Στις 17 Νοεμβρίου του 2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας με επίσημη έκκληση προς όλες τις χώρες του κόσμου, ζήτησε να ακολουθήσουν ως το 2030 την στρατηγική «90–70–90», με στόχο την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Αυτή προβλέπει: 

  • Τον εμβολιασμό του 90% των κοριτσιών ως την ηλικία των 15 ετών με το εμβόλιο κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV).
  • Τον έλεγχο με HPV testing του 70% των γυναικών, προτείνοντας αυτός να γίνεται στις ηλικίες 35 και 45 ετών.
  • Τη χορήγηση της ενδεδειγμένης θεραπείας στο 90% των γυναικών που έχουν βρεθεί με προκαρκινικές ή καρκινικές αλλοιώσεις. 

Σήμερα, με τη συμπλήρωση έξι χρόνων από την έκκληση του ΠΟΥ, κράτη όπως η Σουηδία και η Αυστραλία βρίσκονται ήδη μια ανάσα από την επίτευξη του στόχου, ενώ στον αντίποδα άλλα κράτη χρειάζεται να διανύσουν πολύ δρόμο ακόμη. Μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, η οποία έχει δηλώσει δημοσίως μέσω της ηγεσίας του Υπουργείου Υγείας πως υιοθετεί τη στρατηγική του ΠΟΥ και θα κάνει ό,τι μπορεί για να πετύχει το "90-70-90".

Μιλώντας στο iatronet.gr, ο καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας στο ΑΠΘ και πρόεδρος της Ελληνικής HPV Εταιρείας, Θεόδωρος Αγοραστός (φωτογραφία), περιγράφει την εικόνα και καταθέτει προτάσεις που θα φέρουν τη χώρα μας πιο κοντά στον στόχο της εξάλειψης ενός καρκίνου που μπορεί να επιτευχθεί με τον εμβολιασμό. 

Ποσοστά εμβολιασμού και testing στην Ελλάδα

Τα δεδομένα για τα ποσοστά HPV εμβολιασμού στην Ελλάδα είναι περιορισμένα. Μελέτη παιδιάτρων, με βάση στοιχεία της ΗΔΥΚΑ από τις συνταγογραφήσεις κατέδειξε πως το 2024 το ποσοστό των πλήρως εμβολιασμένων κοριτσιών μέχρι την ηλικία των 15 ετών ήταν 52,5%.

"Κι αυτό, δυστυχώς, 18 ολόκληρα χρόνια μετά την εισαγωγή του HPV εμβολιασμού στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών", παρατηρεί ο κ. Αγοραστός προσθέτοντας: "Υπάρχει βέβαια μια τάση ανόδου - μην ξεχνάμε πως μεσολάβησε η πανδημία που δημιούργησε ένα κενό- και προφανώς σήμερα είμαστε ψηλότερα από το 52,5%, αλλά σίγουρα είμαστε ακόμη μακριά από τον στόχο του 90%". 

Ως προς τον δεύτερο πυλώνα της στρατηγικής "90-70-90", μόνο το 40% ως 50% των γυναικών ηλικίας 30 ως 65 ετών έχει κάνει το HPV DNA test που εισήχθη το 2024 μέσω του προγράμματος "Προλαμβάνω". "Στην πρόσκληση που έκανε το υπουργείο ανταποκρίθηκαν μόλις 4 στις 10 γυναίκες, επίσης μακριά του στόχου του 70%", παρατηρεί ο καθηγητής, εντοπίζοντας ως κύρια αιτία την ελλιπή ενημέρωση. 

Για τον τρίτο πυλώνα, αυτόν την θεραπείας των γυναικών που διαγιγνώσκονται με προκαρκινική αλλοίωση, δεν υπάρχουν καθόλου στοιχεία. "Θα μπορούσε να πει κανείς ότι εδώ μπορεί να πλησιάζουμε στον στόχο του 90%, αλλά δεν έχουμε κανένα στοιχείο για να το υποστηρίξουμε". 

Στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 600 έως 650 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας κάθε χρόνο. Σύμφωνα με μελέτη της Ελληνικής HPV Εταιρείας, αν η Ελλάδα πετύχει τον στόχο "90-70-90" ως το 2030, θα μπορέσει να εξαλείψει τον συγκεκριμένο καρκίνο το 2047. 

Εμβολιασμός με μία δόση 

Εντός του Δεκεμβρίου αναμένεται να δημοσιευτούν νέες επικαιροποιημένες οδηγίες του ΠΟΥ, σύμφωνα με τις οποίες θα αρκεί μόνο μία δόση εμβολιασμού HPV, έναντι δύο μέχρι σήμερα και τριών παλιότερα. "Αυτό θα αλλάξει πολλά, για δύο λόγους: Αφενός γιατί ο εμβολιασμός με μια δόση θα είναι πιο εύκολος για τον εμβολιαζόμενο, αφετέρου θα εξοικονομούνται χρήματα για τα συστήματα υγείας που θα μπορέσουν να αξιοποιηθούν αλλού", επισημαίνει ο πρόεδρος της Ελληνικής HPV Εταιρείας.

