Η μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας ξεχώρισε μεταξύ εκατοντάδων ανακοινώσεων στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πνευμονολογίας (ERS Congress 2026) στη Βαρκελώνη: Οι πνεύμονες ασθενών με διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα είχαν συχνότερη παρουσία (66% έναντι 46%) και μεγαλύτερο φορτίο μικροπλαστικών σε σχέση με αυτούς που δεν είχαν αυτή τη διάγνωση. Η Ευρωπαϊκή Πνευμονολογική Εταιρεία (European Respiratory Society - ERS), επέλεξε τη συγκεκριμένη παρουσίαση για ειδική προβολή μέσω Δελτίου Τύπου προς τα διεθνή μέσα ενημέρωσης.

Η έρευνα των Ελλήνων επιστημόνων περνάει τώρα από την παρατήρηση στην ερμηνεία, με βασικό στόχο να απαντήσει στο κυρίαρχο ερώτημα: συμμετέχουν τα μικροπλαστικά σε διεργασίες που συμβάλλουν στην καρκινογένεση ή συσσωρεύονται στους πνεύμονες των ασθενών ως αποτέλεσμα της νόσου; 

Ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Ηλίας Δημέας (φωτογραφία), πνευμονολόγος - φυματιολόγος, ερευνητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του University College Dublin, μιλά στο iatronet.gr για τη μεθοδολογία της έρευνας που αναζητά πιθανή αιτιώδη σχέση, αλλά και για τα επόμενα βήματα σε περίπτωση που αυτή αποδειχτεί: Εάν στο μέλλον τεκμηριωθεί ότι κάποιο συγκεκριμένο πολυμερές, ένα μέγεθος σωματιδίων ή ένας τύπος έκθεσης ενέχει κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, θα μπορούσαν να εξεταστούν στοχευμένα μέτρα περιορισμού της έκθεσης, στο πλαίσιο της πρόληψης και της προστασίας της δημόσιας υγείας.

Έρευνα σε κυτταρικά μοντέλα

Οι ερευνητές εργάζονται τώρα στο εργαστήριο με κυτταρικά μοντέλα ανθρώπινων κυψελιδικών μακροφάγων, τα οποία εκθέτουν σε μικροπλαστικά διαφορετικών πολυμερών και μεγεθών, προκειμένου να μελετήσουν τις κυτταρικές αποκρίσεις που αυτά προκαλούν. "Χρησιμοποιούμε ένα κυτταρικό μοντέλο ανθρώπινων κυψελιδικών μακροφάγων, δηλαδή κυττάρων που προσομοιάζουν λειτουργικά τα μακροφάγα των πνευμονικών κυψελίδων. Τα εκθέτουμε σε διαφορετικά πολυμερή, όπως πολυαιθυλένιο και πολυστυρένιο, καθώς και σε σωματίδια διαφορετικών μεγεθών", σημειώνει ο κ. Δημέας και προσθέτει: "Τα πολυμερή αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως σε διάφορα μίγματα, σε προϊόντα καθημερινής χρήσης. Μπορούν να εισαχθούν στον οργανισμό με το νερό ή το φαγητό και να φτάσουν στους πνεύμονες μέσω της συστηματικής κυκλοφορίας ή μπορούν να προσληφθούν ως αιωρούμενα σωματίδια μέσω της αναπνευστικής οδού, φτάνοντας απευθείας στους πνεύμονες". 

Οι επιστήμονες παρατηρούν την απόκριση των κυψελιδικών κυττάρων σε διαφορετικά είδη και μεγέθη μικροπλαστικών, σε μια προσπάθεια να εντοπίσουν ενδείξεις για πιθανή συμμετοχή τους σε μηχανισμούς καρκινογένεσης, ένας στόχος που όπως διευκρινίζει ο μελετητής είναι εξαιρετικά δύσκολα επιτεύξιμος. "Η καρκινογένεση είναι μια διαδικασία που επηρεάζεται από πάρα πολλούς παράγοντες. Είναι εξαιρετικά δύσκολο, ως και αδύνατο θα έλεγα να αποδειχθεί αιτιώδης σχέση", παρατηρεί. Η ερευνητική προσπάθεια θα προσεγγίσει το ‘μονοπάτι’ της τοπικής φλεγμονώδους αντίδρασης. "Αν δούμε μια επίταση της τοπικής φλεγμονής από τα μικροπλαστικά στα κύτταρα αυτά τα οποία βρίσκονται στο αναπνευστικό, θα έχουμε μια ισχυρή ένδειξη για πιθανή συμμετοχή τους σε μηχανισμούς που συνδέονται με την καρκινογένεση", σημειώνει, διευκρινίζοντας πως αυτή δεν θα αποτελούσε από μόνη της οριστική απόδειξη αιτιώδους σχέσης. 

