Το CREATE (Creativity and RΕsilience through Arts, Technology, and Emotions) είναι μια καινοτόμος ψηφιακή πλατφόρμα στην ψυχική υγεία που αναπτύσσουν Έλληνες ερευνητές, με στόχο να λειτουργήσει ως εργαλείο αξιολόγησης και παρακολούθησης σε κλινικές μελέτες θεραπειών που επηρεάζουν το κεντρικό νευρικό σύστημα.

"Φιλοδοξούμε να αποτελέσει την επόμενη γενιά των ψηφιακών κλινικών μελετών", λέει στο iatronet.gr η ψυχολόγος, υποψήφια διδάκτορας στο Τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ και συντονίστρια μελετών της Μονάδας Κλινικών Ερευνών της Ιατρικής του ΑΠΘ στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου, Κατερίνα Στραβοράβδη. Πριν από λίγες μέρες η ίδια επέστρεψε από την Ουάσιγκτον, όπου τιμήθηκε με το βραβείο του νέου ερευνητή (New Investigator Award) στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου της International Society for CNS Clinical Trials and Methodology - ISCTM).

Μετά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων, το εργαλείο προσέλκυσε το ενδιαφέρον εκπροσώπων μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών και ερευνητικών οργανισμών, οι οποίοι διερευνούν τρόπους ενσωμάτωσης ψηφιακών εργαλείων αξιολόγησης στις κλινικές δοκιμές νέων θεραπειών για το κεντρικό νευρικό σύστημα. Η ανταπόκριση αυτή δείχνει ότι η διεθνής ερευνητική κοινότητα αναζητά όλο και περισσότερο καινοτόμα ψηφιακά εργαλεία που μπορούν να λειτουργήσουν ως αντικειμενικοί βιοδείκτες σε κλινικές μελέτες.

Η καινοτομία της πλατφόρμας

"Πολλές κλινικές μελέτες στην ψυχιατρική και τη νευρολογία βασίζονται κυρίως σε κλινικές κλίμακες και ερωτηματολόγια για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων. Παρότι αυτά τα εργαλεία είναι απαραίτητα, συχνά δεν μας δίνουν πλήρη εικόνα για το τι συμβαίνει στους υποκείμενους μηχανισμούς του εγκεφάλου", εξηγεί η κ. Στραβοράβδη. Η πλατφόρμα CREATE, που δημιουργήθηκε από μια διεπιστημονική ομάδα με κύριους ερευνητές την ίδια, τον Χρήστο Φραντζίδη, επίκουρο καθηγητή του Πανεπιστημίου Lincoln, την Αριστέα Λαδά, επίκουρη καθηγήτρια του CITY College, Πανεπιστημίου του Yοrk και τον Γεώργιο Παπαζήση (φωτογραφία πάνω με την ερευνήτρια), καθηγητή Φαρμακολογίας της Ιατρικής ΑΠΘ και επιστημονικά υπεύθυνο της Μονάδας Κλινικών Ερευνών, επιχειρεί να καλύψει το συγκεκριμένο κενό, ως ένα ψηφιακό εργαλείο, που συνδυάζει γνωστικές δοκιμασίες, αξιολόγηση συναισθηματικής επεξεργασίας, ανάπτυξη γλωσσικής έκφρασης και βιολογικούς δείκτες. Σκοπός είναι να δημιουργείται μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της λειτουργίας του εγκεφάλου μέσα σε μια κλινική δοκιμή.

Η πλατφόρμα χρησιμοποιεί υπολογιστική γνωστική εκπαίδευση για την αξιολόγηση των συναισθημάτων, εστιάζοντας στη λειτουργική μνήμη και συγκεκριμένα στη μνήμη εργασίας, στην ικανότητα δηλαδή του εγκεφάλου να κρατά και να επεξεργάζεται πληροφορίες για μικρό χρονικό διάστημα. Ταυτόχρονα, αξιοποιεί τη γλωσσική και συναισθηματική έκφραση μέσω γραπτής αφήγησης, καθώς και έναν βιολογικό δείκτη, τον αυθόρμητο ρυθμό βλεφαρισμού των ματιών, που σχετίζεται με τη δραστηριότητα της ντοπαμίνης.

