Περισσότερα από εκατό χρόνια χωρίζουν δύο εικόνες που "συνομιλούν" στην ίδια γλώσσα. Τη δεκαετία του 1920, τα παραπήγματα των Βρετανών στρατιωτών του Α' Παγκόσμιου Πολέμου στο Ασβεστοχώρι Θεσσαλονίκης, μετατρέπονται σε Σανατόριο για ασθενείς με φυματίωση, που θα αποτελέσει το "κύτταρο" για τη σταδιακή δημιουργία του σημερινού νοσοκομείου "Γ. Παπανικολάου". Πριν από τα μισά της διαδρομής, το 1966, η ίδρυση της Πανεπιστημιακής Φυματιολογικής Κλινικής, που αργότερα θα μετονομαστεί σε Πνευμονολογική, θα αποτελέσει ορόσημο εξέλιξης για μια Κλινική που μεγάλωσε μαζί με την ειδικότητα. Έξι δεκαετίες μετά, η πανδημία COVID-19 θα αναδείκνυε με δραματικό τρόπο την Πνευμονολογία ως μια από τις ειδικότητες πρώτης γραμμής. 

Η Πνευμονολογική Κλινική του ΑΠΘ γιορτάζει τα 60 χρόνια με ένα τριήμερο επιστημονικό συνέδριο (25 - 27 Σεπτεμβρίου ) για τον καρκίνο του πνεύμονα και τις αναπνευστικές λοιμώξεις. Η διευθύντριά της, καθηγήτρια Πνευμονολογίας - Φυματιολογίας στο ΑΠΘ, Κατερίνα Μανίκα (κεντρική φωτογραφία), μιλά στο iatronet.gr για το χθες, το σήμερα και το αύριο μιας Κλινικής που δέχεται πάνω από 12.000 ασθενείς ετησίως στα εξωτερικά της ιατρεία, καλύπτει όλο το φάσμα της ειδικότητας, έχει 37 ενεργές κλινικές μελέτες, ενώ ετοιμάζει Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών που θα αναδεικνύει την υγεία του πνεύμονα ως κομβικό στόχο πρόληψης και προαγωγής υγείας. 

Η αρχή ήταν η φυματίωση 

Η Πνευμονολογική Κλινική, όπως και συνολικά το νοσοκομείο "Γ. Παπανικολάου", είναι αποτέλεσμα μιας εξέλιξης ενός αιώνα, που ξεκίνησε από μια πολύ συγκεκριμένη ανάγκη, την αντιμετώπιση της φυματίωσης. Το "Νοσοκομείο Φυματιώντων" ιδρύθηκε το 1920, μεταξύ Εξοχής και Ασβεστοχωρίου, στα παραπήγματα που είχαν αφήσει οι Βρετανοί για τη νοσηλεία τραυματιών του Μεγάλου Πολέμου. Το 1938 μετονομάστηκε σε "Σανατόριο Ασβεστοχωρίου" (φωτογραφία πάνω) και 10 χρόνια αργότερα κτίστηκε το ιστορικό "Πέτρινο Κτίριο" (φωτογραφία κάτω), που αποτέλεσε τη ραχοκοκκαλιά για τη δημιουργία του νοσοκομείου "Γ. Παπανικολάου". 

Ακολούθησε, τη δεκαετία του 1940 η ίδρυση αυτοτελούς έδρας Φυματιολογίας "(…)δια την συστηματική καταπολέμησιν της φυματιώσεως".

Το 1966 ιδρύθηκε Κλινική Φυματιολογίας στο Σανατόριο, το οποίο μετονομάστηκε σε Κέντρο Νοσημάτων Θώρακος Βορείου Ελλάδος (φωτογραφία κάτω). Στα 100 αρχικά κρεβάτια, που λίγο αργότερα αυξήθηκαν σε 120, νοσηλεύονταν αποκλειστικά χρόνιοι "πνευμονοφυματικοί ασθενείς". Η κλινική λειτουργούσε για κάποιο διάστημα με τον αποσπασμένο επιμελητή Χρήστο Βάμβαλη και έναν στρατιωτικό ιατρό που ειδικεύονταν στην Φυματιολογία. Ακολούθησε επέκταση, με προσθήκη Τμήματος Βρογχοσκοπήσεων και Εργαστηρίων (μικροβιολογικό, αναπνευστικής λειτουργίας). 

Το 1969 η έδρα μετατράπηκε σε τακτική, με την εκλογή του Κωνσταντίνου Σταυρόπουλου ως τακτικού καθηγητή. Μετά από πρόταση του ίδιου, έγινε το 1973 η μετονομασία σε Πνευμονολογική-Φυματιολογική Κλινική, η οποία άρχισε να αποκτά ερευνητική ταυτότητα.

Η μετάβαση στην Πνευμονολογία

Η στροφή από τη Φυματιολογία στην ευρύτερη Πνευμονολογία ακολουθήθηκε από μια αλληλουχία αλλαγών στην ιστορική διαδρομή της Κλινικής, με κάθε έναν από τους διευθυντές που την υπηρέτησαν να προσθέτει ένα βήμα εξέλιξης. 

