Συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες, ξηρασία, ακραία καιρικά φαινόμενα, πυρκαγιές, λιώσιμο πάγων και άλλες εκδηλώσεις της κλιματικής κρίσης δεν επιδρούν μόνο στο καρδιαγγειακό και στο αναπνευστικό. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος επηρεάζεται, επίσης, με τρόπο που δεν έχει αναδειχτεί επαρκώς. Η Β’ Παιδιατρική Κλινική του ΑΠΘ στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ θέλησε να φωτίσει αυτή την εν πολλοίς αθέατη πτυχή μέσω μιας εξωστρεφούς ενημερωτικής δράσης, που παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια της πρόσφατης 90ής ΔΕΘ. 

Η Παιδίατρος – Παιδονευρολόγος, επίκουρη καθηγήτρια του ΑΠΘ, Μαρία Γώγου, εξηγεί στο iatronet.gr τους βιολογικούς αλλά και ψυχολογικούς μηχανισμούς με τους οποίους η κλιματική κρίση μπορεί να επηρεάσει την εγκεφαλική λειτουργία σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες. Οι επιπτώσεις εκτείνονται από την αύξηση του κινδύνου επιπλοκών σε παιδιά με κάποια νευροαναπτυξιακή διαταραχή μέχρι την έξαρση του «περιβαλλοντικού άγχους» στους εφήβους και από την πιθανή επίδραση σε υγιή παιδιά ως την επίπτωση σε εγκύους και ηλικιωμένους. 

Ποιοι είναι περισσότερο ευάλωτοι

Οπτικοακουστικό υλικό, εκπαιδευτικά κόμικς με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης και διαδραστικά εργαλεία αξιοποιήθηκαν από την ομάδα εργασίας και οκτώ ειδικευόμενους γιατρούς της Κλινικής (*), προκειμένου να μετατρέψουν την επιστημονική γνώση σε εύληπτη πληροφορία και εργαλείο πρόληψης για την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα συνολικά, σε μια δράση υπό τον τίτλο «Φλεγόμενος πλανήτης, φλεγόμενα μυαλά». 

«Με απλά σκίτσα και εικόνες εξηγούμε τους τρόπους με τους οποίους η κλιματική αλλαγή μπορεί να επιδράσει αρνητικά στην υγεία του εγκεφάλου, τόσο σε παιδιά τα οποία έχουν κάποιο υποκείμενο νευρολογικό πρόβλημα -όπως για παράδειγμα επιληψία, ημικρανίες, νευροαναπτυξιακές διαταραχές- όσο ακόμα και σε παιδιά υγιή, χωρίς κάποιο υποκείμενο νόσημα», αναφέρει η κ.Γώγου και εξηγεί: «Για παράδειγμα, μπορεί να διαταραχθεί ο ύπνος τους και αυτό να έχει μία αρνητική επίδραση στη μνήμη, στη μάθηση και στη σχολική τους επίδοση. Όταν αυξάνονται οι υψηλές θερμοκρασίες, αυξάνονται οι κίνδυνοι θερμοπληξίας, και είναι κάτι το οποίο πρέπει όλοι να γνωρίζουν».

Σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όπου τα σχολεία κλείνουν αργότερα σε σχέση με την Ελλάδα, χρειάστηκε να κλείσουν εκτάκτως για πολλές μέρες στη διάρκεια επεισοδίων καύσωνα. 

«Η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να επιδεινώσει νευρολογικά προβλήματα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, όπως για παράδειγμα σε αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, να αυξήσει το στρες σε μία γυναίκα που είναι έγκυος. Και φυσικά το στρες στην εγκυμοσύνη έχει επιδράσεις στο πώς αναπτύσσεται ενδομητρίως ο εγκέφαλος του εμβρύου», παρατηρεί η κ. Γώγου και προσθέτει: «Επειδή σε μία οικογένεια, σε ένα σπίτι, μπορεί να συνυπάρχουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι –παιδιά, γονείς, παππούδες- προσπαθήσαμε να δώσουμε στο κοινό να αντιληφθεί ότι είναι μία παράμετρος που πρέπει να λαμβάνουμε συχνά υπόψη μας, πλέον».

