Γράφει ο Παντελής Σταυρινού, Νευροχειρουργός, Διευθυντής Νευροχειρουργικής Κλινικής στο Metropolitan Hospital

 

Ελάχιστες φράσεις αλλάζουν τόσο απότομα την καθημερινότητα ενός ανθρώπου όσο το «η μαγνητική έδειξε ένα μόρφωμα στον εγκέφαλο». Στις ώρες και τις ημέρες που ακολουθούν, οι περισσότεροι ασθενείς και οι οικογένειές τους βρίσκονται αντιμέτωποι με δύο ταυτόχρονες πιέσεις: τον φόβο και την αίσθηση ότι πρέπει να αποφασίσουν κάτι αμέσως. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, ο χρόνος υπάρχει - και αξιοποιείται καλύτερα σε σωστή διερεύνηση παρά σε βιαστική απόφαση.

Η μαγνητική δεν είναι διάγνωση

Η απεικόνιση δείχνει ότι υπάρχει κάτι, πού βρίσκεται και πόσο μεγάλο είναι. Δεν αποδεικνύει τι είναι. Η ακριβής διάγνωση ενός όγκου του εγκεφάλου προϋποθέτει την εξέταση του ίδιου του ιστού και, από την ταξινόμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 2021 και μετά, τη μοριακή του ταυτότητα. Δύο όγκοι που μοιάζουν σχεδόν πανομοιότυποι στη μαγνητική και στο μικροσκόπιο μπορεί τελικά να είναι διαφορετικές νόσοι, με άλλη θεραπεία και άλλη πρόγνωση.

Αυτό έχει μια άμεση πρακτική συνέπεια για τον ασθενή. Οι εκτιμήσεις που ακούγονται στο πρώτο ραντεβού, πριν υπάρξει ιστός, είναι πιθανολογήσεις - όσο έμπειρος κι αν είναι αυτός που τις διατυπώνει.

«Όγκος εγκεφάλου»: ένα εύρημα, πολλά πρόσωπα

Ο όρος καλύπτει περισσότερες από εκατό διακριτές οντότητες, με εντελώς διαφορετική συμπεριφορά και πρόγνωση. Η πληροφορία που εκπλήσσει τους περισσότερους ασθενείς είναι ότι περίπου τρεις στους τέσσερις πρωτοπαθείς όγκους του κεντρικού νευρικού συστήματος είναι καλοήθεις.

«Η λέξη όγκος ενεργοποιεί αυτόματα έναν συνειρμό με τον καρκίνο, ο οποίος στατιστικά δεν επιβεβαιώνεται στις περισσότερες περιπτώσεις», σημειώνει ο κ. Παντελής Σταυρινού, Νευροχειρουργός, Διευθυντής Νευροχειρουργικής Κλινικής στο Metropolitan Hospital και συν-συγγραφέας των κατευθυντήριων οδηγιών της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νευρο-Ογκολογίας (EANO). «Πριν συζητήσει κανείς θεραπεία, χρειάζεται να απαντηθούν τρία ερωτήματα: τι ακριβώς είναι αυτό που βλέπουμε στην εικόνα, αν ευθύνεται πράγματι για τα συμπτώματα του ασθενούς, και αν χρειάζεται να γίνει κάτι τώρα».

Τι πρέπει να έχει προηγηθεί κάθε απόφασης

Τρία στοιχεία θεωρούνται διεθνώς απαραίτητα πριν συζητηθεί οποιαδήποτε θεραπευτική επιλογή.

Απεικόνιση με σωστό πρωτόκολλο. Μια τυπική μαγνητική εγκεφάλου συχνά δεν επαρκεί. Απαιτούνται ειδικές ακολουθίες με σκιαγραφικό, και κατά περίπτωση φασματοσκοπία, δεσμιδογραφία ή λειτουργική μαγνητική για τη χαρτογράφηση κρίσιμων περιοχών.

Ιστολογική και μοριακή ταυτοποίηση, μέσω χειρουργικής εξαίρεσης ή στερεοτακτικής βιοψίας, όταν αυτή ενδείκνυται.

Συζήτηση σε ογκολογικό συμβούλιο. Πρόκειται για τη σύσκεψη στην οποία νευροχειρουργός, νευροακτινολόγος, παθολογοανατόμος, ακτινοθεραπευτής και ογκολόγος εξετάζουν μαζί το περιστατικό. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες το θεωρούν πρότυπο φροντίδας, όχι προαιρετική πολυτέλεια, και η διαφορά στην τελική απόφαση σε σχέση με τη γνώμη ενός μόνο ιατρού είναι συχνά ουσιαστική.

Οι τρεις δρόμοι - και γιατί η επιλογή δεν είναι αυτονόητη

Οι θεραπευτικές κατευθύνσεις είναι κατά βάση τρεις: η ενεργητική παρακολούθηση, η χειρουργική εξαίρεση και η ακτινοχειρουργική ή ακτινοθεραπεία, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό.

