Δύο σπάνιες, σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή νόσοι των νεφρών με κακή πρόγνωση, βρίσκουν για πρώτη φορά στοχευμένη θεραπεία. Μερικούς μήνες μετά τις ΗΠΑ, τo pegcetacoplan (πεγκσετακοπλάνη) εξασφάλισε και ευρωπαϊκή έγκριση για την πρωτοπαθή σπειραματοπάθεια C3 (C3G) και την πρωτοπαθή μεμβρανοϋπερπλαστική σπειραματονεφρίτιδα (IC-MPGN), δίνοντας ελπίδα σε περίπου 8.000 ασθενείς στην Ευρώπη, μεταξύ αυτών και έφηβοι, ηλικίας 12 ως 17 ετών.

Πρόκειται για έναν στοχευμένο αναστολέα της πρωτεΐνης του συμπληρώματος C3, που έχει σχεδιαστεί για να ρυθμίζει την ανεξέλεγκτη ενεργοποίηση του συμπληρώματος, η οποία αποτελεί τον βασικό μηχανισμό προοδευτικής νεφρικής βλάβης στις δύο αυτές παθήσεις. Το φάρμακο βασίζεται στο μόριο κομπστατίνη (compstatin) που έχει αναπτύξει η ερευνητική ομάδα του καθηγητή Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, Ιωάννη Λάμπρη (φωτογραφία πάνω).

Μιλώντας στο iatronet.gr, ο διακεκριμένος Έλληνας ερευνητής του συμπληρώματος (ενός αρχέγονου τμήματος του ανοσοποιητικού συστήματος) επισημαίνει μέσα από τη βασική έρευνα και τη μελέτη της εξέλιξης αυτού του δικτύου πρωτεϊνών της έμφυτης ανοσίας αναδείχθηκαν θεραπευτικοί στόχοι και φαρμακευτικά μόρια που πλέον αποτελούν πραγματικές λύσεις για ασθενείς που δεν είχαν άλλες επιλογές.

Από την πλευρά της, η καθηγήτρια Παιδιατρικής Νεφρολογίας στο ΑΠΘ, Στέλλα Σταμπουλή, (φωτογραφία), περιγράφει τα χαρακτηριστικά των δύο σοβαρών νόσων και μιλά για τη σημασία της ένταξης της πρώτης θεραπείας για τους ασθενείς.

Οι δύο παθήσεις

Όπως εξηγεί η κ. Σταμπουλή, η νόσος C3G και η πρωτοπαθής IC-MPGN είναι σπάνιες αυτοάνοσες νεφρικές παθήσεις που χαρακτηρίζονται από δυσλειτουργία της ανοσολογικής οδού του συμπληρώματος με αποτέλεσμα εναποθέσεις της πρωτεΐνης C3 στους νεφρούς με επιπρόσθετες εναποθέσεις ανοσοσφαιρινών στην περίπτωση της πρωτοπαθούς IC-MPGN. Η πρόγνωση είναι δυσμενής με εξέλιξη σε νεφρική ανεπάρκεια σε ποσοστό έως και 50% των ασθενών εντός 10 ετών. Οι υποτροπές μετά από μεταμόσχευση νεφρού ξεπερνούν το 60% και σχετίζονται με την απώλεια του μοσχεύματος και την επιστροφή του ασθενή σε εξωνεφρική κάθαρση.

Και οι 2 παθήσεις μπορούν να εμφανιστούν σε οποιονδήποτε ηλικία, αλλά διαγιγνώσκονται συχνότερα στην παιδική ηλικία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Η C3G θεωρείται πολύ σπάνια, καθώς προσβάλλει 1-2 στο ένα εκατομμύριο άτομα ετησίως και είναι πιο συχνή στα παιδιά, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε ενήλικες. Η IC-MPGN είναι επίσης σπάνια, αν και είναι κάπως πιο συχνή από την C3G. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά διαγιγνώσκεται συχνότερα σε ενήλικες. 

Η έγκαιρη διάγνωση και των δύο ασθενειών επιτρέπει την έγκαιρη θεραπεία, η οποία μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της πρωτεϊνουρίας, στην προστασία της νεφρικής λειτουργίας και στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου.

Θεραπεία

Μέχρι πρόσφατα, συνεχίζει η καθηγήτρια, οι συνήθεις προσεγγίσεις για τη θεραπεία περιλάμβαναν υποστηρικτικά μέτρα κοινά για πολλές νεφρικές παθήσεις, όπως η βελτιστοποίηση της αρτηριακής πίεσης και ο έλεγχος της πρωτεϊνουρίας, και ανοσοκαταστολή για τον μετριασμό της φλεγμονής, παρά ειδικές θεραπείες που αντιμετωπίζουν την υποκείμενη δυσλειτουργία του C3. Οι κατευθυντήριες γραμμές συνιστούσαν εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση, με ανοσοκατασταλτική θεραπεία με μυκοφαινολική μοφετίλη και γλυκοκορτικοειδή  σε ασθενείς με προοδευτική έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας ή επίμονη πρωτεϊνουρία, αν και η αποτελεσματικότητά της ήταν συχνά φτωχή ή υψηλό ποσοστό υποτροπής μετά τη διακοπή της θεραπείας.