"Ο Δημήτρης Πατάκας, μεγάλος δάσκαλος με βαθιά γνώση της Παθολογίας, διεύρυνε πάρα πολύ την ειδικότητα και την έστρεψε σε άλλο φάσμα. Ο Λάζαρος Σιχλετίδης έδωσε έμφαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στην ιατρική εργασίας. Ο Κωνσταντίνος Ζαρογουλίδης οργάνωσε Τμήμα Καρκίνου του Πνεύμονα καθώς και Τμήμα Κλινικών Μελετών. Ο Θόδωρος Κοντακιώτης ανέπτυξε τη Μονάδα Βρογχοσκοπήσεων και Επεμβατικής Πνευμονολογίας, η Δέσποινα Παπακώστα οργάνωσε Ιατρείο Βρογχικού Άσθματος, διάμεσων πνευμονοπαθειών με έμφαση στην ανοσολογία του πνεύμονα, ο Δημήτρης Γκιουλέκας ανέπτυξε το άσθμα, ο Γιάννης Κιουμής τις λοιμώξεις", αναφέρει η σημερινή διευθύντρια κ. Μανίκα. Συνεχίζοντας αυτή την εξέλιξη, η σημερινή σύνθεση της Κλινικής με την ίδια στη διεύθυνση και ειδίκευση στη Φυματίωση, ασχολείται με όλο το φάσμα της σύγχρονης Πνευμονολογίας. "Υπάρχει ένα ειδικό εξωτερικό ιατρείο σχεδόν για όλα τα αντικείμενα", σημειώνει. 

Η σημερινή Κλινική σε αριθμούς

Στα 29 Εξωτερικά Ιατρεία που γίνονται εβδομαδιαίως, έγιναν 12.215 επισκέψεις ασθενών ετησίως. Μεταξύ άλλων έγιναν: 

  • 1.001 βρογχοσκοπήσεις, 
  • 3.255 χημειοθεραπείες στην ημερήσια νοσηλεία, 
  • 1.117 επισκέψεις στο ιατρείο καρκίνου του πνεύμονα, 
  • 954 στο ιατρείο κυστικής ίνωσης, 
  • 2.253 για άσθμα και ΧΑΠ, 
  • 1.144 για φυματίωση και αναπνευστικές λοιμώξεις 
  • 567 για διάμεσες πνευμονοπάθειες/σαρκοείδωση

Το επιστημονικό έργο της Κλινικής περιλαμβάνει 101 δημοσιεύσεις (papers) στο PUBMED την τελευταία τριετία. Σε εξέλιξη βρίσκονται 37 ενεργές μελέτες με συνολικά 421 συμμετέχοντες και αντικείμενα τον καρκίνο του πνεύμονα (16), ΧΑΠ (11), βρογχικό άσθμα (2), διάμεσες πνευμονοπάθειες (5), βρογχοεκτασίες (2) και κυστική ίνωση (1).

Η Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ σε συνεργασία με την Κλινική Αναπνευστικής Ανεπάρκειας εκπαιδεύει ετησίως 350 φοιτητές του Τμήματος Ιατρικής, 60 του Αγγλόγλωσσου, και 15 φοιτητές ERASMUS. 

Η πανδημία COVID-19

Η πανδημία κορωνοϊού δεν ήταν απλά ένας από τους πιο κρίσιμους σταθμούς της διαδρομής έξι δεκαετιών. Ήταν η αφορμή για την ανάδειξη - με τον πιο δραματικό τρόπο - της Πνευμονολογίας ως ειδικότητας αιχμής. "Ήταν μια εξαιρετικά μάχιμη περίοδος. Σαν να πηγαίναμε στον πόλεμο", επισημαίνει η κ. Μανίκα, η οποία ανακαλεί στη μνήμη τον καθημερινό αγώνα για τη νοσηλεία και διάσωση ασθενών σε πολύ βαριά κατάσταση, σε ένα καθεστώς λειτουργικής συνένωσης με την Πνευμονολογική Κλινική του ΕΣΥ. "Ήμασταν ίσως το μοναδικό νοσοκομείο στη Βόρεια Ελλάδα που είχαμε τη δυνατότητα να κάνουμε χρήση πολλών συσκευών high-flow και μη επεμβατικού μηχανικού αερισμού, για να νοσηλεύσουμε βαριά πάσχοντες χωρίς διασωλήνωση". 

Το επόμενο βήμα: Πνευμονολογία και Δημόσια Υγεία

Η επόμενη πρωτοβουλία της Κλινικής επιχειρεί να αναδείξει τη στενή σχέση των αναπνευστικών παθήσεων και γενικότερης υγείας. Το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο "Πρόληψη Νοσημάτων του Αναπνευστικού Συστήματος και Δημόσια Υγεία" στοχεύει μεταξύ άλλων να εμβαθύνει στην πρόληψη και τον έλεγχο των αναπνευστικών λοιμώξεων με τον εμβολιασμό και με την ανάλυση των μηχανισμών της αντιμικροβιακής αντοχής. Επίσης, να αναλύσει την αλληλεπίδραση των αναπνευστικών παθήσεων με το περιβάλλον, τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή, να τονίσει την επίδραση του καπνίσματος, της περιβαλλοντικής και επαγγελματικής έκθεσης, να εμβαθύνει στην πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα και να φωτίσει την πρόληψη των παιδιατρικών νοσημάτων του αναπνευστικού. 

Στους μελλοντικούς στόχους περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ανακαίνιση της Κλινικής, η στελέχωσή της, η επέκταση του ιατρείου Κυστικής Ίνωσης και η ίδρυση ειδικού κέντρου Φυματίωσης.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Τι πρέπει να ρωτήσω τον γιατρό μου για το χειρουργείο του καταρράκτη
Εγκαίνια του νέου Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών στο Νοσοκομείο Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων ''Ανδρέας Συγγρός''
ΗΠΑ: Υπερδιπλάσια τα εγεφαλικά επεισόδια σε νέους ενήλικες σε 30 χρόνια [μελέτη]