Η πλατφόρμα TikTok έχει τεράστια απήχηση στους εφήβους. Τα σύντομα βίντεο που προβάλλονται σ’ αυτήν, με ισχυρούς αλγοριθμικούς μηχανισμούς προώθησης, λειτουργούν, μεταξύ άλλων, ως κύρια πηγή εγγραμματισμού υγείας σε αυτόν τον πληθυσμό.

Σε μια πρωτότυπη μελέτη στο πλαίσιο των μεταπτυχιακών της σπουδών (*) στην εφηβική ιατρική και τη φροντίδα υγείας εφήβων στο ΑΠΘ, η ειδικευόμενη Παιδίατρος Αναστασία Γαβριηλίδου (φωτογραφία) έβαλε στο "μικροσκόπιο" τα 1.500 δημοφιλέστερα βίντεο που είναι διαθέσιμα σε εφήβους, με σχεδόν 200 εκατομμύρια προβολές, σχετικά με τη χρήση GLP-1 αγωνιστών ως θεραπεία της παχυσαρκίας.

Η αξιολόγηση με αντίστοιχα σταθμισμένα εργαλεία κατέδειξε πως οι έφηβοι ενημερώνονται για το συγκεκριμένο θέμα από μη επαγγελματίες Υγείας, με προωθητικό περιεχόμενο, που έχει  χαμηλό βαθμό ποιότητας και αξιοπιστίας. Είναι ενδεικτικά ότι μόλις 3,6% των δημιουργών δήλωναν γιατροί και μόλις 0,5% του υλικού προερχόταν από επιστημονικούς οργανισμούς, ενώ μόλις το 7.4% του υλικού ήταν μη-χορηγούμενο. 

Η κ. Γαβριηλίδου μιλά στο iatronet.gr για τα ευρήματα της μελέτης, η οποία παρουσιάστηκε και βραβεύτηκε ως η καλύτερη προφορική ανακοίνωση στο 55ο Συμπόσιο της Παιδιατρικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδας, που ολοκληρώθηκε στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, αναφέρεται στον διττό ρόλο των επαγγελματιών υγείας για τη διαμόρφωση αξιόπιστου, ηλικιακά κατάλληλου περιεχομένου στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και για τη συμβουλευτική των εφήβων κατά την κλινική τους αξιολόγηση.

Πώς έγινε η μελέτη

Οι αγωνιστές υποδοχέων GLP-1 αποτελούν εγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή έναντι της παχυσαρκίας σε εφήβους άνω των 12 ετών που δεν ανταποκρίνονται στην αλλαγή συμπεριφοράς - τρόπου ζωής. 

Με σκοπό να αναλύσει το περιεχόμενο που προβάλλεται στο TikTok για το συγκεκριμένο θέμα, η μελετήτρια δημιούργησε τρεις νέους λογαριασμούς, χωρίς προηγούμενο ιστορικό αναζήτησης, ώστε να μην υπάρχει προϋπάρχουσα μνήμη συσχέτισης του αλγορίθμου. Οι εικονικοί χρήστες προσομοίαζαν σε τρεις εφήβους: ένα αγόρι, ένα κορίτσι και έναν έφηβο χωρίς καταχώρηση φύλου. 

Εισήχθησαν τα 5 δημοφιλέστερα hashtags σχετικά με την παχυσαρκία: #obesity, #weight-loss #GLP-1 #semaglutide, #liraglutide (παχυσαρκία, απώλεια βάρους, GLP-1, σεμαγλουτίδη, λιραγλουτίδη). Σε δεύτερο χρόνο αναλύθηκαν τα 100 δημοφιλέστερα βίντεο ανά hashtag και ανά λογαριασμό (συνολικά 1.500 βίντεο), ως προς το περιεχόμενο και τους δημιουργούς του. Τέλος, χρησιμοποιήθηκαν δύο σταθμισμένα διεθνώς αναγνωρισμένα εργαλεία για την αξιολόγηση της ποιότητας («Global Quality Score - GQS» ) και της αξιοπιστίας («modified-DISCERN»). Τα 1.500 βίντεο είχαν τεράστια απήχηση, με σχεδόν 197 εκατομμύρια προβολές, περισσότερα από 63 εκατομμύρια likes και πάνω από 73 εκατομμύρια σχόλια.

Τι "είδαν" οι εικονικοί χρήστες

Το 99,5% του περιεχομένου των βίντεο προερχόταν αποκλειστικά από φυσικά πρόσωπα, με συνολικά 94,3 εκατομμύρια ακολούθους, και μόνο 0,5% από επιστημονικούς φορείς. Η ιδιότητα των δημιουργών ήταν άγνωστη στο 43% των περιπτώσεων. Το 15,7% ήταν influencers, το 12,4% γυμναστές, το 6,3% ασθενείς με παχυσαρκία και μόλις το 3,6% δήλωναν πως είναι ιατροί. Οι δημιουργοί ήταν συχνότερα γυναίκες (51.2%), ηλικίας 25-60 ετών (95.4%).