"Πρακτικά, βοηθά να κρατάμε στο μυαλό μας διαφορετικές πληροφορίες σε μια κατάσταση (μνήμη εργασίας), να επαναξιολογούμε μια συναισθηματική εμπειρία, να κατευθύνουμε την προσοχή μας μακριά από έντονα αρνητικά ερεθίσματα και να επιλέγουμε πιο προσαρμοστικές αντιδράσεις", εξηγεί η κ. Στραβοράβδη, προσθέτοντας: "Για παράδειγμα, όταν κάποιος βιώνει έντονο άγχος, η μνήμη εργασίας επιτρέπει στον εγκέφαλο να επεξεργαστεί την κατάσταση, δηλαδή να θυμηθεί προηγούμενες εμπειρίες για να εφαρμόσει στρατηγικές ρύθμισης, όπως είναι η επαναξιολόγηση μιας μνήμης. Η έρευνα μας δείχνει ότι άτομα με καλύτερη μνήμη εργασίας έχουν συχνά πιο αποτελεσματικές στρατηγικές ρύθμισης συναισθημάτων. Αντίθετα, όταν η μνήμη εργασίας επιβαρύνεται ή μειώνεται, η ικανότητα ρύθμισης των συναισθημάτων δυσκολεύει".

Αυτή η συνδυασμένη ρύθμιση επιτρέπει στους ερευνητές να κατανοήσουν πώς αλληλεπιδρούν οι γνωστικές λειτουργίες με αυτούς τους συναισθηματικούς μηχανισμούς, κάτι πολύ σημαντικό στις κλινικές μελέτες για ψυχικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη.

Ψηφιακές κλινικές μελέτες

Πιλοτική μελέτη εγκυρότητας και βιωσιμότητας της πλατφόρμας CREATΕ που έγινε σε 27 υγιείς εθελοντές (το δείγμα συλλέχθηκε από τους ερευνητές Χριστίνα Κατσορίδου και Τριαντάφυλλο Γραβαλά) έδειξε πως μπορεί να ανιχνεύσει σχέσεις μεταξύ γνωστικών λειτουργιών, συναισθηματικής επεξεργασίας και νευροβιολογικών μηχανισμών, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη σύγχρονη μεθοδολογία των κλινικών μελετών. Ένα από τα σημαντικά επόμενα βήματα είναι η χρησιμοποίησή του σε αποκεντρωμένες κλινικές μελέτες.

"Τα τελευταία χρόνια οι κλινικές μελέτες μετακινούνται όλο και περισσότερο προς μοντέλα όπου οι συμμετέχοντες δεν χρειάζεται να βρίσκονται συνεχώς σε περιβάλλον νοσοκομειακών ή ερευνητικών κέντρων. Μέσω ψηφιακών εργαλείων μπορούν να συμμετέχουν από το σπίτι τους", εξηγεί η ερευνήτρια και συμπληρώνει: "Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, καθώς διευκολύνει τη συμμετοχή περισσότερων ανθρώπων, μειώνει τα εμπόδια πρόσβασης και επιτρέπει τη συλλογή δεδομένων σε πραγματικές συνθήκες καθημερινής ζωής".

Στο πλαίσιο αυτό, στα επόμενα στάδια εξέλιξης, η πλατφόρμα θα ενσωματώσει βιοδείκτες που θα λαμβάνονται από φορητές συσκευές, όπως έξυπνα ρολόγια που καταγράφουν δεδομένα ποιότητας ύπνου, φυσικής δραστηριότητας, καρδιακού ρυθμού κ.ά. "Η ενσωμάτωση αυτών των δεδομένων σε μια ενιαία ερευνητική πλατφόρμα μπορεί να προσφέρει πολύ πιο συνεχή και αντικειμενική παρακολούθηση των συμμετεχόντων σε μια κλινική μελέτη", σημειώνει.

Η επόμενη γενιά κλινικών μελετών

Στόχος και φιλοδοξία των ερευνητών είναι το CREATE να μετεξελιχθεί σε μια διαδικτυακή πλατφόρμα και εφαρμογή, που θα έχει διττό ρόλο: Από τη μια να μπορεί να χρησιμοποιείται από κάποιον ως εργαλείο αξιολόγησης και παρέμβασης, μέσω των τεστ διαβαθμισμένης δυσκολίας, και από την άλλη, κυρίως, να χρησιμοποιείται από ερευνητικά κέντρα σε σύγχρονες ψηφιακές κλινικές μελέτες.

"Ο στόχος μας είναι να συμβάλουμε στη νέα γενιά των κλινικών μελετών, όπου η αξιολόγηση των θεραπειών δεν θα βασίζεται μόνο σε ερωτηματολόγια, αλλά και σε αντικειμενικά ψηφιακά δεδομένα που αποτυπώνουν τη λειτουργία του εγκεφάλου" καταλήγει η κ. Στραβοράβδη.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Εντοπίστηκε γενετικός "στόχος" για την καταπολέμηση της εγκεφαλίτιδας από τσιμπούρια
Δ. Λυμπέρης: Ο νέος πρόεδρος του ΙΦΕΤ - Ποιοι είναι οι στόχοι του
ΟΕΝΓΕ: Δεν έχει εκταμιευθεί το κονδύλι για τις εφημερίες του πρώτου τριμήνου