Καρκίνος του στομάχου: Πώς το ελικοβακτηρίδιο "επαναπρογραμματίζει" τον γαστρικό βλεννογόνο

Οι χρόνιες λοιμώξεις από το ελικοβακτηρίδιο πυλωρού ευθύνονται για περίπου το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του στομάχου που συνδέονται με το συγκεκριμένο βακτήριο.

Επιστήμονες από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Charité του Βερολίνου κατάφεραν τώρα να αποσαφηνίσουν τον μηχανισμό με τον οποίο το βακτήριο "επαναπρογραμματίζει" τον γαστρικό βλεννογόνο, ευνοώντας την ανάπτυξη κακοήθων κυττάρων.

Το 2005, οι Αυστραλοί ερευνητές Μπάρι Μάρσαλ και Ρόμπιν Γουόρεν τιμήθηκαν με το Νόμπελ Ιατρικής για την ανακάλυψή τους ότι το σπειροειδές βακτήριο αποτελεί την αιτία της χρόνιας γαστρίτιδας και του πεπτικού έλκους.

Ο Μάρσαλ είχε μάλιστα αποδείξει τη θεωρία του με ένα πρωτότυπο πείραμα στον ίδιο του τον εαυτό: κατανάλωσε υγρό που περιείχε το βακτήριο, ανέπτυξε φλεγμονή του γαστρικού βλεννογόνου και στη συνέχεια θεραπεύτηκε με αντιβιοτικά.

Στη συνέχεια έγινε σαφές ότι η πορεία προς τον καρκίνο του στομάχου περνά συχνά μέσα από τις χρόνιες φλεγμονές που προκαλεί το ελικοβακτηρίδιο πυλωρού. Για τον λόγο αυτό, όταν διαπιστώνεται λοίμωξη, χορηγείται κατά κανόνα θεραπεία εκρίζωσης με αντιβιοτικά. 

Το ελικοβακτηρίδιο πυλωρού μεταδίδεται κυρίως μέσα στις οικογένειες. Όταν γονείς ή παππούδες έχουν εμφανίσει καρκίνο του στομάχου που σχετίζεται με λοίμωξη από το βακτήριο, οι απόγονοι ενδέχεται να αντιμετωπίζουν επίσης αυξημένο κίνδυνο.

Από αυτή την παρατήρηση ξεκίνησαν ο Μάικλ Σίγκαλ από το Charité και οι συνεργάτες του. "Στην κλινική συναντάμε συχνά αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα ανήσυχοι. Αν κατανοήσουμε τι συμβαίνει στον γαστρικό ιστό πριν ακόμη εμφανιστεί ο καρκίνος, ίσως μπορέσουμε να παρέμβουμε εγκαίρως", ανέφερε ο ερευνητής, σύμφωνα με ανακοίνωση του Charité.

Οι γαστρεντερολόγοι επιχείρησαν να αποσαφηνίσουν με λεπτομέρεια τον τρόπο με τον οποίο το ελικοβακτηρίδιο πυλωρού προκαλεί μακροχρόνιες αλλαγές στον γαστρικό ιστό, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη καρκίνου.

Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησαν ζωικά μοντέλα, στα οποία συγκεκριμένα γονίδια ορισμένων κυττάρων μπορούσαν να απενεργοποιηθούν στοχευμένα.

Παράλληλα, αξιοποίησαν μικροσκοπικές, εργαστηριακά καλλιεργημένες εκδοχές του γαστρικού βλεννογόνου, τα λεγόμενα οργανοειδή, καθώς και "ασσεμπλοειδή" (assembloids), ειδικά σχεδιασμένους συνδυασμούς κυττάρων του βλεννογόνου και του συνδετικού ιστού.

Με τον τρόπο αυτό μπόρεσαν να αναπαραστήσουν την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών τύπων κυττάρων και να την παρεμβάλουν στοχευμένα.

Η ερευνητική ομάδα εντόπισε ένα εντυπωσιακό πρόγραμμα αλλαγών που προκαλεί η λοίμωξη από ελικοβακτηρίδιο πυλωρού στο στομάχι και το οποίο μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκίνου.

Πρόκειται για μια αλληλουχία βημάτων, όπου κάθε στάδιο προετοιμάζει το επόμενο και η διαδικασία καταλήγει σε προκαρκινικές αλλοιώσεις και τελικά σε καρκίνο.

Όπως εξήγησε η Τζούλια Μπεκατσέτσι, πρώτη συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, ο μολυσμένος γαστρικός βλεννογόνος "δεν αναπτύσσεται απλώς ταχύτερα, αλλά μεταβαίνει σε μια θεμελιωδώς διαφορετική κατάσταση".

Σταδιακά ενεργοποιείται μια διαδικασία που φυσιολογικά παρατηρείται μόνο κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη και την επούλωση τραυμάτων.

