Η πανδημία κορωνοϊού υπέδειξε στα συστήματα Υγείας - και όχι μόνο - την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουν το βαθμό ετοιμότητάς τους απέναντι σε επόμενες υγειονομικές κρίσεις. Η Long COVID, ως σύνδρομο με πολλαπλή συμπτωματολογία που επηρεάζει για μήνες ή και χρόνια τη φυσική, γνωστική και ψυχική λειτουργικότητα του ατόμου, ανέδειξε την ανάγκη ευέλικτων πολιτικών και προσαρμογών στην εργασία.

Το 2023 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) ανέθεσε στην Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας την εκπόνηση ενός ευρωπαϊκού "οδικού χάρτη" αξιολόγησης της εργασιακής ικανότητας, αναγκαίων προσαρμογών και αποκατάστασης, για τους εργαζόμενους με μακρά COVID, ανάλογα με το είδος και την ένταση των συμπτωμάτων τους. Το μοντέλο των Ελλήνων επιστημόνων αποτελεί σήμερα έναν ευρωπαϊκό οδηγό, που μπορεί να βρίσκει εφαρμογή και σε άλλα χρόνια νοσήματα (καρδιολογικά, νευρολογικά, πνευμονολογικά, αυτοάνοσα κ.ά.) με παρόμοια συμπτωματολογία.

Η Long COVID ως υπόδειγμα

Η κόπωση, η δύσπνοια, η γνωστική δυσλειτουργία και άλλα κυρίαρχα συμπτώματα της μακράς COVID, που συναντώνται και σε άλλες παθήσεις, μπορεί να επιδεινώνονται έπειτα από σωματική ή πνευματική καταπόνηση, με άμεσο αντίκτυπο στην ικανότητα προς εργασία, στην παραγωγικότητα, αλλά και στην ασφάλεια του εργαζόμενου. Η επίδρασή τους είναι πολυπαραγοντική και συχνά αθροιστική, ενώ η πλήρης και άμεση επιστροφή στην εργασία μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Οι Έλληνες επιστήμονες επικέντρωσαν σε αντικειμενικά και αξιόπιστα εργαλεία και τυποποιημένες κλίμακες για την αξιολόγηση της κόπωσης, της δύσπνοιας, του ύπνου, της γνωστικής λειτουργίας, της ψυχικής επιβάρυνσης και άλλων συμπτωμάτων. "Μετέφρασαν" τα συμπτώματα σε συγκεκριμένες οργανωτικές ρυθμίσεις, με στόχο την ασφαλή, προοδευτική και τεκμηριωμένη επανένταξη, επαναξιολόγηση και αποκατάσταση. "Για παράδειγμα, η ρύθμιση φόρτου και ρυθμού εργασίας εντός ενεργειακών ορίων συστήνεται για την κόπωση, η δυνατότητα καθιστής εργασίας και οι συχνές αλλαγές θέσης για την ορθοστατική δυσανεξία, η σταδιακή αύξηση δραστηριότητας για τη δύσπνοια, καθώς και απλοποίηση διαδικασιών και σαφείς οδηγίες για γνωστικές ή ψυχικές επιβαρύνσεις", εξηγεί στο iatronet.gr ο Κλινικός Εργοφυσιολόγος, ΕΕΠ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου και μεταδιδακτορικός ερευνητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Βασίλης Σταύρου (φωτογραφία δεξιά).

Σύμφωνα με τον ίδιο, η πανδημία ανέδειξε, παράλληλα, τον κρίσιμο ρόλο της άσκησης, η οποία "όταν συνταγογραφείται με κλινική ακρίβεια και παρακολουθείται με μετρήσιμους δείκτες, λειτουργεί ως ρυθμιστικός μηχανισμός επαναφοράς της ομοιόστασης, περιορίζοντας τη χρόνια αναπηρία και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των ατόμων και της κοινωνίας".

Συνοπτικά, τα βασικά σημεία του οδηγού προβλέπουν:

  • Δημιουργία πρωτοκόλλων έγκαιρης ανίχνευσης.
  • Ενσωμάτωση εργαλείων αξιολόγησης της ικανότητας προς εργασία
  • Μηχανισμό σταδιακής επιστροφής και αποκατάστασης
  • Εκπαίδευση στελεχών HR και διοίκησης

Οι ίδιες αρχές μπορούν να εφαρμοστούν στη διαχείριση πολλών χρόνιων παθήσεων, όπου επίσης παρατηρούνται περιορισμοί αντοχής, διαταραχές ύπνου και ψυχοκοινωνική επιβάρυνση, όπως τα χρόνια νοσήματα (αυτοάνοσα, καρδιολογικά, νευρολογικά κ.ά.), μεταλοιμώδεις καταστάσεις και παρατεταμένες εποχικές λοιμώξεις.

Σταδιακή επιστροφή και ειδικές προσαρμογές ανά σύμπτωμα

Το προτεινόμενο πρόγραμμα αποκατάστασης είναι εξατομικευμένο και έχει ως βασικές αρχές τη σταδιακή αύξηση του φόρτου εργασίας, το ευέλικτο ωράριο, τη μερική απασχόληση όπου απαιτείται, την εξασφάλιση χώρου ανάπαυσης στην εργασία, την προσαρμογή καθηκόντων και την παρακολούθηση προόδου με αντικειμενικά εργαλεία.

