Ο ασθενής ξυπνά στο απόλυτο σκοτάδι, με μειωμένα επίπεδα συνείδησης. Ακούει ήχους από συναγερμούς να χτυπούν ρυθμικά, βλέπει φώτα να αναβοσβήνουν σποραδικά, ενώ διακρίνει σκιές ανθρώπων που φορούν μάσκες και κινούνται γρήγορα γύρω του. Ο ίδιος έχει απόλυτη αδυναμία κίνησης, ενώ ο σωλήνας στο λαιμό του δεν του αφήνει περιθώρια να μιλήσει. "Με έχουν απαγάγει", είναι η πρώτη σκέψη που περνάει από το θολωμένο του μυαλό.

Η μοναδική εξήγηση που μπορεί να δώσει ο εγκέφαλός του σε αυτή τη συνθήκη είναι πως περνάει κάποιου είδους βασανιστήριο, πως βιώνει ένα ψυχολογικό θρίλερ με τον ίδιο στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Πρόκειται για το παραλήρημα της ΜΕΘ (ICU delirium) και είναι η πραγματικότητα με την οποία έρχονται αντιμέτωποι χιλιάδες άνθρωποι, την ώρα που ξυπνούν μέσα σε μια Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.

Με μια αξιοσημείωτη πρωτοβουλία, οι γιατροί της ΜΕΘ του νοσοκομείου Κοζάνης επιχειρούν να ανοίξουν ένα "παράθυρο" στον κλειστό, άγνωστο και τρομακτικό για τους περισσότερους χώρο της Εντατικής. Με τα ICU Podcasts, μια σειρά από ηχητικές εκπομπές που δημιουργούν και παρέχουν για κοινή χρήση, θέλουν να εξυπηρετήσουν τον διττό στόχο της ενημέρωσης του κοινού για όσα συμβαίνουν στο "άβατο" μιας ΜΕΘ, αλλά και της εκπαίδευσης των νεότερων επαγγελματιών Υγείας. 

"Η ΜΕΘ είναι ένας χώρος που σπάνια φαίνεται, αλλά καθημερινά δοκιμάζει τα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Πίσω από κλειστές πόρτες, άνθρωποι παλεύουν, ελπίζουν, αντέχουν και μαζί τους ένα προσωπικό που δίνει μάχη αθόρυβα με δύναμη και ευθύνη", αναφέρει ο διευθυντής της ΜΕΘ του Μαμάτσειου νοσοκομείου Κοζάνης, Κωνσταντίνος Στόκκος (φωτογραφία), προλογίζοντας το πρώτο podcast με τίτλο "Μονάδες Εντατικής Θεραπείας: ένα ταξίδι στο άβατο". Όπως επισημαίνει, αυτό "ανοίγει ένα παράθυρο σε όσα δεν φαίνονται για να γνωρίσουμε να καταλάβουμε και να σεβαστούμε, γιατί η γνώση φέρνει κατανόηση και η κατανόηση ανθρωπιά". 

Ο χώρος 

Όποιος βρεθεί σε μια ΜΕΘ βλέπει παντού μηχανήματα: αναπνευστήρες, μόνιτορ, αντλίες. Όμως η τεχνολογία δεν κάνει τη δουλειά, ο απόλυτος ρυθμιστής είναι το ανθρώπινο στοιχείο. "Τα μηχανήματα δεν θεραπεύουν απολύτως τίποτα από μόνα τους, απλώς αγοράζουν χρόνο", ακούγεται στον διάλογο του podcast, που έχουν επιμεληθεί επιστημονικά οι γιατροί και αποδίδεται από φωνές ΑΙ. "Ο αναπνευστήρας δεν γιατρεύει το πνεύμονα που έχει καταστραφεί από μια βαριά πνευμονία ή έναν ιό. Μετράει την αντίσταση των αεραγωγών και προσαρμόζει την πίεση του αέρα για να μην προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά στους ιστούς. Άρα, απλά δίνει στο ανοσοποιητικό σύστημα τις μέρες που χρειάζεται για να παλέψει τη λοίμωξη".

