Αν μια μέρα ένα διαστημικό σκάφος προσεδαφιστεί στον δορυφόρο του Κρόνου - Εγκέλαδο ή σε κάποιον άλλο μακρινό κόσμο, θα μπορούσε άραγε η ανθρωπότητα να αναγνωρίσει τη ζωή, αν αυτή υπήρχε εκεί;

Τα δομικά στοιχεία της ζωής, όπως τα αμινοξέα και οι νουκλεοβάσεις, υπάρχουν άφθονα στο Διάστημα.

Όμως ποια ακριβώς συστατικά και ποιες περιβαλλοντικές συνθήκες απαιτούνται για να προκύψει ζωή; Ερευνητές του Ινστιτούτου Max Planck  επιχειρούν να απαντήσουν κοιτώντας προς τα πίσω: πώς μετατράπηκε κάποτε η άψυχη χημεία της Γης σε ζωντανή βιολογία;

Τι είναι ζωή; Ένα βακτήριο είναι ζωντανό, μια πέτρα όχι. Ωστόσο, όταν οι επιστήμονες προσπαθούν να δώσουν έναν καθολικό ορισμό, προκύπτουν διαφωνίες ανάμεσα στη βιολογία, τη χημεία, την κοσμολογία και τη φιλοσοφία.

Ένας συμβιβαστικός ορισμός βασίζεται σε τρία βασικά χαρακτηριστικά: πρώτον, η ζωή διαθέτει μεταβολισμό, δηλαδή μετατρέπει ενέργεια και δημιουργεί σύνθετα μόρια. Δεύτερον, έχει όρια που τη διαχωρίζουν από το περιβάλλον της, όπως μια κυτταρική μεμβράνη. Και τρίτον, μπορεί να μεταβιβάζει πληροφορία στους απογόνους της, μέσω μηχανισμών όπως το DNA ή το RNA.

Ωστόσο, ακόμη και αυτά τα κριτήρια εγείρουν ερωτήματα. Οι ιοί, για παράδειγμα, διαθέτουν γενετική πληροφορία αλλά όχι μεταβολισμό. Είναι λοιπόν ζωντανοί; Και θα μπορούσε μια μορφή ζωής σε έναν άλλο πλανήτη να λειτουργεί με εντελώς διαφορετικούς τρόπους;

Η ερευνήτρια Martina Preiner μελετά την προέλευση της ζωής στη Γη, εστιάζοντας σε αυτό που γνωρίζουμε καλύτερα: τη ζωή όπως υπάρχει εδώ. Από τη στιγμή που εμφανίστηκε το πρώτο λειτουργικό μικρόβιο, η εξέλιξη έγινε πιο κατανοητή. Όμως το μεγάλο ερώτημα παραμένει: πώς προέκυψε αυτό το πρώτο κύτταρο πριν από περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια;

Οι επιστήμονες προσεγγίζουν το πρόβλημα με δύο βασικούς τρόπους. Ο πρώτος είναι γενετικός: ανασυνθέτουν το "δέντρο της ζωής" για να εντοπίσουν τον τελευταίο κοινό πρόγονο όλων των οργανισμών, γνωστό ως LUCA. Πιθανότατα, αυτός ο πρωταρχικός οργανισμός τρεφόταν με διοξείδιο του άνθρακα και υδρογόνο και χρησιμοποιούσε μέταλλα όπως ο σίδηρος, το κοβάλτιο και το νικέλιο.

Ο δεύτερος τρόπος είναι χημικός: οι επιστήμονες προσπαθούν να αναπαραγάγουν στο εργαστήριο τις διεργασίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν από απλά μόρια σε ζωντανά συστήματα. Δύο κύριες θεωρίες κυριαρχούν: η "RNA πρώτα" και η "μεταβολισμός πρώτα".

Η πρώτη υποστηρίζει ότι τα μόρια RNA εμφανίστηκαν πρώτα, καθώς μπορούν να αποθηκεύουν πληροφορία και να επιταχύνουν χημικές αντιδράσεις. Η δεύτερη θεωρεί ότι προηγήθηκαν απλοί κύκλοι χημικών αντιδράσεων, οι οποίοι σταδιακά έγιναν πιο πολύπλοκοι και οδήγησαν στη δημιουργία γενετικών μηχανισμών.

Ποια θεωρία είναι σωστή; Η απάντηση ίσως βρίσκεται κάπου στη μέση.

Πολλοί επιστήμονες εκτιμούν ότι και οι δύο μηχανισμοί συνέβαλαν στην εμφάνιση της ζωής. Ακόμη κι αν δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα ζωή πέρα από τη Γη, οι βασικές προϋποθέσεις —όπως το υγρό νερό— φαίνεται να υπάρχουν και αλλού στο Ηλιακό Σύστημα. Ο Εγκέλαδος, για παράδειγμα, αποτελεί έναν από τους πιο υποσχόμενους υποψήφιους κόσμους.

Η αναζήτηση της προέλευσης της ζωής δεν αφορά μόνο το παρελθόν της Γης. Αγγίζει ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ανθρωπότητας: είμαστε μόνοι στο Σύμπαν ή αποτελεί η ζωή ένα συνηθισμένο φαινόμενο;

Πηγές:
Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ

Ειδήσεις υγείας σήμερα
"Πλένω τα χέρια μου γιατί νοιάζομαι" - Δράση ενημέρωσης στο νοσοκομείο Κομοτηνής
2η Στέγη Γονέων από τη Ronald McDonald House Ελλάς στο Μαιευτήριο ''Έλενα Βενιζέλου''
Εργαλεία φυσικοθεραπείας για το άγχος των εξετάσεων