Οι περισσότερες μελέτες που αποτυπώνουν την επίπτωση της αλλαγής των κλιματικών και περιβαλλοντικών συνθηκών στον ανθρώπινο εγκέφαλο αφορούν ενήλικες και λιγότερες την παιδική ηλικία. «Έχει καταγραφεί αύξηση των επεισοδίων επιληπτικών κρίσεων που συνδέεται με την αύξηση της θερμοκρασίας σε άτομα με διαγνωσμένη επιληψία, και μάλιστα αυτό είναι πιο έντονο σε περιοχές που αυτή η αύξηση συνοδεύεται και από υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση. Αντίστοιχα, ακόμα και σε ακραία χαμηλές θερμοκρασίες, μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση των επεισοδίων των σπασμών», σημειώνει.

Βιολογικοί και ψυχολογικοί μηχανισμοί

Οι μηχανισμοί μέσω των οποίων οι διάφορες εκφάνσεις της κλιματικής αλλαγής μπορεί να επιδράσουν στον εγκέφαλο έχουν βιολογική, αλλά και ψυχολογική βάση. «Οι αλλαγές αυτές επιδρούν στον μυϊκό τόνο των αγγείων. Επίσης, όταν υπάρχει πολλή ζέστη, ουσιαστικά εκτρέπεται περισσότερο αίμα προς το δέρμα, προκειμένου να εξισορροπηθεί αυτή η αύξηση θερμοκρασίας επιφανειακά, με αποτέλεσμα να μην αιματώνεται επαρκώς ή τόσο καλά όσο θα έπρεπε ο εγκέφαλός μας», σημειώνει η παιδονευρολόγος και προσθέτει: «Σε πιο σπάνια νοσήματα, όπως για παράδειγμα σε κάποια ειδικά κλινικά σύνδρομα, οι αλλαγές της θερμοκρασίας -η απότομη άνοδος, αλλά μερικές φορές και η απότομη πτώση- μπορεί να επηρεάσει το πώς λειτουργούν διάφοροι δίαυλοι ιόντων, όπως τους λέμε, που παίζουν κομβικό ρόλο στο πώς επικοινωνούν οι νευρώνες μεταξύ τους». 

«Οικολογικό άγχος»

Σε ψυχολογικό επίπεδο, μια παράμετρος που απασχολεί τα τελευταία χρόνια και περιλήφθηκε στη δράση, είναι το λεγόμενο «οικολογικό άγχος» (eco-anxiety), που παρατηρείται σε εφήβους, οι οποίοι βλέπουν με αγχωτικό τρόπο το  μέλλον τους λόγω της κλιματικής αλλαγής. «Διάφορες έρευνες, μάλιστα, που έχουν δημοσιευτεί δείχνουν ότι σε πολλές περιπτώσεις το ποσοστό αυτής της ανησυχίας των νέων για την περιβαλλοντική κρίση και το πώς μπορεί να επηρεάζει το μέλλον του πλανήτη και τη ζωή τους, αγγίζει και το 60%», σημειώνει η επίκουρη καθηγήτρια. 

Η δράση περιλάμβανε οπτικοακουστικό υλικό και εικονογραφημένα κόμικς, μέσα από καθημερινά παραδείγματα (π.χ. οικογένεια που ζει σε ένα διαμέρισμα, σχολική αίθουσα, παιδική χαρά), καθώς και ερωτήσεις τύπου «μύθος ή αλήθεια». 

Οι 8 ειδικευόμενοι της Β’ Παιδιατρικής Κλινικής του ΑΠΘ, είναι με αλφαβητική σειρά οι: Ελένη Βασιλούδη, Διονυσία Γιόνοβιτς, Χρύσα Λάππα, Μαρία Λούτσου, Χριστίνα Μητσιάκου, Ευμορφία Ντόβα, Θεοχάρης Παυλίδης, Πετρίνα Σαμαρτζή.

 

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Στην τελική ευθεία το project των 350 εκατομμυρίων ευρώ για το Θεαγένειο
Δωρεά απινιδωτή από την Ομοσπονδία Παιδιάτρων στη ΜΑΦ Παίδων της Λάρισας
Κυτταρική γήρανση: Ποιος είναι ο στόχος των επιστημονικών παρεμβάσεων