Το ντελίριο της ΜΕΘ

Το ICU delirium που αναφέρθηκε εισαγωγικά οφείλεται σε διάφορους παράγοντες. Αρχικά στα βαρύτατα κατασταλτικά και οπιοειδή παυσίπονα που χορηγούνται στον ασθενή, τα οποία αλλοιώνουν τη χημεία του εγκεφάλου και μετά από μέρες ή εβδομάδες χρήσης αλλάζουν εντελώς την ισορροπία των νευροδιαβιβαστών. Επιπλέον, υπάρχει η περιβαλλοντική απομόνωση: ο κιρκάδιος ρυθμός διαταράσσεται καθώς απουσιάζει το φυσικό φως, ενώ οι συναγερμοί ηχούν σαν βασανιστήριο, παρόλο που ως και το 90% δεν αφορούν κάποια κατάσταση απειλητική για τη ζωή. Μπορεί, για παράδειγμα, απλά να ειδοποιούν το νοσηλευτή ότι τελείωσε ο ορός. 

"Είναι συγκλονιστικό να σκέφτεται κανείς ότι το ίδιο το περιβάλλον που σε κρατάει στη ζωή είναι και η πηγή ενός τόσο ακραίου ψυχικού τραύματος", παρατηρούν οι δημιουργοί του podcast.

Πώς η Ιατρική δαμάζει το χάος

Η αληθινή πρόκληση προκύπτει όταν η κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχο, όταν πολλαπλά όργανα του ασθενούς καταρρέουν. Εκεί η κλινική προσέγγιση μετατρέπεται σε απόλυτη στρατιωτική πειθαρχία. Το προσωπικό ακολουθεί τη μεθοδολογία ABCDΕF, ένα αρκτικόλεξο - οδηγός, που αντιστοιχεί στις λέξεις: αεραγωγός, αναπνοή, κυκλοφορία, νευρολογική εκτίμηση, έκθεση του σώματος. "Το πρωτόκολλο αυτό επιβάλλει, για παράδειγμα, να μην αποσπαστεί η ομάδα από μια εντυπωσιακή αιμορραγία, αν πρώτα δεν έχει εξασφαλιστεί ότι ο εγκέφαλος παίρνει οξυγόνο. Είναι ο τρόπος της Ιατρικής να δαμάζει το χάος".

Η εμπλοκή της οικογένειας

Αν για το κοινό ο στόχος του podcast είναι η ενημέρωση, για τους επαγγελματίες υγείας που γνωρίζουν είναι η εκπαίδευση, που δεν περιορίζεται σε τεχνικά ζητήματα. "Το να μιλάς ανοιχτά για τις δύσκολες κλινικές αποφάσεις, για την εξάντληση ή για το τέλος της ζωής ενός ασθενούς, λειτουργεί θεραπευτικά, βοηθά στην αποτροπή του εργασιακού burnout", διευκρινίζεται.

Στην ίδια ιδέα της εξωτερίκευσης και της διαφάνειας εδράζεται και μια διεθνής τάση για ευρύτερη εμπλοκή της οικογένειας, που όμως δεν εφαρμόζεται ακόμη στην ελληνική πραγματικότητα. Η παρουσία της οικογένειας, που επιτρέπεται σε πολλά νοσοκομεία, ακόμη και σε ακραίες καταστάσεις, ενεργοποιεί το λεγόμενο φαινόμενο Hawthorne: Η ιατρική ομάδα, γνωρίζοντας ότι παρατηρείται δε νιώθει απλώς ότι ελέγχεται, αλλά αποκτά μεγαλύτερη ενσυναίσθηση της κρισιμότητας. Παράλληλα, για τον ίδιο το συγγενή, το να βλέπει με τα μάτια του ότι οι γιατροί κάνουν ό,τι είναι δυνατόν, ελαχιστοποιεί τις μελλοντικές αμφιβολίες.

