Του Αντώνη Λιόλιου, Παθολόγου - Εντατικολόγου

Ζούμε σ’ ενδιαφέρουσα εποχή. Η τεχνολογία έφερε επανάσταση στην ιατρική και είναι πλέον πανταχού παρούσα σε κάθε της έκφανση: Αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες, ανάλυση γονιδιώματος, τρισδιάσταση απεικόνιση εσωτερικών οργάνων αλλά και οι απλές γενικές αίματος και ακτινογραφίες θώρακα τονίζουν την καθημερινή μας εξάρτησή απ’ αυτήν.

Γιατί όμως ο κόσμος δεν νοιώθει περισσότερο υγιής; Γιατί ανθούν οι εναλλακτικές μέθοδοι διάγνωσης και θεραπείας; Τι είναι αυτό που τόσο μας βασανίζει μέσα στο λαμπρό και θαυμαστό 2009, τι μας λείπει μέσα σε αυτόν τον πολύχρωμο και πολύβουο brave new world;

Μήπως στην πορεία μας προς το σώμα κάπου χάσαμε την ψυχή; Ποιά αξία έχει σήμερα η ρήση του θεμελιωτή της σύγχρονης ιατρικής ότι ‘κανείς ιατρός δεν μπορεί να θεραπεύσει τον άρρωστο εάν εκτός από το σώμα του δεν θεραπεύσει και την ψυχή του’ (ελεύθερη απόδοση από την διδασκαλία του Ιπποκράτη);

Σήμερα που η ιατρική οδεύει προς την εμπορευματοποίηση και την απροσωποποίηση και ο ασθενής γίνεται ‘περιστατικό’, η ρομαντική καταξιωμένη σκηνοθέτης Λουκία Ρικάκη (ιστοσελίδα http://www.luciarikaki.gr/) αποφάσισε να συγκεντρώσει στην Κω τις άλλες φωνές, αυτές που αφουγκράζονται τον πόνο μιας ψυχής που αγνοείται επειδή δεν φαίνεται στις ακτινογραφίες.

Διοργανώνει λοιπόν στη γενέτειρα του Ιπποκράτη από την1η έως και την 6η Σεπτεμβρίου 2009 το πρώτο παγκόσμιο φεστιβάλ κινηματογράφου με θέματα υγείας (ιστοσελίδα http://www.healthfilmfestival.gr/).

Από 250 ταινίες επιλέχθηκαν 85 από 31 χώρες, εκ των οποίων οι 12 Ελληνικές. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η θεματολογία:

Ένας ψυχίατρος στη Γάζα φροντίζει τα παιδιά που έχασαν τους γονείς τους μπροστά στα μάτια τους (‘Νεαρός Φρόυντ στην Γάζα’). Ένας ανθρωπιστής Άγγλος γιατρός χειρουργεί δωρεάν στην Ουκρανία για 15 χρόνια (‘Ο Άγγλος Χειρουργός’).

Ένας μουσικός σταδιακά συνέρχεται από βαρύ εγκεφαλικό και ξαναανακαλύπτει τη μουσική (‘Εγκεφαλικό’). Ένας ασθενής αναζητά το δικαίωμά του στην ευθανασία (‘Suicide turist’). Ένας γιατρός προσφέρει δωρεάν ιατρική βοήθεια στους απόρους του Λος Άντζελες, τη Μέκκα της σύγχρονης ιατρικής με τους χιλιάδες ανασφάλιστους!

Είναι λυπηρό πόσο βασίσαμε την εξωτερική εικόνα της χώρας μας στα ωραία ακρογιάλια, τ’ απλωμένα δίχτυα, το συρτάκι και τον μουσακά. Είναι πραγματικά θλιβερό που πολλοί από τους καταξιωμένους, διεθνούς φήμης ξένους γιατρούς που επισκέπτονται την Ελλάδα ομολογούν ότι δεν γνωρίζουν ότι πέρα από γενέτειρα του Ιπποκράτη, η Κως διαθέτει Ασκληπιείο και μακρόβια αρχαία ιατρική σχολή.

Επιπλέον, οι γιατροί είμαστε στερημένοι από εικόνες. Ακόμα και τα βιβλία ανατομίας μας περιέχουν πυκνό κείμενο και ελάχιστες εικόνες. Χρόνια μετά, όταν πλέον έχουμε μπει στην ιατρική πράξη ξαναανακαλύτπουμε έκπληκτοι ζωντανά μπροστά μας αυτά που περιέγραφαν τα βιβλία μας.

Και εδώ έρχεται η τέχνη της κινηματογραφικής αφήγησης να συμπληρώσει το κενό. Όχι απαραίτητα με τεχνικούς όρους αλλά συχνά δείχνοντας αυτό που μερικές φορές δεν προσέχουμε μέσα στην πολυάσχολη πραγματικότητα: το πρόσωπο του ασθενούς...