Ως προς τον τύπο του υλικού, το 24.7% ήταν παρακίνηση/έμπνευση, το 23% κατάθεση μαρτυρίας, το 15.5% είχε προωθητικό περιεχόμενο, το 13.6% ήταν υλικό διακωμώδησης και το 7% είχε επιστημονικό/εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Αναφορά σε επιστημονικά τεκμήρια περί των GLP-1 αγωνιστών βρέθηκε στο 5.8%. 

Το 45.3% του υλικού αναφερόταν στην αποτελεσματικότητα των GLP-1, με τις ανεπιθύμητες ενέργειες να υποεκπροσωπούνται σημαντικά (12,8%), όπως και οι μηχανισμοί δράσης (9,5%) και το κόστος της θεραπείας (3%). Μόλις το 7.4% του υλικού ήταν μη χορηγούμενο. 

Η αξιολόγηση ήταν πτωχή ως προς την ποιότητα (87,3% κατά GQS) και εξαιρετικά πτωχή ως προς την αξιοπιστία, με το 68,1% του υλικού να παίρνει 0% στη βαθμολογία του modified-DISCERN, δηλαδή δεν πληρούσε κανένα από τα βασικά κριτήρια αξιοπιστίας.

Ο διττός ρόλος των επαγγελματιών Υγείας

Τα δεδομένα καταδεικνύουν πως οι έφηβοι σήμερα ενημερώνονται για κρίσιμα ζητήματα που άπτονται της υγείας τους, όχι από επαγγελματίες υγείας ή επιστημονικούς φορείς, αλλά περισσότερο από προσωπικές αφηγήσεις με προωθητικό περιεχόμενο, με πολύ χαμηλή ποιότητα και μηδενική αξιοπιστία. 

Σύμφωνα με τη συγγραφέα της μελέτης, η πρόκληση εδώ δεν είναι να απομακρύνουμε τους εφήβους μας από τα ΜΚΔ, αλλά να διασφαλίσουμε την πρόσβασή τους σε εμπεριστατωμένη και τεκμηριωμένη επιστημονικά και έγκυρη πληροφορία. Στο πλαίσιο αυτό, μιλά για τον διττό ρόλο των επαγγελματιών υγείας, που αφορά:  

  • Την ενεργή παραγωγή και διαμόρφωση αξιόπιστου, ηλικιακά κατάλληλου περιεχομένου στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης
  • Την ενσωμάτωση της συζήτησης γύρω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά την κλινική αξιολόγηση και συμβουλευτική των εφήβων 

"Παρά το γεγονός ότι το TikTok μπορεί να αποτελέσει δυνητικά χρήσιμο εργαλείο για επιστημονικούς φορείς, επιστημονικές εταιρείες ή μεμονωμένους επαγγελματίες υγείας με σκοπό τη διάδοση τεκμηριωμένων πληροφοριών για την παχυσαρκία και τη διαχείριση βάρους, η συμμετοχή αυτών είναι εξαιρετικά μειοψηφική στα δημοφιλή βίντεο", παρατηρεί η κ. Γαβριηλίδου και προσθέτει: "Έτσι διαφαίνεται η ανάγκη εμπλούτισης των αλγορίθμων προσφοράς του πολυμεσικού υλικού με επιστημονικό περιεχόμενο επιστημονικών εταιρειών - φορέων ή επαγγελματιών υγείας, προκειμένου να προασπιστεί η ποιότητα αλλά και η ασφάλειά του".

(*) Η μελέτη "Όταν το ΤikTok μιλά για την φαρμακοθεραπεία της παχυσαρκίας" αποτελεί τη διπλωματική της εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών "Εφηβική Ιατρική και Φροντίδα Υγείας Εφήβων", στο Τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ. Επιβλέπουσα είναι η επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής - Εφηβικής Παιδιατρικής ΑΠΘ, Ελένη Κοτανίδου, και μέλη της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής η καθηγήτρια Παιδιατρικής - Παιδιατρικής Ενδοκρινονολογίας ΑΠΘ, Ασημίνα Γαλλή - Τσινοπούλου και ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας και ΜΜΕ ΑΠΘ, Αντώνιος Γαρδικιώτης. 

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Πόσοι Έλληνες άνω των 65 ετών δηλώνουν υγιείς - Τι δείχνει η σύγκριση με τους άλλους Ευρωπαίους [πίνακας]
Παγκόσμια Ημέρα Υγείας -''Μαζί για την Υγεία. Με την Επιστήμη''
Μίνι- εγκεφαλικό: 5 σημαντικοί παράγοντες που μπορούν να προβλέψουν κίνδυνο για επόμενο επεισόδιο