Τα ημερολόγια της ΜΕΘ 

Στη συγκεκριμένη προσέγγιση, οι νοσηλευτές και οι συγγενείς καταγράφουν καθημερινές πληροφορίες, ιατρικές και μη, φτιάχνοντας έναν "εξωτερικό σκληρό δίσκο" για τη μνήμη του ασθενούς, η οποία έχει ασθενήσει λόγω του παραληρήματος. "Το ημερολόγιο λειτουργεί ως άγκυρα. Διαβάζοντάς το αργότερα, ο ασθενής κάνει μια επανεγγραφή της μνήμης του, βοηθάει τον εγκέφαλο να ξεχωρίσει τον εφιάλτη από την πραγματικότητα κι αυτό αποτρέπει δραστικά την εμφάνιση διαταραχής μετατραυματικού στρες".

Μετά το εξιτήριο 

Παρά την αντίληψη ότι το εξιτήριο είναι το τέλος της περιπέτειας, στην πραγματικότητα σηματοδοτεί την εκκίνηση για ένα νέο μαραθώνιο, αυτόν του συνδρόμου μετά την εντατική θεραπεία (Post-Intensive Care Syndrome - PICS). Οι αλλαγές που υφίσταται το σώμα τότε είναι σαρωτικές. Η μυϊκή αδυναμία δεν οφείλεται μόνο στην πολυήμερη παραμονή του ανθρώπου στο κρεβάτι της ΜΕΘ, αλλά σε μια βαθύτερη διαδικασία καταβολισμού: ο οργανισμός στρέφεται στον εαυτό του λόγω του ακραίου στρες για να κρατήσει σε λειτουργία την καρδιά και τους πνεύμονες. Αρχίζει κυριολεκτικά να διασπά τον δικό του μυϊκό ιστό. Κλείνει τις δευτερεύουσες λειτουργίες για να επιβιώσει, γι’ αυτό το λόγο έχει και απώλεια μαλλιών που μπορεί να εμφανιστεί μετά από μήνες, ενώ προστίθενται και οι αλλαγές στις αισθήσεις: η φωνή αλλοιώνεται από την τραχειοστομία, η γεύση γίνεται μεταλλική από τα φάρμακα. 

"Είναι το παράδοξο του διασωθέντος. Το Σώμα που τον κράτησε στη ζωή του φαίνεται σαν ξένο περιβάλλον και η ανάρρωση μπορεί να πάρει έως και ενάμιση χρόνο", σημειώνεται. Σε αυτή την περίοδο οι συγγενείς, που αναλαμβάνουν τον ρόλο του νοσηλευτή στο σπίτι, χωρίς εκπαίδευση βιώνουν ακραία κατάθλιψη και άγχος. Aπαιτείται πολυθεματική προσέγγιση από το νοσοκομείο. Ίσως οι ΜΕΘ της επόμενης δεκαετίας πρέπει να σχεδιάζονται ως διαφανείς κόμβοι θεραπείας μέσα στην καρδιά της κοινότητας, που δεν θα κρύβουν τον αγώνα για ζωή.

"Η ΜΕΘ δεν είναι απλώς ένας χώρος. Είναι άνθρωποι, στιγμές, αγώνας και ελπίδα. Αν κάτι μένει από αυτό το ταξίδι είναι η ανάγκη να βλέπουμε πίσω από τις λέξεις, πίσω από τους τοίχους, πίσω από το δεν ξέρω", σημειώνει στον επίλογο η διευθύντρια αναισθησιολογίας της ΜΕΘ Ιωάννα Μιμήτου.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Είναι εφικτό να εξουδετερωθούν οι ορμόνες του στρες με την άσκηση;
Οι χειρότερες τροφές για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
Αποτελέσματα 10ης Έκθεσης του Lung Cancer Europe για την Ελλάδα