"Ωστόσο, χάρη στις πρόσφατες εξελίξεις στη στοχευμένη θεραπεία με αναστολείς του συμπληρώματος σε αυτές τις νόσους με θετικά αποτελέσματα από κλινικές δοκιμές φάσης 3 φαίνεται να αλλάζει ευμενώς το θεραπευτικό τοπίο των παθήσεων αυτών", σημειώνει η κ. Σταμπουλή και προσθέτει: "Τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές με το φάρμακο Pegcetacoplan έδειξαν εξαιρετικά ενθαρρυντικές αναφορές πρώιμης αποτελεσματικότητας και ασφάλειας, ενώ το φάρμακο φαίνεται να μπορεί να αποτρέψει την υπερβολική εναπόθεση προϊόντων διάσπασης C3 και  επομένως τη νεφρική βλάβη".

Πιο συγκεκριμένα, στη μελέτη φάσης 3 VALIANT, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο, πολυκεντρική μελέτη που αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του pegcetacoplan σε 124 ασθενείς, ηλικίας 12 ετών και άνω, με C3G ή πρωτοπαθή IC-MPGN, οι ασθενείς που έλαβαν pegcetacoplan παρουσίασαν σημαντική μείωση της πρωτεϊνουρίας που κυμαινόταν από 62,5% έως 74,5% σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο σε όλες τις υποομάδες συμπεριλαμβανομένων των εφήβων. Οι ασθενείς που έλαβαν ταυτόχρονα ανοσοκατασταλτικά είχαν μείωση της πρωτεϊνουρίας κατά 70,3% με το pegcetacoplan σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο και σχετική βελτίωση της νεφρικής λειτουργίας βάση του eGFR (κατά +6,8 ml/min ανά 1,73 m2) στις 26 εβδομάδες.

Το φάρμακο κυκλοφορεί ήδη στην Ελλάδα και μπορεί να συνταγογραφηθεί ως εντός ένδειξης μη αποζημιούμενο από τον ΕΟΠΥΥ, ενώ εντός του 2026 αναμένεται να ενταχθεί στη λίστα. Χορηγείται ως υποδόρια ένεση δύο φορές την εβδομάδα σε ενήλικες με τη χρήση εμπορικά διαθέσιμης αντλίας έγχυσης ή συσκευής έγχυσης επί του σώματος, ενώ για τους παιδιατρικούς ασθενείς συνιστάται δοσολογία με βάση το βάρος.

Ι. Λάμπρης: Από τη βασική έρευνα σε θεραπεία που σώζει ζωές

"Ως ο επιστήμονας που καθοδήγησε την ομάδα που ανακάλυψε το μόριο στο οποίο βασίζεται το εγκεκριμένο φάρμακο νιώθω βαθιά συγκίνηση βλέποντας αυτή την ανακάλυψη να μετατρέπεται σε θεραπεία που σώζει και βελτιώνει ζωές", αναφέρει o καθηγητής Ιωάννης Λάμπρης, προσθέτοντας: "Αυτό που ξεκίνησε ως βασική έρευνα πάνω στο συμπλήρωμα και τη βιολογία του C3, και ως μια ιδέα που πολλοί θεωρούσαν αδύνατη, εξελίχθηκε - μέσα από επιμονή, συνεργασίες και επιστημονική καινοτομία - σε ένα εγκεκριμένο φάρμακο για σπάνιες και σοβαρές ασθένειες".

Ο διακεκριμένος καθηγητής ευχαριστεί όλους τους φοιτητές, ακαδημαϊκούς και κλινικούς συνεργάτες, τις φαρμακευτικές εταιρείες και οργανισμούς που πίστεψαν σε αυτό το όραμα και συνέβαλαν στο να γίνει πραγματικότητα, καταλήγοντας πως "το μεγαλύτερο βραβείο, όμως, είναι να γνωρίζω ότι η δουλειά μας προσφέρει ελπίδα και προοπτική σε ανθρώπους που το έχουν πραγματικά ανάγκη". 

Κομπστατίνη

Η κομπστατίνη είναι ο πρώτος μικρού μεγέθους πεπτιδικός αναστολέας της πρωτεϊνης C3 του συμπληρώματος. Ανακαλύφθηκε το 1996 στο εργαστήριο που διευθύνει ο Ι. Λάμπρης στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια και έκτοτε έχει αναδειχτεί σε κλινικές μελέτες ως αποτελεσματικό θεραπευτικό μέσο για διάφορες ασθένειες που σχετίζονται με την ανεξέλεγκτη ενεργοποίηση του συμπληρώματος. 

Το 2021 ο δεύτερης γενιάς αναστολέας C3 που βασίζεται στην κομπστατίνη έλαβε κλινική έγκριση ως νέα θεραπεία για την παροξυσμική νυχτερινή αιμοσφαιρινουρία. Το 2023 αποτέλεσε τη βάση σκευάσματος που εγκρίθηκε από τον FDA για την θεραπεία της Γεωγραφικής Ατροφίας. Ακολούθησε το 2025 η έγκριση για τις δύο σπάνιες νεφρικές νόσους, ενώ τρίτης και τέταρτης γενιάς αναστολείς με βάση την κομπστατίνη βρίσκονται σε στάδιο κλινικών δοκιμών για άλλες ασθένειες.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Ζωή στο Διάστημα: Εντοπίστηκε το μεγαλύτερο θειούχο μόριο στον γαλαξία
Μελέτη επιβεβαίωσε τη σχέση καπνίσματος και κατάθλιψης
Μικροβίωμα και παιδική υγεία: Οι μικροί μας σύμμαχοι