Η μεγάλη ποικιλία στα σχήματα του προσώπου στα πτηνά και τα θηλαστικά οφείλεται κυρίως σε αλλαγές σε μη κωδικοποιητικές αλληλουχίες του DNA, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 7 Μαΐου 2026 στον τομέα της αναπτυξιακής βιολογίας και της εξέλιξης.

Παρότι διαφορετικά είδη εμφανίζουν εντυπωσιακά διαφορετικές μορφές ράμφους και ρύγχους, χρησιμοποιούν στην πραγματικότητα τα ίδια, εξελικτικά συντηρημένα γονίδια για να σχηματίσουν το πρόσωπό τους. Η βασική διαφορά δεν βρίσκεται στα ίδια τα γονίδια, αλλά στον τρόπο που αυτά ενεργοποιούνται στο χώρο και στον χρόνο κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη.

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι αυτό επιτυγχάνεται μέσω περιοχών του DNA που δεν κωδικοποιούν πρωτεΐνες, αλλά λειτουργούν ως "γενετικοί διακόπτες".

Αυτές οι ρυθμιστικές αλληλουχίες καθορίζουν πότε και πού θα ενεργοποιηθούν συγκεκριμένα γονίδια, επιτρέποντας στην εξέλιξη να τροποποιεί επιλεκτικά χαρακτηριστικά, όπως το πρόσωπο, χωρίς να διαταράσσει τη συνολική λειτουργία του οργανισμού.

Κατά την ανάπτυξη του εμβρύου, το πρόσωπο καθοδηγείται από ειδικά "κέντρα οργάνωσης", τα οποία εκκρίνουν μοριακά σήματα που λέγονται μορφογόνα. Τα σήματα αυτά είναι σε μεγάλο βαθμό κοινά μεταξύ πτηνών και θηλαστικών, γεγονός που εγείρει το ερώτημα: αν τα σήματα είναι ίδια, από πού προέρχεται η ποικιλία;

Η νέα έρευνα δείχνει ότι η απάντηση βρίσκεται όχι μόνο στον τρόπο παραγωγής των σημάτων, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο τα "διαβάζουν" τα κύτταρα του μεσεγχύματος — τα οποία τελικά σχηματίζουν οστά και χόνδρους του κρανίου και καθορίζουν τη μορφή του προσώπου.

Επιπλέον, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πολλές από αυτές τις ρυθμιστικές περιοχές του DNA, που είναι ενεργές κατά την ανάπτυξη του προσώπου σε ποντίκια και κοτόπουλα, συνδέονται επίσης με γενετικές περιοχές στον άνθρωπο που σχετίζονται με φυσικές διαφορές στη μορφολογία του προσώπου.

Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι οι ίδιοι εξελικτικοί μηχανισμοί που δημιουργούν ποικιλία μεταξύ διαφορετικών ειδών συμβάλλουν και στις διαφορές μεταξύ ανθρώπων. Όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, τα γονίδια παρέχουν το "σχέδιο", αλλά το ρυθμιστικό δίκτυο του DNA καθορίζει πώς αυτό το σχέδιο υλοποιείται.

Η μελέτη προσφέρει επίσης ένα νέο, ανοικτά διαθέσιμο σύνολο δεδομένων για τη γονιδιακή έκφραση και τη ρυθμιστική δραστηριότητα στην ανάπτυξη του προσώπου, αποτελώντας σημαντικό εργαλείο για τη μελλοντική έρευνα της εξελικτικής βιολογίας.

Πηγές:
Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Λουλούδια που τρώγονται - Πόσο ασφαλής είναι η κατανάλωσή τους
Επεκτείνεται για έναν ακόμη χρόνο το πρόγραμμα απασχόλησης 500 τραυματιοφορέων
Η τεχνολογία συναντά τον Σακχαρώδη  Διαβήτη τύπου 1: ​Σύγχρονη αρμονική συμβίωση