Πόσο κοντά είμαστε σε μια αυτοματοποιημένη χειρουργική;

Τον περασμένο Ιούνιο ο καθηγητής Ουρολογίας Ευάγγελος Λιάτσικος έγινε ο πρώτος Έλληνας χειρουργός που πραγματοποίησε προστατεκτομή σε ασθενή στην Αθήνα, από τη Γουχάν της Κίνας, σε απόσταση 8.000 χιλιομέτρων. «Δεν άλλαξε σε κάτι από αυτά που θα έκανα αν ήμουν παρών», διευκρίνισε ο ίδιος, εξηγώντας πως ακόμα και αν ήταν στην Αθήνα, θα χειριζόταν τους ρομποτικούς βραχίονες από ένα κουβούκλιο στην άκρη του δωματίου. Οι δυνατότητες επικοινωνίας έκαναν εφικτό αυτό το κουβούκλιο να βρίσκεται 8.000 χιλιόμετρα μακριά και η επέμβαση να γίνει με τηλεχειρουργική. 

Μιλώντας στην πρώτη στρογγυλή τράπεζα στο Περίπτερο του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης στην 90ή ΔΕΘ, με θέμα «Η Ρομποτική στην Ιατρική και την Αποκατάσταση», ο Έλληνας καθηγητής προέβλεψε πως στο μέλλον θα δούμε πλήρως αυτοματοποιημένες χειρουργικές επεμβάσεις, χωρίς τη μεσολάβηση χειρουργού. «Η τεχνολογία καλπάζει, το ποτάμι ρέει, δεν μπορούμε να το σταματήσουμε», είπε χαρακτηριστικά, παραπέμποντας σε πρόσφατες δηλώσεις του Έλον Μασκ, ο οποίος (ίσως υπερβάλλοντας ως προς τους χρόνους) προέβλεψε πως σε 5 χρόνια η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει υπερβεί την ανθρώπινη και σε 10 χρόνια θα έχει χαθεί πλήρως ο έλεγχος των ανθρωποειδών ρομποτικών συστημάτων. 

«Ήδη υπάρχουν δουλειές ανθρωποειδών ρομποτικών συστημάτων», τόνισε ο κ.Λιάτσικος, αναφέροντας ως παράδειγμα την πρώτη πειραματική χολοκυστεκτομή σε ζώα που έγινε πρόσφατα στις ΗΠΑ. «Σαφέστατα, η αυτοματοποίηση της χειρουργικής επέμβασης είναι κάτι που θα δούμε σίγουρα στο μέλλον», είπε, προσθέτοντας πως η παρουσία του χειρουργού θα χρειάζεται εκεί όπου οι εξειδικεύσεις της χειρουργικής θα χρειάζονται χειρωνακτική εργασία. 

Ο ίδιος επισήμανε την ανάγκη ο γιατρός του αύριο να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα, όπως προσαρμόστηκε και ο γιατρός του χθες, διευκρινίζοντας πως δεν χρειάζεται να γνωρίζει προγραμματισμό, αλλά να ξέρει πώς να χειρίζεται την τεχνολογία. 

Προέκταση του χεριού του χειρουργού

Τα ρομπότ σήμερα δεν αντικαθιστούν τον χειρουργό, αλλά είναι η προέκταση των χεριών του, ανέφερε ο Διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής Μεταμοσχεύσεων, καθηγητής Γεώργιος Τσουλφάς. Αυτή η προέκταση του δίνει πλεονεκτήματα όπως η ακρίβεια των χειρισμών και η καλύτερη εικόνα του χειρουργικού πεδίου. Επίσης, μπορεί το ρομπότ να δείξει την ώρα του χειρουργείου ότι ένας συγκεκριμένος χώρος είναι ασφαλής, ότι δεν θα συναντήσει κάποιο αγγείο που μπορεί να τραυματιστεί. 

«Η τεχνολογία τρέχει, είτε το θέλουμε είτε όχι. Όπως πριν η λαπαροσκοπική έτσι και η ρομποτική ήρθε εδώ για να μείνει», τόνισε, προσθέτοντας πως «αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να ξέρουμε τα βασικά της χειρουργικής. Θα χρειαστεί ο γιατρός να μετατρέψει. Η εμπειρία δεν πρέπει να υποτιμηθεί».

Ο κ.Τσουλφάς παρατήρησε πως η Ελλάδα έχει δρόμο να διανύσει ως προς την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών όπως οι ρομποτικές πλατφόρμες στα δημόσια νοσοκομεία. Σε ό,τι αφορά τις μεταμοσχεύσεις, εκτίμησε πως η ρομποτική μπορεί να αυξήσει τη δωρεά οργάνων από ζώντες δότες νεφρού και ήπατος, λόγω της ελάχιστα επεμβατικής προσέγγισης που εξασφαλίζει ταχύτερη ανάρρωση του δότη. 

