Έξι ζωές ανά λεπτό σώζονται τα τελευταία 50 χρόνια χάρη στον εμβολιασμό, αριθμός που αντιστοιχεί σε 154 εκατομμύρια κερδισμένες ζωές. Τα 146 εκατομμύρια είναι παιδιά κάτω των 4 ετών και τα 101 εκατομμύρια βρέφη κάτω του 1 έτους. Το 40% της παγκόσμιας μείωσης βρεφικής θνησιμότητας αποδίδεται στα εμβόλια, με 66 χρόνια ζωής κερδισμένα για κάθε θάνατο που αποφεύχθηκε.

Η ίδια η επιτυχία των εμβολίων, ωστόσο, δημιουργεί ένα παράδοξο: όσο λιγότερο βλέπουμε τις ασθένειες, τόσο ευκολότερα ξεχνάμε πόσο επικίνδυνες ήταν. Τα τελευταία χρόνια, νοσήματα που θεωρούνταν πως έχουν σχεδόν εξαφανιστεί επανεμφανίζονται σε ανησυχητικό βαθμό, γεγονός που αποδίδεται και στην πτώση της εμβολιαστικής κάλυψης. 

"Τα εμβόλια είναι εχθρός του εαυτού τους, λένε κάποιοι", παρατηρεί η Ελισάβετ Μιχαηλίδου (φωτογραφία), παιδίατρος, διευθύντρια ΕΣΥ στη Γ' Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ, Μονάδα Ειδικών Λοιμώξεων Παίδων στο Ιπποκράτειο νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, εξηγώντας τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η επιτυχία των εμβολίων μπορεί να οδηγήσει κάποιους σε διστακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό: "Πολλοί από εμάς δεν έχουμε δει τον σιδηρούν πνεύμονα στην πολιομυελίτιδα, ούτε νεογνικό τέτανο, ούτε τον καθαρισμό των μεμβρανών και τη διασωλήνωση σε καθιστή θέση στη διφθερίτιδα, ούτε τον κοκκύτη σε τόσο βαριά μορφή", σημειώνει και προσθέτει: "Ένα μεγάλο ποσοστό θα δεχτεί τον εμβολιασμό, άλλα υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι αφού δεν βλέπουν τη βαρύτητα των νόσων λένε ‘γιατί να το κάνουμε αφού δεν υπάρχει το νόσημα’". 

Σε εισήγησή της στο πλαίσιο των φροντιστηριακών διαδραστικών μαθημάτων της Παιδιατρικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδος, η κ. Μιχαηλίδου κλήθηκε να απαντήσει στο ερώτημα πόσο κοντά είμαστε σε έναν κόσμο ελεύθερο νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό. 

Πτώση εμβολιαστικής κάλυψης

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε, από το 2019 ως το 2024: 

  • Η κάλυψη με τη 2η δόση εμβολίου MMR (κατά ιλαράς - ερυθράς - παρωτίτιδας) υποχώρησε από το 92% στο 91%, 
  • με την 3η δόση DTP-polio (για διφθερίτιδα, τέτανο, κοκκύτη και πολιομυελίτιδα) από 95% σε 93% και 
  • με 3η δόση HepB (ηπατίτιδα Β) από 92% σε 91%. 

Όπως εξήγησε, παρά τη φαινομενικά μικρή πτώση, αυτή μπορεί να φέρει εκθετική αύξηση των κρουσμάτων, σε νοσήματα που μεταδίδονται πολύ εύκολα και χρειάζεται πολύ υψηλή εμβολιαστική κάλυψη για να επιτευχθεί ανοσία αγέλης. 

Μόνο στην ευρωπαϊκή περιοχή του ΠΟΥ, από το 2023 ως το 2024 τριπλασιάστηκαν τα περιστατικά κοκκύτη και διπλασιάστηκαν τα επεισόδια ιλαράς. 

Η ιλαρά ως "καμπανάκι"

Στην ιλαρά, όπου ένα άτομο μπορεί να κολλήσει από 12 ως 18 επίνοσα, η φαινομενικά ελαφρά πτώση της κάλυψης έφερε επιδημία την τελευταία διετία. Συγκεκριμένα:

Στην Ευρώπη, μέσα σε ένα χρόνο (1/8/2025 – 31/7/2026) καταγράφηκαν 2.339 περιπτώσεις, εκ των οποίων οι 669 (28,6%) αφορούν παιδιά κάτω των 5 ετών. 

Μεταξύ των ατόμων με γνωστό ιστορικό εμβολιασμού (86,4%), σχεδόν τρεις στους τέσσερις ήταν ανεμβολίαστοι (73,1%), ενώ το 15,8% είχε λάβει 1 δόση και το 9% 2 δόσεις εμβολίου. 

Το 2024-2025 καταγράφθηκαν 5 θάνατοι στη Ε.Ε.

"Για να έχουμε ανοσία αγέλης πρέπει να έχουμε εμβολιαστική κάλυψη πάνω από 95%. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ είμαστε κοντά σε αυτό στην 1η δόση, ενώ για τη 2η δόση βρισκόμαστε κοντά στο 80%. Και είναι γνωστό ότι ένα ποσοστό 90% με 92% καλύπτεται με μία δόση και ένα ποσοστό 5% με 7% χρειάζεται 2η δόση για να απαντήσει", σημείωσε η παιδίατρος.

Στο Μπαγκλαντές, μόνο στους τέσσερις πρώτους μήνες του 2026 καταγράφηκαν 46.710 ύποπτες περιπτώσεις ιλαρά και 285 θάνατοι, κυρίως σε ανεμβολίαστα παιδιά κάτω των 2 ετών. 

