Κι αν αυτό που νιώθει μια μητέρα στην εγκυμοσύνη δεν είναι απλώς συναίσθημα, αλλά ένα βιολογικό “μήνυμα” που φτάνει μέχρι το έμβρυο και επηρεάζει τον τρόπο που θα αναπτυχθεί ο εγκέφαλος και το σώμα του;

Η εγκυμοσύνη δεν είναι απλώς μια περίοδος αναμονής. Είναι μια περίοδος βιολογικής ρύθμισης και προσαρμογής. Όχι με “μαγικό” τρόπο, αλλά με απόλυτα φυσιολογικούς μηχανισμούς που συνδέουν τη μητέρα με το αναπτυσσόμενο έμβρυο.

Όταν μια γυναίκα βιώνει έντονο ή χρόνιο στρες, ενεργοποιείται ο άξονας του στρες (υποθάλαμος - υπόφυση - επινεφρίδια) και αυξάνονται οι ορμόνες όπως η κορτιζόλη. Αυτές οι ορμόνες δεν είναι “κακές” - είναι απαραίτητες για την επιβίωση. Όμως σε παρατεταμένη ενεργοποίηση, λειτουργούν σαν συνεχές σήμα συναγερμού.

Μέρος αυτού του σήματος μπορεί να επηρεάσει το ενδομήτριο περιβάλλον και τον πλακούντα, ο οποίος δεν είναι παθητικός φραγμός αλλά ενεργό “φίλτρο” επικοινωνίας μεταξύ μητέρας και εμβρύου.

Και εδώ μπαίνει η έννοια του fetal programming: ο τρόπος δηλαδή που το περιβάλλον της εγκυμοσύνης μπορεί να επηρεάσει τη ρύθμιση βασικών συστημάτων του παιδιού.

Τι μπορεί να επηρεαστεί στο μωρό;

  1. Ανάπτυξη εγκεφάλου: Ο εγκέφαλος βρίσκεται σε συνεχή “κατασκευή”. Το στρες μπορεί να επηρεάσει συστήματα που σχετίζονται με τη ρύθμιση συναισθήματος, την εγρήγορση και την αντίδραση σε ερεθίσματα. Όχι με τρόπο που “καθορίζει” το παιδί, αλλά που μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία του.
  2. Σύστημα διαχείρισης στρες (HPA axis): Το μωρό μαθαίνει βιολογικά τι σημαίνει “στρες”. Σε συνθήκες παρατεταμένης έκθεσης, μπορεί να αναπτύξει πιο έντονη αντιδραστικότητα στο στρες ή πιο αργή επαναφορά μετά από ένταση.
  3. Μεταβολισμός: Υπάρχουν ενδείξεις ότι το ενδομήτριο περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που ρυθμίζεται η ενέργεια και το σάκχαρο, ως μια μορφή “προσαρμογής” στο περιβάλλον.
  4. Ανοσοποιητικό σύστημα: Το ανοσοποιητικό διαμορφώνεται επίσης νωρίς, με πιθανή επίδραση στην ισορροπία φλεγμονωδών αντιδράσεων.
  5. Συναισθηματική ρύθμιση αργότερα: Κάποια παιδιά μπορεί να εμφανίσουν μεγαλύτερη ευαισθησία στο στρες ή ανάγκη για περισσότερη εξωτερική ρύθμιση (co-regulation).

Δεν σημαίνει ότι το στρες “χαράζει μοίρα”.

Δεν σημαίνει ότι μια δύσκολη περίοδος έχει μόνιμο αποτέλεσμα.

Και σίγουρα δεν σημαίνει ότι υπάρχει ευθύνη ή ενοχή για τη μητέρα.

Ο πλακούντας λειτουργεί προστατευτικά και ρυθμιστικά, και το ανθρώπινο αναπτυσσόμενο σύστημα έχει τεράστια πλαστικότητα - πριν και μετά τη γέννηση.

Δεν είναι η απουσία στρες που καθορίζει την ανάπτυξη. Είναι η διάρκεια, η ένταση και κυρίως η υποστήριξη γύρω από τη μητέρα.

Γιατί τελικά, ένα παιδί δεν “γράφεται” μόνο από το στρες.

Γράφεται από το σύνολο του περιβάλλοντος: τη φροντίδα, τη σύνδεση και την ασφάλεια που το συνοδεύει. Και αυτό είναι το πιο ελπιδοφόρο κομμάτι όλης της επιστήμης.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Η κλιματική αλλαγή επιβαρύνει ολοένα και περισσότερο την ανθρώπινη υγεία
Ίδρυση της νέας παράταξης "Ενεργοί Ιατροί"
Η παχυσαρκία ξεκινά από τον εγκέφαλο - Νέα δεδομένα αλλάζουν την κατανόηση της νόσου