Ακριβώς γι' αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, ο ιστός υφίσταται τόσο βαθιές και μακροχρόνιες αλλαγές.

Είναι εδώ και χρόνια γνωστό ότι τα καρκινικά κύτταρα συχνά εμφανίζουν γενετικά χαρακτηριστικά που θυμίζουν εμβρυϊκά κύτταρα. Κατά την ανάπτυξη του καρκίνου μπορεί, δηλαδή, να ενεργοποιείται ένα είδος "αντίστροφου προγράμματος", κατά το οποίο εξειδικευμένα, ώριμα κύτταρα επιστρέφουν σε μια πιο πρωτόγονη κατάσταση.

Σύμφωνα με τη νέα έρευνα, κάτι ανάλογο φαίνεται να συμβαίνει και στην περίπτωση του καρκίνου του στομάχου που σχετίζεται με το ελικοβακτηρίδιο πυλωρού.

Η διαδικασία φαίνεται να ξεκινά όταν το βακτήριο εξουδετερώνει ένα φυσικό σύστημα προστασίας του στομάχου. Πρόκειται για ένα σήμα που υπό φυσιολογικές συνθήκες βοηθά τα επιφανειακά κύτταρα του γαστρικού βλεννογόνου να ανανεώνονται ελεγχόμενα και να συμβιώνουν με τα βακτήρια.

Όταν το σύστημα αυτό διαταράσσεται, ενεργοποιείται το ανοσοποιητικό σύστημα. Ανοσοκύτταρα συγκεντρώνονται στην περιοχή και παράγουν φλεγμονώδεις αγγελιοφόρες ουσίες, κυρίως την ιντερλευκίνη-1β (IL-1β).

Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι η IL-1β δεν δρα άμεσα στον γαστρικό βλεννογόνο, αλλά στον συνδετικό ιστό που βρίσκεται από κάτω.

Από εκεί προέρχεται τελικά το κρίσιμο σήμα: μια ορμόνη του ιστού, η οποία φυσιολογικά συμβάλλει στην επούλωση τραυματισμών, ενεργοποιεί στον γαστρικό βλεννογόνο ένα είδος "προγράμματος επιδιόρθωσης".

Τα κύτταρα αρχίζουν να αναπτύσσονται και να διαιρούνται περισσότερο. Όταν όμως η διαδικασία παραμένει ενεργή για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να οδηγήσει σε παθολογική ανάπτυξη του ιστού.

"Ο συνδετικός ιστός, επομένως, δεν είναι απλώς ένας παθητικός παρατηρητής, αλλά ο πραγματικός διακόπτης", εξήγησε η ερευνήτρια Τζούλια Μπεκατσέτσι.

Η θεραπεία εκρίζωσης του ελικοβακτηρίδιου πυλωρού με αντιβιοτικά παραμένει η βασική και σημαντική παρέμβαση για την αντιμετώπιση της λοίμωξης και τη μείωση του κινδύνου που συνδέεται με αυτήν. Ωστόσο, δεν επανέρχεται πάντοτε πλήρως ο γαστρικός βλεννογόνος μετά τη θεραπεία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ιστός μπορεί να έχει ήδη υποστεί μόνιμες αλλαγές, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου ακόμη και μετά την εξάλειψη του βακτηρίου.

"Για να εντοπίζουμε με αξιοπιστία αυτούς τους ανθρώπους, αναπτύσσουμε αυτή τη στιγμή δείκτες οι οποίοι, σε δείγματα του γαστρικού βλεννογόνου, θα μπορούν να δείχνουν εάν ο ιστός βρίσκεται σε πορεία προς μια προκαρκινική κατάσταση", δήλωσε ο Μάικλ Σίγκαλ.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι η αποκάλυψη των επιμέρους σταδίων της διαδικασίας ανοίγει επίσης τον δρόμο για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Ένας πιθανός στόχος θα ήταν η διακοπή της επικοινωνίας μεταξύ των κυττάρων μέσω του συνδετικού ιστού, για παράδειγμα εμποδίζοντας τα κύτταρα αυτά να ανταποκρίνονται στην ιντερλευκίνη-1β.

Με αυτόν τον τρόπο, θεωρητικά, θα μπορούσε να ανασταλεί ο παθολογικός ανασχηματισμός του ιστού και η υπερβολική ανάπτυξη του γαστρικού βλεννογόνου.

Οι συγκεκριμένες προσεγγίσεις βρίσκονται, ωστόσο, σε ερευνητικό στάδιο και δεν αποτελούν ακόμη καθιερωμένες θεραπείες.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Συνταγές με κολοκύθα για το φθινόπωρο
Πατούλης: Συντάσσομαι με την απόφαση για παραπομπή μου στην Αρχή Διαφάνειας
Καρδιά και Σακχαρώδης Διαβήτης