Συνομιλώντας με την κ. Ρικάκη μας αποκάλυψε ότι η ιδέα γεννήθηκε από τη στιγμή που της ανέθεσαν να κάνω ορισμένες ταινίες με θέματα Υγείας και έκπληκτη ανακάλυψε ότι δεν υπάρχει κάτι σχετικό. Οι ταινίες του φεστιβάλ δεν είναι επιστημονικές ταινίες ιατρικού περιεχόμενου αλλά ταινίες με θέματα γύρω από την υγεία με άξονα τον άνθρωπο, την αγωνία του και τον αγώνα του για καλύτερη ζωή.

 Από αυτήν την άποψη η Κως έπαιξε σημαντικό ρόλο επειδή ο συνδυασμός της εκδήλωσης με ένα καλλιτεχνικό και φιλοσοφικό προσκύνημα στο νησί φαίνεται ότι παρακίνησε πολλούς για τη συμμετοχή τους.

Σκοπός του φεστιβάλ τονίζει η κ. Ρικάκη είναι να διευρυνθεί η προοπτική ενός τολμηρού διαλόγου μεταξύ της ιατρικής κοινότητας, των εκπρόσωπων της ιατρικής βιομηχανίας και των καλλιτεχνών συνεπικουρούμενο με την τέχνη. Έτσι η τέχνη εκπληρώνει το στόχο της, ωθώντας δηλαδή την κοινωνία σε επιλογές ηθικά και αισθητικά πιο τολμηρές με άξονα τον ανθρωπισμό, την φροντίδα μας για τον διπλανό μας άνθρωπο, την απεμπλοκή από τα απόλυτα απογοητευτικό εγωιστικό μοντέλο που προωθείται σε πολλές εκδοχές της σύγχρονης κοινωνικής ζωής και που κινείται με άξονα τον εφήμερο πλουτισμό.

Στην ιατρική παρουσιάζονται βέβαια πολλά τέτοια φαινόμενα άλλα ευτυχώς εξακολουθούν να υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που τιμούν την ανθρώπινή ταυτότητα και ενεργούν με άλλα ηθικά κριτήρια Την εργασία, την ιδεολογία, την ανησυχία, τη δημιουργία αυτών των ευαίσθητων ανθρώπων, γιατρών και σκηνοθετών φιλοξενεί το Φεστιβάλ και αφήνει το άλλο τοπίο των σκανδάλων να καταναλώνεται από την εφήμερη αιμοβόρα διάθεση των τηλεοπτικών μέσων που εκθέτουν πιο πολύ το αρνητικό μέσα μας πάρα το θετικό.

Το φεστιβάλ είναι ανοικτό σε ζητήματα εναλλακτικής ιατρικής αντιμετωπίζοντας το θέμα και το καλλιτεχνικό αλλά και το ιατρικό με διευρυμένο πνεύμα όπως οφείλει ο κάθε σύγχρονος και ευαίσθητος διοργανωτής μιας τέτοιας εκδήλωσης.

Η υγεία δεν αντιμετωπίζεται με στενά κριτήρια.

Η κριτική επιτροπή περιέχει μια συνύπαρξη γιατρών και σκηνοθετών και το κριτήριο για την επιλογή τους δεν ήταν απλά οι περγαμηνές τους αλλά κυρίως η ηθική και αισθητική τους στάση απέναντι στη ζωή.

Όλοι οι δημιουργοί και οι γιατροί που έρχονται στην εκδήλωση επιθυμούν αυτό ακριβώς, να προτείνουν τη δική τους δημιουργία και άποψη σε έναν ανοικτό διάλογο στο νησί του Ιπποκράτη. Ελπίζουν ότι θα αναμετρηθούν έντιμα, σεμνά, αλλά και με ενθουσιασμό και πίστη στο περιεχόμενο του περίφημου όρκου και ότι αυτό συνεπάγεται.

‘Αγνή και καθαρή θα διατηρήσω τη ζωή μου και την τέχνη μου. Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή, ο δε καιρός οξύς, η δε πείρα σφαλερή, η δε κρίσις χαλεπή’ (απόσπασμα από τον όρκο του Ιπποκράτη.

Νομίζω ότι αξίζει να πάμε στην Κω γι αυτό το φεστιβάλ που μας υπόσχεται μια σημαντική αισθητική και ηθική εμπειρία και πολύ συγκίνηση και αισιοδοξία για την ανθρώπινη υπόσταση και το σύντομο ταξίδι μας πάνω σε αυτή τη γη.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Αρθρίτιδα: Συμβουλές για πιο ανώδυνο χειμώνα
Νοσηλευτές στις γιορτές: Νυχτερινά ωράρια, εργασιακό άγχος και ψυχοκοινωνική αντοχή
Μ. Θερμιστοκλέους: Πάνω από 2 εκατομμύρια άτομα έχουν εμβολιαστεί κατά της γρίπης