουν μέχρι το τελικό στάδιο κατά τη γόνιμη περίοδο μιας γυναίκας. Σε κάθε κύκλο περίπου είκοσι με τριάντα ωοθυλάκια ξεκινούν να ωριμάζουν και από αυτά ένα, σπάνια δύο, φτάνουν στο τελικό στάδιο ωρίμανσης κάθε μήνα.

Η αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας αρχίζει με την εμμηναρχή (πρώτη έμμηνος ρύση) που σηματοδοτεί την αρχή της γόνιμης περιόδου της. Διαρκεί έως την τελευταία περίοδο, που είναι κατά μέσο όρο τα 52 έτη για τις Ελληνίδες, μετά την οποία αρχίζει η εμμηνόπαυση.

Ο ρυθμός του εμμηνορησιακού κύκλου διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα και η φυσιολογική του διάρκεια μπορεί να είναι από 22-23 ημέρες έως 35 και να έχει 3 έως 5 ημέρες αιμορραγίας. Ο μέσος όρος διάρκειας των κύκλων είναι 28 μέρες.

Η πρώτη μέρα κάθε εμμηνορησιακού κύκλου αρχίζει με την έναρξη της περιόδου (αίμα). Κάθε εμμηνορησιακός κύκλος διαιρείται σε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη και ωρίμανση ενός ωαρίου, ενώ η δεύτερη σηματοδοτείται από την ωορρηξία έως την πρώτη μέρα του επόμενου κύκλου.

Η δεύτερη φάση του κύκλου, συνήθως είναι και η σταθερή φάση, η οποία διαρκεί 14 ημέρες. Έτσι, σε κύκλο 30 ημερών η ωορρηξία γίνεται την 16η ημέρα, ενώ σε κύκλο 25 ημερών η ωορρηξία γίνεται την 11η μέρα (η διάρκεια από την ωορρηξία μέχρι την περίοδο είναι σταθερή, 14 ημέρες).

Τι γίνεται στον κύκλο

Κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών του κύκλου τα επίπεδα των οιστρογόνων μειώνονται, έτσι αυξάνεται η παραγωγή της FSH. Η FSH προάγει την ωρίμανση των ωοθυλακίων που περιέχουν τα ωάρια.

Από τα 20 ή 30 ωοθυλάκια που αρχίζουν να ωριμάζουν κάθε μήνα μόνο ένα θα κατορθώσει να φτάσει σε πλήρη ωριμότητα (κυρίαρχο). Αυτό το ωοθυλάκιο μετατρέπει την FSH σε οιστρογόνο, που με τη σειρά του μειώνει την FSH, υποχρεώνοντας τα υπόλοιπα ωοθυλάκια να παράγουν ανδρογόνα και να καταστραφούν.

Η αύξηση του οιστρογόνου που παράγεται από το κυρίαρχο ωοθυλάκιο αυξάνει το ενδομήτριο. Επιδρά και στην τραχηλική βλέννη αλλάζοντας τη σύστασή της. 

Τα οιστρογόνα αυξάνουν φτάνοντας στο ζενίθ 36 ώρες πριν την ωορρηξία.

Η αύξηση του οιστρογόνου πάνω από ένα κρίσιμο σημείο αρχίζει με τη σειρά της να προκαλεί την αύξηση της LH και έτσι έχουμε την απελευθέρωση του ωαρίου από το ωοθυλάκιο (ωορρηξία). Μετά την απελευθέρωση του ωαρίου, το ωοθυλάκιο συρρικνώνεται και αλλάζει ο μεταβολισμός του.

Ονομάζεται ωχρό σωμάτιο και παράγει προγεστερόνη. Η προγεστερόνη προετοιμάζει το ενδομήτριο, ωριμάζοντάς το, για να δεχθεί το γονιμοποιημένο ωάριο. Μετά την απελευθέρωση του ωαρίου είναι γόνιμο 24, σπάνια έως 48 ώρες. Το σπέρμα μπορεί να ζήσει στο σώμα της γυναίκας 3 μέρες.

Γι αυτό συνίστάται στα ζευγάρια που προσπαθούν να τεκνοποιήσουν, συχνή σεξουαλική επαφή σε διαστήματα μικρότερα των 2 ημερών κοντά στην περίοδο της ωορρηξίας.

Αν έχουμε γονιμοποίηση του ωαρίου αρχίζει να παράγεται ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG) η οποία ονομάζεται και 'ορμόνη της εγκυμοσύνης'. Η χοριακή γοναδοτροπίνη διατηρεί και προάγει την παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης σε υψηλά επίπεδα για τη διατήρηση της εγκυμοσύνης.

Σε περίπτωση που δεν έχουμε γονιμοποίηση του ωαρίου, το ωχρό σωμάτιο μειώνει την παραγωγή προγεστερόνης και έτσι μετά από 14 ημέρες ξεκινάει η έμμηνος ρύση (περίοδος) που απομακρύνει το μη γονιμοποιημένο ωάριο και το ενδομήτριο.

Η πτώση της προγεστερόνης και των οιστρογόνων θα αυξήσει την παραγωγή της GnRH και έτσι ένας καινούργιος κύκλος θα ξεκινήσει.