Ένα δέντρο στην άκρη του δρόμου, το πρόσωπο του καλύτερου φίλου, ένα μαύρο τετράγωνο πάνω σε λευκό φόντο – οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να σχηματίσουν αυθόρμητα μια νοητική εικόνα όταν ακούν αυτές τις λέξεις.

Οι άνθρωποι με αφαντασία, όμως, δεν έχουν αυτή την ικανότητα. Σύμφωνα με δημοσίευμα του περιοδικού "Nature", περίπου το 4% του παγκόσμιου πληθυσμού παρουσιάζει αυτό το χαρακτηριστικό. Όταν προσπαθούν να φανταστούν ένα γνώριμο αντικείμενο, όπως το σχέδιο της αγαπημένης τους κούπας καφέ, δεν εμφανίζεται καμία εικόνα στο "μάτι του νου". Αντί γι’ αυτό, σκέφτονται λέξεις ή συνειρμούς.

Τον 18ο αιώνα, ο Σκωτσέζος φιλόσοφος Ντέιβιντ Χιουμ υποστήριζε ότι η αφηρημένη σκέψη είναι δυνατή μόνο όταν προηγείται η δημιουργία μιας συγκεκριμένης νοητικής εικόνας. Ωστόσο, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τάρτου στην Εσθονία αμφισβητούν αυτή την άποψη.

Οι φιλόσοφοι Uku Tooming και Roomet Jakapi υποστηρίζουν ότι τα άτομα με αφαντασία μπορούν να κατανοούν και να επεξεργάζονται εξίσου καλά αφηρημένες έννοιες, όπως η γεωμετρία, η ηθική και τα μαθηματικά. Αυτό σημαίνει ότι οι νοητικές εικόνες δεν αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τη σύνθετη και αφηρημένη σκέψη.

Για να εξετάσουν αν η θεωρία του Χιουμ θα μπορούσε να διασωθεί, οι ερευνητές διερεύνησαν διάφορες πιθανές εξηγήσεις. Αναρωτήθηκαν αν οι άνθρωποι με αφαντασία χρησιμοποιούν άλλες αισθήσεις, όπως την ακοή ή την αφή, για να σχηματίζουν εσωτερικές αναπαραστάσεις. Όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει πολυτροπική αφαντασία, όπου απουσιάζουν όχι μόνο οι οπτικές αλλά και οι ακουστικές ή απτικές νοητικές εικόνες.

Εξέτασαν επίσης το ενδεχόμενο οι πάσχοντες να βασίζονται σε αυθόρμητες εικόνες που εμφανίζονται χωρίς συνειδητή προσπάθεια. Ωστόσο, η θεωρία του Χιουμ προϋποθέτει ότι οι εικόνες μπορούν να δημιουργηθούν εκούσια, κάτι που δεν ισχύει στην αφαντασία.

Μια ακόμη υπόθεση ήταν ότι τα άτομα αυτά διαθέτουν μια αφηρημένη χωρική αντίληψη, κατανοώντας τις σχέσεις μεταξύ σχημάτων χωρίς να τα "βλέπουν" νοητικά. Παρότι αυτό μπορεί να εξηγεί ορισμένες ικανότητες, δεν συμφωνεί με τη θεωρία του Χιουμ, σύμφωνα με την οποία οι αισθητηριακές εικόνες αποτελούν τη βάση της σκέψης.

Τέλος, εξετάστηκε η πιθανότητα η αφηρημένη σκέψη να βασίζεται αποκλειστικά στη γλώσσα και στις λέξεις. Όμως και αυτή η εξήγηση δεν συμβιβάζεται με τη φιλοσοφική θέση του Χιουμ, αφού εκείνος θεωρούσε ότι ακόμη και οι λέξεις αντλούν το νόημά τους από τις νοητικές εικόνες.

Η αφαντασία αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για την παραδοσιακή άποψη ότι η σκέψη εξαρτάται από τις νοητικές εικόνες.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι άνθρωποι μπορούν να σκέφτονται αφηρημένα, να λύνουν σύνθετα προβλήματα και να κατανοούν έννοιες, ακόμη και χωρίς να "βλέπουν" εικόνες μέσα στο μυαλό τους.

Έτσι, η σύγχρονη γνωστική επιστήμη στρέφεται πλέον όχι μόνο στο αν υπάρχουν νοητικές εικόνες, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ο ανθρώπινος νους επεξεργάζεται και οργανώνει τη σκέψη.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Γεωργιάδης: 75.000 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια ασθενών για το ΕΣΥ [παρουσίαση]
Συνεργασία υπουργείου Υγείας - Airbnb.org για δωρεάν διαμονή γιατρών και νοσηλευτών σε πέντε νησιά του Αιγαίου
Συναγερμός για ακατάλληλα κρέατα: 6,2 τόνοι κατασχέθηκαν μετά από έλεγχο στην Αττική