Το 2016, κοντά στο τέλος της δεύτερης θητείας του Μπαράκ Ομπάμα, ο καθηγητής Geofrey Hinton, από τους αποκαλούμενους "πατέρες" των νευρωνικών δικτύων και σύμβουλος τότε του Αμερικανού προέδρου, είχε βιαστεί να προβλέψει, ουσιαστικά, το τέλος της ειδικότητας της Aκτινολογίας. "Είναι αρκετά προφανές ότι πρέπει να σταματήσουμε να εκπαιδεύουμε ακτινολόγους", είπε, προβλέποντας ότι πολύ σύντομα οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) που "διαβάζουν" και αξιολογούν τις απεικονιστικές εξετάσεις θα μπορούσαν να κάνουν τη δουλειά ταχύτερα και καλύτερα από τους ανθρώπους.

"Το κογιότ είναι ήδη πάνω από την άκρη του γκρεμού και δεν έχει κοιτάξει ακόμη κάτω"», είχε πει χαρακτηριστικά, προκαλώντας αντιδράσεις στον κλάδο, αλλά και μια παγκόσμια απροθυμία νέων γιατρών να ακολουθήσουν την ειδικότητα. Ο ίδιος ανακάλεσε την πρόβλεψη μερικά χρόνια αργότερα, καθώς διαπίστωσε πως το ζήτημα είναι πολύ πιο σύνθετο από όσο φαινόταν. 

Δέκα χρόνια μετά, τα προγράμματα ΤΝ είναι σήμερα πολύτιμοι βοηθοί του ακτινολόγου στην καθημερινή πράξη, με συγκεκριμένες εφαρμογές να έχουν ενσωματωθεί στα σύγχρονα μηχανήματα απεικόνισης, ενώ οι εξελίξεις "τρέχουν" με ρυθμούς που τρομάζουν. 

Ο καθηγητής Ακτινολογίας στο ΑΠΘ και διευθυντής της Κλινικής Ακτινολογίας στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ, Παναγιώτης Πρασόπουλος (φωτογραφία) μιλάει στο iatronet.gr για το σήμερα και το αύριο της ειδικότητας, μιας από τις πρώτες που επηρεάστηκαν από την Τεχνητή Νοημοσύνη.  

Προνομιακός χώρος 

Η απεικόνιση, μαζί με την γενετική, είναι οι πρώτοι τομείς που επηρεάστηκαν από την τεχνολογική εξέλιξη, όπως παρατηρεί ο καθηγητής. "Κάθε εικόνα είναι ένα άθροισμα αριθμών, τα pixels είναι αριθμοί που μετατρέπονται σε τόνους χρωμάτων και μας δίνουν την εικόνα. Τα δεδομένα είναι πάρα πολλά και για αυτό το λόγο η απεικόνιση είναι ένα προνομιακό πεδίο για την ΤΝ", αναφέρει, αναγνωρίζοντας πως μέχρι σήμερα έχει βοηθήσει σημαντικά τη δουλειά των ακτινολόγων.

"Διαφορετικά προγράμματα που έχουν ενσωματωθεί σε σύγχρονους αξονικούς και μαγνητικούς τομογράφους μπορούν, ενδεικτικά, να προτείνουν πόση ακτινοβολία θα δοθεί σε κάθε ασθενή, να βελτιώσουν την ευκρίνεια της εικόνας μειώνοντας τον ηλεκτρονικό θόρυβο ή να προτείνουν το κατάλληλο πρωτόκολλο εξέτασης για το συγκεκριμένο νόσημα. Επίσης, μπορούν να επισημάνουν περιοχές ύποπτες για βλάβη, εστιάζοντας εκεί την προσοχή του γιατρού, κάτι ιδιαίτερα βοηθητικό, αν σκεφτεί κανείς ότι μια μέση μαγνητική τομογραφία είναι χίλιες εικόνες", σημειώνει.

Όπως διευκρινίζει, "ως τώρα, οι εφαρμογές κάνουν τη δουλειά αυτή πολύ πιο γρήγορα από ό,τι ένας ανθρώπινος εγκέφαλος, αλλά και ίσως πιο σωστά από έναν χρήστη με μέτρια εμπειρία. Αυτή τη στιγμή ίσως δεν ξεπερνούν τους καλούς χρήστες". 

Από τον Hinton στις εξελίξεις στη Σουηδία

Η πρόβλεψη του Hinton για το τέλος της ειδικότητας δημιούργησε για 5 ως 7 έτη ένα κενό στην εκπαίδευση νέων ακτινολόγων σε διεθνές επίπεδο - και στην Ελλάδα -, με αποτέλεσμα να υπάρχει παγκόσμια έλλειψη. Η αναθεώρησή της στη συνέχεια αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον νέων γιατρών με αποτέλεσμα σήμερα η ακτινολογία να είναι "πολύφερνη νύφη", που αμείβεται αδρά, παρά την "απειλή" της ΤΝ.

