Περισσότερα από 100 τρισεκατομμύρια βακτήρια και άλλοι μικροοργανισμοί αποτελούν το ζωντανό οικοσύστημα με το οποίο συμβιώνουμε από τη στιγμή της γέννησής μας ή και νωρίτερα.

Τα γονίδια των βακτηρίων αυτών είναι 100 φορές περισσότερα από τα δικά μας. "Μήπως τελικά είμαστε εμείς φιλοξενούμενοι σε αυτό το σύμπαν των μικροοργανισμών και όχι αυτά στον δικό μας κόσμο;", διερωτάται η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας - Μικροβιολογίας και επικεφαλής της Μονάδας Μελέτης και Ανάλυσης του Ανθρώπινου Μικροβιώματος στο Εργαστήριο Μικροβιολογίας του ΑΠΘ, Γεωργία Γκιούλα (φωτογραφία).

Ερευνήτρια με πολυετή ενασχόληση στο ανθρώπινο μικροβίωμα, η ίδια μιλάει στο iatronet.gr για την "συνομιλία" του με όλα τα συστήματα του οργανισμού και για τον ρόλο που διαδραματίζει η ισορροπία "καλών και κακών" μικροβίων στη διατήρηση της σωματικής και ψυχικής μας υγείας, καθώς και στην άμυνά μας απέναντι στους ιούς.

Το τεστ "χαρτογράφησης" και ανάλυσης του ανθρώπινου μικροβιώματος μπορεί να φανερώσει το μοναδικό στον καθένα μας "δακτυλικό αποτύπωμα", να εντοπίσει τυχόν ανισορροπία μεταξύ ωφέλιμων και επιβλαβών μικροοργανισμών και θα δείξει το δρόμο σε εξειδικευμένες διατροφικές και θεραπευτικές οδηγίες.

Ο ρόλος του μικροβιώματος

Νεότερες μελέτες αποκαλύπτουν πως ο "αποικισμός" του οργανισμού ξεκινάει πριν ακόμη από τη γέννησή μας, αλλά από την ενδομήτρια ζωή. "Εκεί σχηματίζεται ο πρώτος πυρήνας, το πρώτο ‘αποτύπωμα’ που μας δίνει η μητέρα όσο είμαστε ακόμη έμβρυα. Από εκεί και πέρα ο τρόπος του τοκετού θα καθορίσει αυτά που θα ακολουθήσουν", σημειώνει η κ. Γκιούλα.

Το 70% του μικροβιώματος βρίσκεται στο έντερο, το οποίο αποκαλείται και "δεύτερος εγκέφαλος", καθώς τα προϊόντα που παράγονται σ’ αυτό μεταφέρονται με διάφορους νοητούς άξονες στον οργανισμό, επηρεάζοντας όλα τα όργανα. Το δικό τους μικροβίωμα έχουν επίσης το αναπνευστικό, το δέρμα, το γεννητικό σύστημα του άνδρα και της γυναίκας κ.ά.

Εκτός από το έργο του στην πέψη και τον μεταβολισμό, το μικροβίωμα επηρεάζει μια σειρά από λειτουργίες του οργανισμού, μέσω των προϊόντων του: "Επηρεάζει το ανοσοποιητικό και την ευαισθησία μας στις λοιμώξεις", σημειώνει η καθηγήτρια και αναφέρεται σε δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις του Εργαστηρίου, για το πώς το μικροβίωμα επηρεάζει την ανταπόκρισή μας στον εμβολιασμό, καθώς και την πορεία την πορεία της λοίμωξης από τον ιό της γρίπης.

"Πολύ μεγάλη έρευνα γίνεται για τον καρκίνο. Συγκεκριμένα μικρόβια που τα γνωρίζουμε, όπως και τους μηχανισμούς τους, όταν υπάρχουν στο εντερικό μικροβίωμα, θα οδηγήσουν σε ευαισθησία στον καρκίνο του παχέος εντέρου ή του μαστού", παρατηρεί, συμπληρώνοντας πως "επίσης, συνδέεται με αυτοάνοσα, αλλεργίες, κατάθλιψη και άλλα ψυχιατρικά νοσήματα, γυναικεία γονιμότητα, ασφαλώς με παχυσαρκία, κι όλα αυτά δεν είναι θεωρητικά, αλλά μελετημένα με συγκεκριμένους παθογενετικούς μηχανισμούς".

Ανοσοποιητικό, ιοί και Long COVID

Από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας το μικροβίωμα "συνομιλεί", εκπαιδεύει και επηρεάζει το ανοσοποιητικό μας σύστημα. "Τα ‘καλά’ μικρόβια χρησιμοποιούνται, κατά κάποιον τρόπο, σαν μοτίβα στο να εκπαιδευτεί το ανοσοποιητικό σύστημα να τα αναγνωρίζει, να ξεχωρίζει τα ‘κακά’ για να μπορέσει να τα καταπολεμήσει. Έτσι, σε περίπτωση που έχουμε έναν ιό ‘εισβολέα’, η σχέση του μικροβιώματος με το ανοσοποιητικό θα επηρεάσει την επιτυχία της αντιμετώπισής του", εξηγεί η κ. Γκιούλα.