Πώς θα αυξήσουμε τα ποσοστά

Μια ευρεία καμπάνια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με ευθύνη της πολιτείας θα έδινε ώθηση στα ποσοστά εμβολιασμού και testing, συμβάλλοντας καθοριστικά στην προσπάθεια της Ελλάδας να προσεγγίσει τον στόχο.

"Οι γονείς που πρέπει να πάρουν την απόφαση - επειδή φυσικά ένα παιδί 9,10,11 ετών δεν μπορεί να αποφασίσει - δεν έχουν την ενημέρωση που πρέπει ούτε από την πολιτεία ούτε από τον γιατρό τους, για διάφορους λόγους", σημειώνει ο κ. Αγοραστός και προσθέτει: "Στην περίοδο του COVID, με την καμπάνια και τα βίντεο του Σπύρου Παπαδόπουλου είχε ενημερωθεί όλος ο κόσμος μέσα σε μόνο ένα μήνα. Αν θέλει η πολιτεία μπορεί κάλλιστα να ενημερώσει και έχει υποχρέωση να το κάνει, όπως το έκαναν η Πορτογαλία και η Σουηδία και πέτυχαν ποσοστά εμβολιασμού 90% ως 95%". Μάλιστα, επικαλείται μελέτη που παρουσιάστηκε στο πρόσφατο διεθνές συνέδριο HPV στην Αθήνα, σύμφωνα με την οποία για κάθε χρόνο μη επίτευξης του στόχου 90-70-90 μετά το 2030 στην Ελλάδα θα προστίθενται 40 ως 50 νέα κρούσματα καρκίνου τραχήλου της μήτρας. 

Αναφορικά με τον προσυμπτωματικό έλεγχο, η ενημέρωση κατά τον ίδιο πρέπει να εστιάσει μεταξύ άλλων στην άρση της διστακτικότητας ενός μέρους του κόσμου να αντικαταστήσει το τεστ Παπ με το πιο σύγχρονο και αξιόπιστο HPV DNA test. Οι επίσημες οδηγίες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θέλουν να ξεκινάει το HPV DNA testing από τα 25 και να επαναλαμβάνεται μετά από 5 χρόνια.

Αυτοδειγματοληψία (self sampling)

Επικαιροποιημένες οδηγίες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που επίσης επίκεινται, θα συστήνουν, μεταξύ άλλων, το self sampling ως αξιόπιστη μέθοδο διενέργειας του προσυμπτωματικού ελέγχου. "Το έχουμε προτείνει κατ’ επανάληψη στο υπουργείο, όχι μόνο για τις απομακρυσμένες περιοχές για τις οποίες είχε ξεκινήσει η συζήτηση, αλλά και γενικότερα", αναφέρει ο κ. Αγοραστός, υπογραμμίζοντας πως η Σουηδία βασίστηκε στην αυτοδειγματοληψία για να πετύχει εντυπωσιακά ποσοστά ανταπόκρισης και αναμένεται να γίνει μέσα στο 2027 η πρώτη χώρα στον κόσμο που πετυχαίνει τους στόχους του ΠΟΥ. "Είναι εξίσου αξιόπιστο, πολύ πιο απλό και φθηνό, αλλά και πολύ πιο αποδεκτό από τις γυναίκες : Όπως περίπου με το τεστ για τον καρκίνο του εντέρου, οι γυναίκες παίρνουν το κιτ από το φαρμακείο, κάνουν την αυτοδειγματοληψία στο σπίτι, το επιστρέφουν στο φαρμακείο, το οποίο το στέλνει στο εργαστήριο και δίνει το αποτέλεσμα. Όλη η επικοινωνία γίνεται ηλεκτρονικά". 

Ένα ανάλογο πρόγραμμα, καταλήγει καθηγητής, θα μπορούσε να αποδώσει και στην Ελλάδα, με δεδομένο ότι φαρμακείο υπάρχει σε κάθε απομακρυσμένη γωνιά της χώρας, με τη συνδρομή και των μαιών, όπως κατέδειξε μεγάλη μελέτη σε 13.000 γυναίκες μεταξύ 2016 και 2020.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
17 Νοεμβρίου: Παγκόσμια ημέρα εξάλειψης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας
'Ερχεται αύξηση
Οι φαρμακοποιοί μπορούν να εμβολιάζουν σε 19 χώρες στην Ευρώπη