Η δευτερογενής αναλογία των φύλων αναφέρεται στην αναλογία μεταξύ αρσενικών και θηλυκών απογόνων κατά τη γέννηση. Διαφέρει από την πρωτογενή, που αφορά στην αναλογία των φύλων κατά τη σύλληψη, καθώς οι αυτόματες αποβολές στη διάρκεια της κύησης διαταράσσουν αυτή τη σχέση. Διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να επιδράσουν σ’ αυτό, μεταξύ άλλων στρεσογόνα παγκόσμια γεγονότα μεγάλης κλίμακας.

Μια ενδιαφέρουσα βιβλιογραφική ανασκόπηση που πραγματοποίησε ερευνητική ομάδα φοιτητών και διδασκόντων στο Εργαστήριο Ιστολογίας και Εμβρυολογίας του Τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ, εξέτασε πώς επιδρούν στη δευτερογενή αναλογία φύλου οι πολεμικές συγκρούσεις, οι τρομοκρατικές επιθέσεις, οι πολιτικές αναταραχές και η κλιματική αλλαγή. Η εκ των συγγραφέων της μελέτης, φοιτήτρια του 5ου έτους Ιατρικής, Δέσποινα Χατζή, μιλάει στο iatronet.gr για τα ευρήματα, όπως τα παρουσίασε η ίδια στη διάρκεια του 15ου Συνεδρίου του Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ.

105 αγόρια για κάθε 100 κορίτσια

Η δευτερογενής αναλογία φύλου σε παγκόσμιο επίπεδο είναι κατά μέσο όρο 1,05, δηλαδή 105 γεννήσεις αγοριών για κάθε 100 γεννήσεις κοριτσιών. Αυτή η δημογραφική παράμετρος χρησιμοποιείται συχνά ως δείκτης της υγείας του πληθυσμού και της βιολογικής ισορροπίας. Οι αποκλίσεις από την αναμενόμενη παγκόσμια μέση τιμή έχουν ερμηνευτεί ως ενδείξεις υποκείμενων οικολογικών, κοινωνικών ή υγειονομικών διαταραχών.

"Η υπόθεση των Trivers και Willard υποστηρίζει, με βάση την θεωρία της εξέλιξης, πως όταν έχουμε δύο υγιείς γονείς και ευνοϊκές συνθήκες περιβάλλοντος, ευνοείται η γέννηση περισσότερων αγοριών, ενώ σε αντίθετη περίπτωση ευνοούνται τα κορίτσια, γιατί έχουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ενδομητρίως", αναφέρει η συγγραφέας της ανασκόπησης, προσθέτοντας πως το στρες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά αυτή τη σχέση. Για παράδειγμα, στη διάρκεια μιας τρομοκρατικής επίθεσης, αυξάνεται ο κίνδυνος αποβολών αρσενικών εμβρύων, λόγω της αύξησης των επιπέδων κορτιζόλης στο αίμα της μητέρας, στην οποία είναι πιο ανθεκτικά τα θηλυκά έμβρυα. Αντίθετα, οι γεννήσεις αγοριών αυξάνονται στη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων και μετά από αυτές, γεγονός για το οποίο έχουν διατυπωθεί δύο ερμηνείες.

Γιατί αυξάνεται η αναλογία αρσενικών στους πολέμους

Η σχέση μεταξύ πολέμου και ανθρώπινης αναπαραγωγής μπορεί να παρουσιάζει μεταβλητότητα, υπογραμμίζοντας την περίπλοκη φύση αυτής της συσχέτισης, παρατηρούν οι συγγραφείς της ανασκόπησης. Κάνουν αναφορά στα ευρήματα μελετών που κατέγραψαν ελαφρά αλλά στατιστικά σημαντική αύξηση της δευτερογενούς αναλογίας φύλου κατά τη διάρκεια και μετά από μεγάλους πολέμους, όπως ο Α και ο Β Παγκόσμιος και οι πόλεμοι στην Κορέα και στο Βιετνάμ. Ενδεικτικά, η Γερμανία παρουσίασε αύξηση των γεννήσεων αγοριών κατά τη διάρκεια του Α' ΠΠ, σε αντίθεση με χώρες με ουδέτερη στάση όπως η Ολλανδία, που είχε μικρότερες ή ανύπαρκτες διακυμάνσεις.

Οι μελετητές το έχουν αποδώσει στην αυξημένη συχνότητα των σεξουαλικών επαφών τη συγκεκριμένη περίοδο. Όπως εξηγεί η κ. Χατζή, η επίδραση στην αναλογία φύλου σχετίζεται με τα επίπεδα των γυναικείων ορμονών στη διάρκεια του εμμηνορυσιακού κύκλου. "Οι γοναδοτροπίνες που παράγονται φυσιολογικά έχουν διακυμάνσεις στη διάρκεια των 28 ημερών του κύκλου. Οι αυξημένες γοναδοτροπίνες ευνοούν τα θηλυκά άτομα, ωστόσο όταν οι σεξουαλικές επαφές είναι συχνότερες, η γονιμοποίηση έχει περισσότερες πιθανότητες να συμβεί στις μέρες που αυτές είναι χαμηλές, άρα ευνοούν τα αρσενικά", σημειώνει.