"Ο Hinton αναθεώρησε, γιατί δεν είχε υπολογίσει ότι εκτός από τα data υπάρχει η πολυπλοκότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου. Ίσως δεν προέβλεψε και αντικειμενικές δυσκολίες που φάνηκαν στη συνέχεια", λέει ο κ. Πρασόπουλος, δίνοντας ένα παράδειγμα: "Αν πάρεις δεδομένα από αξονικούς και μαγνητικούς τομογράφους μιας εταιρείας και φτιάξεις ένα σύστημα ΤΝ για αυτόματη διάγνωση, αυτό δεν θα μπορεί να λειτουργήσει σε τομογράφους άλλης εταιρείας, θα έχει πολύ χαμηλή αποτελεσματικότητα. Τα υπολογιστικά συστήματα της ΤΝ ‘ταϊζονται’ με data, τα οποία όμως είναι ανομοιόμορφα. Η πρόκληση τώρα είναι να φτιάξουν γενικευμένα συστήματα, υπερ-αλγορίθμους, αντί να κάνει κάθε αλγόριθμος μια συγκεκριμένη δουλειά". 

Διευκρινίζοντας πως μιλάει ως χρήστης και όχι ως ειδικός στην ΤΝ, ο κ. Πρασόπουλος αναφέρεται στον διάλογο που διεξάγεται στα επιστημονικά συνέδρια για τις ταχύτατες εξελίξεις στον κλάδο. Όπως ανέφερε και κατά την πρόσφατη παρουσίαση του βιβλίου του καθηγητή του ΔΠΘ, Βασίλη Τσαουσίδη, στη Θεσσαλονίκη, η Σουηδία προτίθεται να αντικαταστήσει ήδη από φέτος με ΑΙ τον έναν από τους δύο ακτινολόγους που αξιολογούν τις ψηφιακές μαστογραφίες στο πλαίσιο του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού.

"Όπου υπάρξει απόκλιση - διαφωνία του ακτινολόγου με το υπολογιστικό σύστημα, θα παρεμβαίνει μια πιο έμπειρη ομάδα ακτινολόγων", εξηγεί, συμπληρώνοντας ότι στην αξιοποίηση αυτής της εμπειρίας ο ωφελημένο θα είναι το σύστημα ΤΝ, το οποίο θα αυτοεκπαιδεύεται και θα αυτοβελτιώνεται, μαθαίνοντας από τα λάθη του. "Επομένως, εγώ δεν αμφιβάλω, ότι σε συγκεκριμένες εφαρμογές, όπως η μαστογραφία, πολύ σύντομα, ένα σύστημα ΑΙ θα θεωρείται ότι έχει καλύτερη επίδοση από έναν ακτινολόγο", τονίζει. Σε ένα επόμενο βήμα, ενδέχεται τη διάγνωση να κάνουν δύο συστήματα ΤΝ και ο ακτινολόγος να κρίνει τυχόν διαφορές μεταξύ τους. 

Η ΤΝ θα αντικαταστήσει τον ακτινολόγο;

Απαντώντας στην ερώτηση για το μέλλον της ακτινολογίας, ο καθηγητής προβλέπει ότι για τα λίγα επόμενα χρόνια το ΑΙ θα εξακολουθήσει να είναι ένας πολύτιμος βοηθός του ακτινολόγου. "Θα ελαττώσει τις θέσεις εργασίας, θα επιταχύνει τη δουλειά, αλλά δεν θα είναι ο πρωταγωνιστής", εκτιμά, προσθέτοντας ότι η εξέλιξη από εκεί και πέρα μπορεί να εξαρτηθεί από πολιτικές αποφάσεις. "Αναπόφευκτα κατά τη γνώμη μου, τα συστήματα αυτά θα έχουν την ταχύτητα επεξεργασίας και τη δυνατότητα γρήγορων συμπερασμάτων. Το ερώτημα είναι αν τα συμπεράσματα αυτά θα γίνουν αποφάσεις, κι αυτό είναι ένα πολιτικό ερώτημα", επισημαίνει. 

Ο καθηγητής αναφέρεται σε ένα δυστοπικό μελλοντικό σενάριο, όπου η ΤΝ θα εκτελεί την κύρια δουλειά σε διάφορους τομείς και όσοι άνθρωποι εξακολουθούν να εργάζονται θα αποτελέσουν μια συγκεκριμένη ελίτ, που θα την ελέγχει και θα την κατευθύνει. "Γι’ αυτό αξίζει η ευαισθητοποίηση και στις κοινωνίες και στην πολιτική, για να μπουν από τώρα αυτοπεριορισμοί, αυτοκριτική και κάποιοι βασικοί κανόνες", καταλήγει.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Εκφύλιση μεσοσπονδύλιου δίσκου: Πoιος είναι ο ρόλος της παχυσαρκίας
Υπέροχες ασκήσεις για παιδιά
Σε άνοδο τα κρούσματα RSV - Ποιες είναι οι διαφορές του από γρίπη και CoViD