Η παρακολούθηση δεν σημαίνει αδράνεια. Για μικρούς, ασυμπτωματικούς όγκους που ανακαλύφθηκαν τυχαία, αποτελεί τεκμηριωμένη επιλογή, με συγκεκριμένο πρωτόκολλο επανελέγχων. Προοπτικές μελέτες σε τυχαία μηνιγγιώματα δείχνουν ότι περίπου τα μισά εμφανίζουν πολύ βραδεία ή μηδενική αύξηση, ενώ λιγότερα από ένα στα τέσσερα ακολουθούν ταχεία πορεία. Ο ρυθμός μεταβολής ανά έτος προβλέπει καλύτερα την εξέλιξη από το μέγεθος κατά τη διάγνωση.

Η χειρουργική έχει δύο ισοδύναμους στόχους: τη μέγιστη δυνατή αφαίρεση και τη διατήρηση της νευρολογικής λειτουργίας. Σύγχρονα εργαλεία όπως η διεγχειρητική νευροφυσιολογική παρακολούθηση, η νευροπλοήγηση, ο φθορισμός με 5-ALA και η επέμβαση με τον ασθενή ξύπνιο υπάρχουν ακριβώς για να εξυπηρετούν το δεύτερο σκέλος.

Πόσο επείγει πραγματικά;

Είναι το ερώτημα που απασχολεί περισσότερο και απαντάται λιγότερο. Πραγματικά επείγουσες καταστάσεις υπάρχουν - αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση, απόφραξη της κυκλοφορίας του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, ταχέως επιδεινούμενο νευρολογικό έλλειμμα - και αναγνωρίζονται κλινικά.

Εκτός αυτών όμως, υπάρχει χρόνος για σωστή απεικόνιση, δεύτερη γνώμη και ογκολογικό συμβούλιο — και η αφιέρωση αυτού του χρόνου δεν επιδεινώνει την πρόγνωση. Αντίθετα, η βιαστική επέμβαση χωρίς πλήρη προεγχειρητικό σχεδιασμό μπορεί να στερήσει επιλογές που δεν επανέρχονται.

Τι αξίζει να ρωτήσει ο ασθενής

Τέσσερα ερωτήματα είναι θεμιτά και αναμενόμενα σε κάθε συζήτηση. Πόσα αντίστοιχα περιστατικά αντιμετωπίζει ετησίως η συγκεκριμένη ομάδα — η διεθνής βιβλιογραφία τεκμηριώνει σταθερή συσχέτιση μεταξύ του όγκου περιστατικών ενός κέντρου και του ποσοστού επιπλοκών. Αν το περιστατικό θα συζητηθεί σε ογκολογικό συμβούλιο. Ποιες τεχνολογίες νευροπαρακολούθησης είναι διαθέσιμες. Και ποιο ακριβώς είναι το εναλλακτικό σενάριο αν δεν γίνει τίποτα τώρα.

Η δεύτερη γνώμη δεν αποτελεί έκφραση δυσπιστίας. Σε σύνθετα νευροχειρουργικά περιστατικά είναι συνήθης πρακτική διεθνώς, και κανένας έμπειρος ιατρός δεν την εκλαμβάνει προσωπικά.

Το ζητούμενο

Η διάγνωση ενός όγκου του εγκεφάλου είναι η αρχή μιας διαδικασίας που, στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, επιτρέπει σκέψη και σχεδιασμό. «Οι ασθενείς που τα πηγαίνουν καλύτερα μακροπρόθεσμα δεν είναι εκείνοι που έδρασαν ταχύτερα», καταλήγει ο κ. Σταυρινού, «αλλά εκείνοι που έδρασαν με ψυχραιμία, έχοντας πρώτα σχεδιάσει προσεκτικά το θεραπευτικό τους πλάνο.»

Ο κ. Παντελής Σταυρινού είναι Νευροχειρουργός, Διευθυντής Νευροχειρουργικής Κλινικής στο Metropolitan Hospital, με εξειδίκευση στη νευρο-ογκολογία και τη χειρουργική βάσης κρανίου. Κατέχει τίτλο Privatdozent (Priv.-Doz.) από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας και είναι Καθηγητής Νευροχειρουργικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Συμμετέχει στη συγγραφή των κλινικών κατευθυντήριων οδηγιών της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νευρο-Ογκολογίας (EANO), που έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά Lancet Oncology και Neuro-Oncology. Περισσότερες πληροφορίες: www.nevroxeirourgos.gr 

 

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Εισαγγελική έρευνα για γιατρό από τα Σκόπια που φέρεται πως έκανς πλασμαφαιρέσεις στη Θεσσαλονίκη
Η Ανοιχτή Αγκαλιά δωρίζει ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό στο Καραμανδάνειο – Γ. Ν. Παίδων Πατρών
Algofren: Δύο νέα σκεύασματα διευρύνουν τις επιλογές για την αντιμετώπιση του πόνου