Η "συνομιλία" αυτή έχει βρεθεί στο επίκεντρο επιστημονικής έρευνας, μεταξύ άλλων, για την ερμηνεία και την αντιμετώπιση του συνδρόμου Long COVID. "Επίμονη δυσβίωση, φλεγμονή, απορρύθμιση του άξονα εντέρου - ανοσοποιητικού συστήματος, έχουν προταθεί ως πιθανοί μηχανισμοί που κρατούν τα συμπτώματα ενεργά", επισημαίνει.

Η Μονάδα Μελέτης και Ανάλυσης του Ανθρώπινου Μικροβιώματος, η μοναδική στην Ελλάδα που ασχολείται ερευνητικά με το ανθρώπινο μικροβίωμα, έχει συμβάλλει με δικό της ερευνητικό έργο αναφορικά με τη σχέση του μικροβιώματος με τη γρίπη και την COVID-19 λοίμωξη.

Τεστ ανάλυσης μικροβιώματος

Ο έλεγχος και η ανάλυση του μικροβιώματος γίνεται σε εξειδικευμένα μικροβιολογικά εργαστήρια, με δείγμα κοπράνων για το εντερικό μικροβίωμα ή σιέλου για το αναπνευστικό ή με κολπικό επίχρισμα για το μικροβίωμα του γεννητικού συστήματος.

Όπως επισημαίνει η κ. Γκιούλα, η εξέταση και ανάλυση πρέπει να γίνεται σε εξειδικευμένα μικροβιολογικά εργαστήρια, που διαθέτουν ειδικές μοριακές μεθόδους - τεχνικές αλληλούχισης νέα γενιάς - με σωστή βιοπληροφορική ανάλυση, ενώ η αξιολόγηση του αποτελέσματος πρέπει να γίνεται από ειδικό, εξειδικευμένο εργαστηριακό γιατρό.

"Το τεστ θα δείξει αυτά τα τρισεκατομμύρια βακτήρια, την γενετική τους πληροφορία, καθώς και κάποια προϊόντα και μεταβολίτες τους που θα μας δείξουν και τη λειτουργικότητα", σημειώνει η κ. Γκιούλα και προσθέτει: "Από εκεί και πέρα, με την πλήρη χαρτογράφηση, θα καταλάβουμε ακριβώς με ειδικούς δείκτες αν υπάρχει ισορροπία, (ευβίωση) ή ανισορροπία (δυσβίωση), αλλά και το είδος της δυσβίωσης, το οποίο ανάλογα με το ιστορικό του ατόμου που θα το κάνει θα μας βοηθήσει να αξιολογήσουμε το αποτέλεσμα και να δώσουμε τις εξειδικευμένες οδηγίες".

Αυτές οι οδηγίες μπορεί να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την χορήγηση κάποιας αντιβιοτικής θεραπείας, σε περίπτωση που βρεθεί η παρουσία παθογόνων σε ικανό ποσοστό, ή προβιοτικών, τα οποία, ωστόσο, όπως διευκρινίζει η καθηγήτρια, πρέπει να δίνονται εξατομικευμένα, με βάση το προφίλ του καθενός και μόνο μετά την "χαρτογράφηση" του μικροβιώματος.

Το τεστ μπορούν να το κάνουν όλοι, ανεξάρτητα από το αν έχουν κάποια νόσο ή σύμπτωμα, σε κάθε ηλικία. Ειδικά συστήνεται σε άτομα με παχυσαρκία, δυσανεξία σε τροφές, γυναίκες με πρόβλημα γονιμότητας, άτομα με ιστορικό κακοήθειας στην οικογένεια, αυτοανοσία, ευαισθησία σε λοιμώξεις και ψυχιατρικά νοσήματα. "Δεν θα μας βάλει τη διάγνωση, αλλά θα συμπληρώσει ένα κομμάτι του παζλ της διάγνωσης", διευκρινίζει.

"Το μικροβίωμα δεν είναι μόδα"

Διαπιστώνοντας πως το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατακλυστεί από αμφιβόλου αξιοπιστίας πληροφόρηση και συμβουλές για το μικροβίωμα από μη ειδικούς, η ίδια ανέλαβε πρωτοβουλία να μεταφέρει τεκμηριωμένη επιστημονική γνώση με εύληπτο και κατανοητό τρόπο, μέσω μικρών βίντεο που κοινοποιεί στα κοινωνικά δίκτυα.

"Το μικροβίωμα δεν είναι μόδα, δεν είναι ένα προβιοτικό ή μια δίαιτα. Δεν είναι trend. Είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο ζωντανό βιολογικό οικοσύστημα με το οποίο συμβιώνουμε, το οποίο συμμετέχει σε όλες τις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού. Έχουμε τον τρόπο πλέον να το δούμε, να το χαρτογραφήσουμε, έχουμε και τη γνώση να αντιμετωπίσουμε τυχόν διαταραχές του", καταλήγει.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
'Εφυγε από τη ζωή σε ηλικία 53 ετών ο ηθοποιός Έρικ Ντέιν - Eίχε διαγνωστεί με ALS
Servier: Ο ασθενής στο επίκεντρο μιας ολιστικής προσέγγισης
Ερευνητικά προγράμματα