Κοκκύτης

Σε ό,τι αφορά τον κοκκύτη, παρά την αρκετά καλή εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα στις 3 πρώτες δόσεις DTP, ο μικροοργανισμός έχει την ιδιαιτερότητα πως ούτε το εμβόλιο ούτε η φυσική νόσος κάνουν την ανοσία που θα θέλαμε. 

Στην επιδημία του 2024 στην Ευρώπη, ένας σημαντικός αριθμός κρουσμάτων αφορούσε σε βρέφη, αλλά και εφήβους, όχι μόνο ανεμβολίαστους. 

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία ΕΟΔΥ, στους 9 μήνες (1/1/2024 – 1/10/2024) καταγράφηκαν 420 κρούσματα κοκκύτη, μεταξύ αυτών 83 σε βρέφη έως 3 μηνών, από τα οποία 10 χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ και 2 κατέληξαν. 

Στη Μονάδα Ειδικών Λοιμώξεων Παίδων του Ιπποκράτειου Θεσσαλονίκης, στο 8μηνο του ίδιου έτους, νοσηλεύτηκαν 21 ασθενείς, οι 17 κάτω του 1 έτους, οι 8 κάτω των 3 μηνών εκ των οποίων 3 νεογνά. Ένα εισήχθη στη ΜΕΝΝ. Πέντε ασθενείς είχαν εμβολιαστεί, όπως και 2 μητέρες στην κύηση, όμως τα παιδιά ήταν ανεμβολίαστα.

Άλλα νοσήματα

Η επιστημονική κοινότητα ευελπιστούσε πως η πολιομυελίτιδα θα ήταν η δεύτερη νόσος που θα εξαφανιζόταν από τον εμβολιασμό μετά την ευλογιά και ότι το 2000 ο κόσμος θα ήταν ελεύθερος από τη νόσο. "Δυστυχώς, αυτό δεν έγινε, παρόλο που μόνο σε δύο χώρες έχουμε τον άγριο ιό, στο Αφγανιστάν και στο Πακιστάν, όπου δηλώνονται λίγα κρούσματα", παρατήρησε η κ. Μιχαηλίδου.

Με τις μετακινήσεις μεταναστών και το εμπόριο, ο ιός μεταφέρεται και απομονώνεται στα αστικά λύματα σε διάφορα μέρη του πλανήτη. 

Επιδημίες διφθερίτιδας καταγράφονται σε περιοχές όπως η Σομαλία, όπου τον Αύγουστο του 2025 καταγράφηκαν 1.811 ύποπτες περιπτώσεις και 89 θάνατοι. Αρκετά κρούσματα και 4 θάνατοι καταγράφηκαν και στην Ευρώπη, Πρόσφατα (Αύγουστος 2026) κατέληξε 10χρονο κορίτσι στο Παλέρμο, από επιβεβαιωμένη διφθερίτιδα. Το παιδί ήταν ανεμβολίαστο και οι γονείς συνελήφθησαν για έκθεση ανηλίκου. 

Κατά καιρούς καταγράφηκαν επιδημίες παρωτίτιδας, παρά τον εμβολιασμό, ενώ υπήρξε αύξηση κρουσμάτων λοίμωξης από μηνιγγιτιδόκοκκο ομάδας Β μετά την πανδημία σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες, με έξαρση πρόσφατα στην Αγγλία, αλλά και εγχώρια, στην Πάτρα.

Γιατί χάνονται τα εμβόλια

Εκτός από τη διστακτικότητα και το αντιεμβολιαστικό κίνημα, η παιδίατρος εντοπίζει ως λόγους:

  • Τα Logistics των εμβολίων: Αλυσίδα ψύχους, επάρκεια και κόστος εμβολίων, χώροι αποθήκευσης, πρόσβαση σε δομές υγείας.
  • Η πανδημία και η κλιματική κρίση συνέβαλαν στην πτώση της εμβολιαστικής κάλυψης.
  • Πόλεμοι (Ουκρανία, Γάζα, Σουδάν, Ιράν κλπ).
  • Κοινωνικοοικονομική κρίση.
  • Αποτελεσματικότητα εμβολίων - διάρκεια ανοσίας - ιδιαιτερότητες μικροοργανισμών. 

Η ίδια πρότεινε ως μέτρα ενίσχυσης την εκπαίδευση των υγειονομικών, την επιτήρηση νοσημάτων, γρήγορες και αξιόπιστες δοκιμασίες για διάγνωση, την ενημέρωση γονέων, την έρευνα για νέα πιο αποτελεσματικά και εύκολα στη συντήρησή τους εμβόλια, καθώς και ειδική μέριμνα για τις περιοχές συρράξεων. 

Φόρος τιμής στον Ι. Καβαλιώτη

Η συνάντηση του Οκτωβρίου της ΠΕΒΕ ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του παιδίατρου - λοιμωξιολόγου Ιωάννη Καβαλιώτη, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.

Η κ. Μιχαηλίδου, που τον χαρακτήρισε μέντορα και δάσκαλο, έκλεισε με μια δική του φράση: "Κανένα εμβόλιο δεν είναι 100% αποτελεσματικό, όμως ένα εμβόλιο που δεν γίνεται είναι 100% αναποτελεσματικό".

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Όμιλος Τσέτη: 15 διακρίσεις στα Best in Pharmacy & Supplement Awards 2026
Μιχαηλίδου: Από 2 ετών αντί 2,5 τα παιδιά στους παιδικούς σταθμούς
Καθηγητής Δημόπουλος: Ποια εμβόλια πρέπει να κάνουν οι ασθενείς με νεοπλασίες