Ρομπότ ψηφιακοί βοηθοί 

Ένα κοινωνικό ρομπότ που εκτίθεται στο Περίπτερο του ΑΠΘ στην 90ή ΔΕΘ συνομιλεί με τους επισκέπτες, απαντάει στις ερωτήσεις του, λέει ανέκδοτα, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη του δίνει μέρα με τη μέρα νέες δυνατότητες. «Αυτό θα μπορούσε να συνομιλεί με έναν ηλικιωμένο, να του κρατάει συντροφιά και να τον βοηθά στην καθημερινότητά του», ανέφερε ο διευθυντής του Εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας στο ΑΠΘ, καθηγητής Παναγιώτης Μπαμίδης, προσθέτοντας πως στόχος είναι να χρησιμοποιηθεί για τη φροντίδα της τρίτης ηλικίας. 

Ένας ψηφιακός βοηθός, θα μπορούσε να παρέχει εξατομικευμένη πληροφορία και συνδρομή, προσαρμοσμένη στις ανάγκες μας, όπως κάνει ήδη η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μπορούμε να την εμπιστευόμαστε σε όλα; «Αυτή τη στιγμή σχεδόν καθόλου», απάντησε ο καθηγητής, σημειώνοντας πως ο χρήστης χρειάζεται ακόμη να ερευνά για την ορθότητα της απάντησης της μηχανής και να ρωτά τον ειδικό γιατρό όταν αυτή έχει ιατρικό περιεχόμενο. «Το 90% του βάθους του παγόβουνου είναι κάτω από τη θάλασσα. Εκεί βρίσκεται η γνώση», είπε χαρακτηριστικά, στέλνοντας το μήνυμα πως ο άνθρωπος πρέπει να μην αφήσει τα συστήματα να έχουν τον έλεγχο και την τελική απόφαση. 

Ποιος έχει την ευθύνη στο σφάλμα;

Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην ιατρική άλλαξε το παραδοσιακό μοντέλο ιατρός – ασθενής, σε ένα άλλο μοντέλο, όπου παρεμβαίνουν και μεσολαβούν διάφοροι άλλοι εμπλεκόμενοι, επισήμανε η Γιούλα Χατζηδημητρίου, δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω με ειδίκευση στην προστασία προσωπικών δεδομένων. Ως παράδειγμα ανέφερε την τηλεχειρουργική, όπου μεσολαβούν μεταξύ γιατρού και ασθενούς μια ρομποτική κονσόλα, τα λογισμικά λειτουργίας του ρομπότ, εταιρείες πληροφορικής που παρέχουν την τεχνική υποστήριξη, και φυσικά ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο. Αυτή η περίπλοκη εικόνα επηρεάζει και τα ζητήματα της ευθύνης.

Αν συμβεί κάποιο σφάλμα, όπως είπε, η ιατρική ευθύνη θα πρεπει να αναζητηθεί στην ιχνηλάτηση των βημάτων που έγιναν: Αν αυτό αφορά το επίπεδο των ιατρικών υπηρεσιών, θα αναζητηθεί ιατρική ευθύνη. Αν η ζημιά ανάγεται σε βλάβη του δικτύου (χάθηκε η σύνδεση, ή υπήρξε καθυστέρηση) θα αναζητηθεί στον πάροχο των τηλεπικοινωνιών. Αν είναι σφάλμα του ρομπότ, θα αναζητηθεί στον κατασκευαστή ή στους παρόχους των λογισμικών. 

Ευρωπαϊκή Οδηγία που ρυθμίζει τη διασυνοριακή παροχή ιατρικών υπηρεσιών, ορίζει ότι το εφαρμοστέο δίκαιο είναι αυτό του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο γιατρός. «Όλα τα θέματα αυτά είναι νέα, χρειάζεται εναρμόνιση σε διεθνές επίπεδο, ώστε να μην υπάρχει δισταγμός και φοβία, και από τον γιατρό και από τον ασθενή», παρατήρησε η κ.Χατζηδημητρίου, προσθέτοντας τη σημασία της αυτονομίας του ασθενούς που θα λάβει ενημερωμένες αποφάσεις για την υγεία του.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Ανοσοποιητικό σύστημα μετά τις διακοπές: Πώς το ενισχύουμε
Α.Γεωργιάδης: Είμαι αισιόδοξος ότι θα βρούμε λύση ώστε συνεχιστεί μέσω του ΕΟΠΥΥ το πρόγραμμα για τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας
Κέντρο Αριστείας για τη Θεραγνωστική του Καρκίνου