Η ακτινοβόληση καρκινικών όγκων με πρωτόνια και βαρέα ιόντα (αδρονική θεραπεία) αποτελεί θεραπευτική παρέμβαση αιχμής στη σύγχρονη ογκολογία, καθώς πετυχαίνει βέλτιστη ακρίβεια στον στόχο και ελάχιστη βλάβη των γειτονικών ιστών σε σχέση με τη συμβατική ακτινοθεραπεία με φωτόνια υψηλής ενέργειας (ακτίνες Χ). Οι ενδείξεις της αυξάνονται συνεχώς για μια σειρά συμπαγών όγκων, μεταξύ αυτών και παιδιατρικών, ενώ νέα κέντρα δημιουργούνται με εκθετικό ρυθμό στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία και σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Δέκα χρόνια μετά την αρχική ιδέα για την δημιουργία ενός διεθνούς ινστιτούτου έρευνας και ανάπτυξης βιώσιμων τεχνολογιών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη από τον πρώην διευθυντή του CERN Herwig Schopper, και 8 χρόνια μετά την απόφαση αυτό να εστιαστεί στην αδρονική θεραπεία, η ευρύτερη περιοχή παραμένει χωρίς αντίστοιχη υποδομή και το όραμα απέχει πολύ από το να γίνει πράξη.

Αποτέλεσμα είναι η ανισότητα στην παροχή προηγμένων θεραπειών και η κοινωνική – οικονομική επιβάρυνση όσων επιλέγουν να ταξιδέψουν σε χώρες της Κεντρικής Ευρώπης προκειμένου να τις λάβουν.

Το στάσιμο όραμα ενός "μίνι CERN"

Δέκα χώρες της ΝΑ Ευρώπης (Αλβανία, Βοσνία - Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Κροατία, Ελλάδα, Κοσσυφοπέδιο, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία και Σλοβενία), έχουν αποφασίσει να συμπράξουν μέσω του Διεθνούς Ινστιτούτου Βιώσιμων Τεχνολογιών Νοτιοανατολικής Ευρώπης (South East European International Institute for Sustainable Technologies - SEEIIST), με στόχο τη δημιουργία μιας υποδομής "μίνι CERN" υπερεθνικής εμβέλειας για την καινοτόμο έρευνα και την θεραπεία του καρκίνου, χρησιμοποιώντας δέσμες σωματιδίων όπως πρωτονίων, ηλίου, άνθρακα και άλλων ιόντων.

Τη φιλοξενία βασικής υποδομής του κέντρου διεκδικεί, μεταξύ άλλων χωρών της περιοχής και η Ελλάδα, και συγκεκριμένα η Θεσσαλονίκη, με τον σχεδιασμό να προτείνει την χωροθέτησή του στο νοσοκομείο Παπαγεωργίου και στην Τεχνόπολη. Το 2022, μέλη της διακρατικής πρωτοβουλίας των δέκα χωρών βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη, επισκέφθηκαν τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις, ενώ στο πλαίσιο συνεδρίου για τις καινοτόμες θεραπείες με ιόντα άκουσαν τους εκπροσώπους του υπουργείου Υποδομών και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας να διαβεβαιώνουν για την στήριξη του στρατηγικού εγχειρήματος.

Τέσσερα χρόνια μετά, αυτό παραμένει στάσιμο, με ελάχιστα βήματα προόδου. Τον περασμένο χρόνο το διεθνές ινστιτούτο SEEIIST εξέδωσε μήνυμα - προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις των δέκα κρατών με τη μορφή "κίτρινης έκθεσης" (yellow report). Όπως επισημαίνει, η δημιουργία του κέντρου είναι "μια ευκαιρία που η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει", καλώντας τις κυβερνήσεις και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για τη μετάβαση από το όραμα στην υλοποίηση.

"Χώρες σε όλη την Ευρώπη επενδύουν στη θεραπεία βαρέων ιόντων επειδή αναγνωρίζουν τις σωτήριες δυνατότητές της και τον ρόλο της στην προώθηση της ιατρικής και τεχνολογικής καινοτομίας. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν πρέπει να μείνει πίσω", υπογραμμίζει.

Προβληματισμός στην επιστημονική κοινότητα

Το θέμα απασχόλησε ειδική ενότητα στο πλαίσιο της 4ης Διημερίδας Παιδικής και Εφηβικής Αιματολογίας και Ογκολογίας Βορείου Ελλάδος που διοργανώθηκε στη Θεσσαλονίκη.

 

Ο διευθυντής του Εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας στο ΑΠΘ, καθηγητής Παναγιώτης Μπαμίδης (φωτογραφία), ανέφερε πως θα ήταν ευχής έργο η δημιουργία ενός κέντρου θεραπειών με πρωτόνια στη Θεσσαλονίκη, στα πρότυπα αντίστοιχων μονάδων του εξωτερικού, που συνήθως συνδέονται με κέντρα πυρηνικής φυσικής, όπου οι δέσμες των αδρονίων δημιουργούνται με επιταχυντές σωματιδίων (κυκλότρο, κυκλοσυνχρότο και συνχρότο).

Παρά το γεγονός ότι το κόστος δημιουργίας ενός τέτοιου συγκροτήματος έχει μειωθεί σημαντικά, οι πρωτοβουλίες για την εγκατάστασή του στη Θεσσαλονίκη δεν έχουν προχωρήσει, παρατήρησε ο κ.Μπαμίδης, ο οποίος αναφέρθηκε και σε πληροφορίες για προσπάθειες της επιστημονικής κοινότητας να φέρει θεραπεία με πρωτόνια στην Αθήνα.