Μια δεύτερη θεωρία που έχει διατυπωθεί για να εξηγήσει την αύξηση των αρσενικών γεννήσεων στη διάρκεια ή μετά από πολεμικές συγκρούσεις συνδέεται με έναν προσαρμοστικό μηχανισμό φυσικής επιλογής: "Επειδή χάνονται περισσότεροι άνδρες στα πεδία των μαχών, αντισταθμιστικά η φύση ευνοεί τη δημιουργία περισσότερων αρρένων απογόνων για να επαναφέρει την ισορροπία", εξηγεί.

Ωστόσο, ο ακριβής φυσιολογικός μηχανισμός πίσω από την επίδραση του πολέμου στη δευτερογενή αναλογία φύλου, εξακολουθεί να απαιτεί περαιτέρω διευκρίνιση, σημειώνουν οι συγγραφείς.

Τρομοκρατία

Σε περιόδους τρομοκρατικών επιθέσεων έχει παρατηρηθεί μείωση της δευτερογενούς αναλογίας φύλου, υπέρ των γεννήσεων θηλυκών απογόνων. Μελέτες που ακολούθησαν τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ και του Νοεμβρίου του 2015 στο Παρίσι, διαπίστωσαν αυξημένο αριθμό αποβολών αρσενικών εμβρύων σε σχέση με τα θηλυκά.

Το γεγονός αποδόθηκε στη μητρική υπερπαραγωγή και απελευθέρωση κορτικοστεροειδών, ως απάντηση στους στρεσογόνους παράγοντες, η οποία μπορεί να διαταράξει το βέλτιστο περιβάλλον που απαιτούν τα αρσενικά έμβρυα, θέτοντας σε κίνδυνο την ενδομήτρια επιβίωσή τους.

Κλιματική αλλαγή

Οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, είτε ακραίες λόγω κλιματικής αλλαγής, είτε φυσιολογικές μέσω των εποχικών εναλλαγών, επηρεάζουν τη δευτερογενή αναλογία φύλου.

Σύμφωνα με τα ευρήματα μελετών, ο κίνδυνος αποβολών αρσενικών εμβρύων μπορεί να αυξηθεί σε περιόδους ή περιοχές χαμηλών θερμοκρασιών. Αντίθετα, η αναλογία αγοριών αυξάνεται σε περιόδους ή περιοχές επικράτησης υψηλότερων θερμοκρασιών. Ενδεικτικά, μελέτη σε σκανδιναβικούς πληθυσμούς έδειξε πως για κάθε ένα βαθμό αύξησης θερμοκρασίας, υπήρξε μια επιπλέον γέννηση αρσενικού σε 1000 γεννήσεις γυναικών.

Ωστόσο, οι περισσότερες μελέτες δεν προσδιορίζουν την ακριβή επίδραση της θερμοκρασίας στις περιόδους πριν ή μετά τη σύλληψη.

Πολιτική αστάθεια

Τα αυξημένα επίπεδα άγχους κατά τη διάρκεια μεγάλων πολιτικών γεγονότων μπορούν να επηρεάσουν τη δευτερογενή αναλογία φύλου. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα αρσενικά έμβρυα είναι πιο ευάλωτα στα επίπεδα μητρικού στρες, σε έναν κοινό μηχανισμό με αυτό των τρομοκρατικών επιθέσεων, αναφορικά με τα επίπεδα κορτιζόλης στο αίμα της μητέρας. Ως αποτέλεσμα, κατά τη διάρκεια στρεσογόνων συνθηκών πολιτικής αστάθειας, μπορεί να είναι αυξημένος ο κίνδυνος αποβολών στα αρσενικά έμβρυα. Ωστόσο, οι προαναφερθείσες μελέτες δεν παρείχαν πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τις επιρροές πριν από τη σύλληψη και τον πατέρα.

Διεπιστημονική έρευνα

Οι συγγραφείς της δημοσίευσης (Χατζή Δ., Αξαρλόγλου Ε., Δεληλάμπου Ε., Δερμιτζάκης Ι., Κυριακούδη Σ.Α., Ευθυμιάδης Κ., Γαργάνη Σ., Θεοτόκης Π., Μάνθου Μ.Ε., Μηλιαράς Δ., Μεδίτσκου Σ.), αναφέρουν πως η μελλοντική έρευνα, πέρα από την περιγραφή συσχετίσεων, πρέπει να στοχεύσει σε συγκεκριμένους μηχανισμούς και παράγοντες που οδηγούν τις διακυμάνσεις της δευτερογενούς αναλογίας φύλου, με μια διεπιστημονική προσέγγιση. "Προοπτικές πολυκεντρικές μελέτες που συνδυάζουν βιολογικούς δείκτες στρες με κοινωνικοοικονομικά και κλιματικά δεδομένα είναι απαραίτητες για την αποσαφήνιση των αιτιωδών οδών", επισημαίνουν και καταλήγουν ότι "η ανάπτυξη παγκόσμιων βάσεων δεδομένων που συνδέουν τα αναπαραγωγικά αποτελέσματα με δείκτες συγκρούσεων, περιβαλλοντικού στρες και πολιτικής αστάθειας θα μπορούσε επίσης να βελτιώσει την προγνωστική δημογραφική μοντελοποίηση και να υποστηρίξει τις έγκαιρες παρεμβάσεις".

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Φυσικοί τρόποι να ελέγξουμε την άπνοια ύπνου
Βιοϊατρική-Πρόληψη για τη γυναικεία υγεία με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας
ITF Hellas: Δέσμευση στη γυναικεία υγεία, την ισότητα και τη γυναικεία ηγεσία