Οι πιθανές ερμηνείες

Μια άλλη πιθανή ερμηνεία για την αυξημένη παρουσία μικροπλαστικών στους πνεύμονες των ασθενών, σε περίπτωση που δεν αποδειχτεί αιτιώδης σχέση, υποστηρίζει πως οι πνεύμονες που έχουν προσβληθεί από τη νόσο συγκρατούν με διαφορετικό τρόπο τα σωματίδια σε σύγκριση με πνεύμονες ασθενών χωρίς διάγνωση πνευμονικής κακοήθειας. "Ίσως πρόκειται, τουλάχιστον εν μέρει, για αποτέλεσμα της ασθένειας. Δηλαδή ο πνεύμονας ο οποίος δεν λειτουργεί καλά τόσο στην πνευμονική ίνωση όσο και στον καρκίνο, ίσως δεν μπορεί να ‘καθαρίσει’ αποτελεσματικά τα μικροπλαστικά", εξηγεί ο ερευνητής.

Η συγκεκριμένη ερευνητική προσπάθεια εξελίσσεται παράλληλα με ένα ακόμη πειραματικό μοντέλο, το οποίο περιλαμβάνει κύτταρα ασθενών με πνευμονική ίνωση. "Προσπαθούμε να διερευνήσουμε εάν η έκθεση στα μικροπλαστικά ενεργοποιεί κοινούς ή διαφορετικούς βιολογικούς μηχανισμούς στην πνευμονική ίνωση και στον καρκίνο του πνεύμονα", αναφέρει.

Από το κάπνισμα ως τα μικροπλαστικά

Η μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ανέδειξε κάποια κρίσιμα ερωτήματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση, επισημαίνει ο κ. Δημέας, ο οποίος συμπυκνώνει το μήνυμα της ερευνητικής εργασίας και εξηγεί πώς τα τεκμηριωμένα ευρήματα της επιστήμης οδηγούν διαχρονικά σε ρυθμίσεις για την πρόληψη νοσημάτων και την προστασία της δημόσιας υγείας. Η διερεύνηση των μικροπλαστικών, όπως διευκρινίζουν οι ερευνητές, δεν αναιρεί ούτε υποβαθμίζει τον καθοριστικό ρόλο του καπνίσματος στην καρκινογένεση. Αναζητά πιθανούς πρόσθετους περιβαλλοντικούς παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν την υγεία του αναπνευστικού.

"Η ιστορία του καπνίσματος, της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και άλλων περιβαλλοντικών εκθέσεων δείχνει γιατί είναι σημαντικό να διερευνούμε έγκαιρα νέους πιθανούς κινδύνους", σημειώνει. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι τα σημερινά δεδομένα για τα μικροπλαστικά δεν είναι αντίστοιχα με την ισχυρή τεκμηρίωση που υπάρχει για το κάπνισμα και την ατμοσφαιρική ρύπανση, ούτε αποδεικνύουν ότι τα μικροπλαστικά προκαλούν καρκίνο.

"Όπως για παράδειγμα βρήκαμε ότι ο αμίαντος προκαλεί μεσοθηλίωμα και αποφασίσαμε να τον αποσύρουμε, έτσι θα μπορούσαν να ληφθούν κάποιες αποφάσεις για κάποιο συγκεκριμένο πολυμερές, αν αποδειχτεί επιστημονικά πως είναι επικίνδυνο", υπογραμμίζει και καταλήγει: "Εάν στο μέλλον αποδειχθεί ότι ένα συγκεκριμένο πολυμερές, μέγεθος σωματιδίων ή είδος έκθεσης ενέχει κίνδυνο, τα μέτρα θα πρέπει να είναι στοχευμένα και ανάλογα με τα διαθέσιμα στοιχεία, με ιδιαίτερη προσοχή σε προϊόντα που χρησιμοποιούνται από ευάλωτους πληθυσμούς. Για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να το αποσύρουμε από προϊόντα στα οποία εκτίθενται παιδιά. Σκεφτείτε ότι ταΐζουμε τα μωρά μας με πλαστικά μπουκάλια". 

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Ελληνική Ακτινολογική Εταιρεία: Εξετάσεις και επεμβάσεις που δεν γίνονται νόμιμα
15 Σεπτεμβρίου: Παγκόσμια ημέρα ευαισθητοποίησης για το λέμφωμα
Χρ. Ιατρού: Ασθενής από την Κύπρο νοσηλεύτηκε έπειτα από πλασμαφαίρεση στο ιατρείο του Κολωνακίου