Όπως ανέφερε ο επίκουρος καθηγητής Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας στο ΑΠΘ, Antontio Capizzello (φωτογραφία), ενώ η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εγκατάστασης που χρησιμοποιεί βαρέα ιόντα (πρωτόνια, άνθρακα και ήλιο) έχει αρκετά υψηλό κόστος, η δημιουργία ενός κέντρου θεραπείας μόνο με πρωτόνια απαιτεί έναν περιορισμένο χώρο, με το κόστος να έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια από τα 100 στα 20 ως 30 εκατομμύρια ευρώ.

Ο ίδιος παρατήρησε πως έχει μείνει αναπάντητη η ανοιχτή επιστολή που έχει στείλει στον πρωθυπουργό για το θέμα, μαζί με τη διευθύντρια του Παιδοογκολογικού Τμήματος του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, Ευγενία Παπακωνσταντίνου. Σε αυτήν οι δύο επιστήμονες επεσήμαναν την ανισότητα που υπάρχει στην πρόσβαση Ελλήνων ασθενών στις προηγμένες μορφές ακτινοθεραπείας, τον ενημερώνουν πως πολλά παιδιά αναγκάζονται να καταφεύγουν με τους γονείς τους στην Ιταλία, στη Γερμανία και σε άλλα κέντρα του εξωτερικού και του ζητούν να αυξήσει την πολιτική ευαισθητοποίηση για την υιοθέτηση και στην Ελλάδα των ίδιων προτύπων περίθαλψης που έχουν αναπτυχθεί στην Ευρώπη.

Για πολιτική απόφαση και όχι μόνο οικονομική έκανε λόγο από την πλευρά του ο καθηγητής Παιδιατρικής - Παιδιατρικής Αιματολογίας & Ογκολογίας στο ΑΠΘ, Εμμανουήλ Χατζηπαντελής, σημειώνοντας παράλληλα και την παράμετρο του εξειδικευμένου προσωπικού που θα χρειαστεί για τη λειτουργία του.

Πρωτονική Vs συμβατική ακτινοθεραπεία.

"Σαν τα σύγχρονα αντιαεροπορικά"

Με τα σύγχρονα αντιαεροπορικά παρομοίασε τις αδρονικές θεραπείες ο καθηγητής Π. Μπαμίδης, αναφερόμενος στα πλεονεκτήματά τους, που συνοψίζονται στην ακρίβεια στόχευσης και στην προστασία γειτονικών οργάνων. "Οι δέσμες πρωτονίων, αντίθετα με τις αντινοβολίες Χ, Γ κλπ, δίνουν μικρότερη δόση στους υγιείς ιστούς πριν από τον όγκο που μας ενδιαφέρει και σχεδόν ποτέ δεν φτάνουν στο βάθος μετά τον όγκο. Άρα, το μεγαλύτερο μέρος της δόσης των πρωτονίων αποδίδεται στο βάθος (μέσα στη καμπύλη) της κορυφής Bragg. Οι ιστοί που βρίσκονται βαθύτερα από αυτό δεν εκτίθενται καθόλου σε ακτινοβολία", επεσήμανε, προσθέτοντας πως αν συνυπολογιστεί και η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητά τους στην καταστροφή των καρκινικών κυττάρων, το όφελος για τους ασθενείς είναι διπλό.

Τα συγκεκριμένα πλεονεκτήματα μειώνουν  πρώιμες και απώτερες παρενέργειες και  τον κίνδυνο δευτερογενών νεοπλασιών, με τελικό αποτέλεσμα τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και τη μείωση του βάρους για την κοινωνία και το σύστημα υγείας, σημείωσε.

Σύμφωνα με τον κ. Capizzello, η δυνατότητα ακτινοβόλησης όγκων που βρίσκονται δίπλα σε ζωτικά ή δύσκολα όργανα ή δομές καθιστά τα πρωτόνια ως μια νέα θεραπεία για όγκους που προηγουμένως δεν ήταν θεραπεύσιμοι. Όπως επισημαίνει, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τι είναι θεραπεία πρωτονίων και τι όχι.

"Βασικά, αυτό είναι ένα άλλο εργαλείο εξωτερικής ακτινοθεραπείας με ακτίνες στην φαρέτρα στην εργαλειοθήκη του ογκολόγου ακτινοθεραπευτή", σημειώνει και προσθέτει: "Υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ ακτινοθεραπείας φωτονίων και πρωτονίων, συμπεριλαμβανομένων μηχανισμών θανάτωσης κυττάρων καθώς και παρόμοιων δόσεων και χρονοδιαγράμματα κλασματοποίησης, αλλά διαφέρει ως προς την ελαφρώς ανώτερη ραδιοβιολογική αποτελεσματικότητα (εκτιμάται κατά μέσο όρο 10% πιο αποτελεσματική στην πρόκληση θανάτωσης καρκινικών κυττάρων) και προφανώς σημαντική μείωση της δόσης σε φυσιολογικούς ιστούς. με πιθανό κλινικό όφελος που βασίζεται στην εξάλειψη της ιατρικά περιττής δόσης εξόδου σε σύγκριση με τις συμβατικές ακτινοβολίες ακτινοθεραπείας (φωτόνια)".

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Στo Apart Club House η οικογένεια της Media2day για την καθιερωμένη κοπή πίτας
Παρουσίαση της νέας πλατφόρμας Quality-for-All του προγράμματος Health-IQ
Οι καλύτερες φυτικές πηγές ω-3