Ενδεικτικά, οι ειδικές προσαρμογές που προτείνονται, για τα κυρίαρχα συμπτώματα, είναι:

Για κόπωση: Διαλείμματα σε τακτά διαστήματα, μειωμένο ωράριο και αποφυγή υπερωριών. Προτείνεται σταδιακή επιστροφή, επανεξέταση του φόρτου εργασίας και τροποποιήσεις στον χώρο, καθώς και εκατομικευμένο πρόγραμμα άσκησης για την αποκατάσταση.

Για κακουχία μετά την άσκηση (post-exertional malaise): Οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι σε θέση να καθορίσουν το «ενεργειακό τους όριο» και να αυτορρυθμίσουν ανάλογα την εργασιακή δραστηριότητα και την ανάπαυση για να παραμείνουν εντός αυτών των ορίων. Οι περιορισμοί μπορεί να είναι διαφορετικοί για κάθε άτομο. Η αποκατάσταση μπορεί να περιλαμβάνει κολύμβηση, πιλάτες, γιόγκα, λειτουργική προπόνηση και ασκήσεις για ευλυγισία και κινητικότητα.

Για ορθοστατική δυσανεξία: Συνιστάται η δυνατότητα καθιστής εργασίας, οι συχνές αλλαγές θέσης και η ανεμπόδιστη πρόσβαση σε πόσιμο νερό. Ειδικές προσαρμογές προτείνονται σε εργαζόμενους που εργάζονται όρθιοι, ή σε ύψος και ανώμαλες επιφάνειες, με αυξημένο κίνδυνο πτώσης. Η εξατομικευμένη σωματική άσκηση και η βελτίωση της φυσικής κατάστασης θα ανακουφίσουν τα συμπτώματα.

Για ψυχική επιβάρυνση: Για εργαζόμενους που πάσχουν από άγχος και κατάθλιψη, ο συνδυασμός κλινικής φροντίδας με επαγγελματική αποκατάσταση και σταδιακή επιστροφή στην εργασία μπορεί να τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν το βάρος της ψυχολογικής δυσφορίας. Επίσης, το υποστηρικτικό περιβάλλον χωρίς στιγματισμό, το ευέλικτο ωράριο, ο επιπλέον χρόνος για ολοκλήρωση εργασιών και άδειες για ραντεβού υγείας.

Για γνωστικές δυσκολίες: Απλοποίηση διαδικασιών, γραπτές οδηγίες και περιορισμός πολλαπλών εργασιών είναι το προτεινόμενο τρίπτυχο παρέμβασης. Ρυθμιζόμενο ωράριο και φόρτος εργασίας, καθώς και σταδιακή επιστροφή μπορούν να διευκολύνουν, ειδικά στα απαιτητικά πνευματικά καθήκοντα.

"Σε αντίθεση με τα κοινά νευροεκφυλιστικά νοσήματα όπου πάσχει η μνήμη, μπορούν να πάσχουν και άλλες γνωσίες, όπως η προσοχή, η εκτελεστική ικανότητα και η διατήρηση του προηγούμενου επιπέδου λειτουργικότητας σε οποιαδήποτε σύνθετη εργασία", εξηγεί ο Γιώργος Βαβουγυιός (φωτογραφία μέσο), επίκουρος καθηγητής Νευρολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου και μεταδιδακτορικός ερευνητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, προσθέτοντας: "Ένα λιγότερο αναγνωρίσιμο εργασιακό στίγμα, δηλαδή το να έχεις επιστρέψει στη δουλειά, μην έχοντας πλήρεις γνωσιακές ικανότητες, βοηθούμε όχι μόνο να αναγνωριστεί, αλλά και να μπει σε μια τροχιά αποκατάστασης".

Αναγνώριση

Η ανάθεση της εργασίας στην Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας αποτελεί μια αναγνώριση της επιστημονικής δουλειάς της Κλινικής, που αντιμετώπισε περίπου 3.000 περιστατικά COVID, λειτούργησε ιατρείο post COVID, και είχε πάνω από 70 επιστημονικές δημοσιεύσεις στη διάρκεια της πανδημίας, επισημαίνει ο ομότιμος καθηγητής και πρώην διευθυντής της Κλινικής, Κωνσταντίνος Γουργουλιάνης (φωτογραφία αριστερά).

"Είναι μια πολύ ωραία πρωτοβουλία του αρμόδιου γραφείου της Ε.Ε., η οποία επεκτείνεται και σε άλλα νοσήματα. Ας είναι αυτό ένα πρώτο βήμα για να προσαρμόσουμε τις συνθήκες εργασίας σε νέους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν μια χρόνια νόσο όσο είναι ακόμη σε παραγωγική φάση της ζωής τους. Είναι μια κοινωνική ανάγκη", αναφέρει ο κ. Γουργουλιάνης, προσθέτοντας: "Για παράδειγμα, αν κάποιος καπνίζει από τα 20 και στα 50 του έχει συμπτώματα ΧΑΠ, πρέπει να μπορεί να εργάζεται σε χαμηλό όροφο γιατί δεν μπορεί να ανέβει σκάλες και σε έναν χώρο χωρίς ρύπανση που θα επιβαρύνει την κατάστασή του".

Ειδήσεις υγείας σήμερα
ΕΟΦ: Ανάκληση παρτίδων αντιλιπιδαιμικού φαρμάκου
Καρκίνος παχέος εντέρου: Η ασπιρίνη δεν είναι μέτρο πρόληψης, λένε Κινέζοι ερευνητές
ECDC: 70 κρούσματα ιού τσικουνγκούνια στην Ευρώπη από ταξιδιώτες στις Σεϋχέλλες