Πολλές επιστημονικές διαδρομές ξεκινούν από την περιέργεια. Ένα απλό ερώτημα που αμφισβητεί παραδοχές. Η επιστήμη ενίοτε μετατρέπει το ερώτημα σε ανακάλυψη, η οποία μπορεί να αλλάξει ζωές. 

Ο Ιωάννης Λάμπρης είχε ως οδηγό την περιέργεια, όταν ξεκίνησε από τη Ροδαυγή Άρτας την επιστημονική του διαδρομή που θα τον έφερνε στη διεθνή αναγνώριση ως έναν από τους μεγαλύτερους ερευνητές του συμπληρώματος σε παγκόσμιο επίπεδο. 

"Να αμφισβητείς τις παραδοχές, να ακολουθείς τα δεδομένα", ήταν η φιλοσοφία που γέννησε μια ιδέα σχεδόν αιρετική όταν τη διατύπωσε πριν από τέσσερις δεκαετίες: Το συμπλήρωμα, ένας αρχέγονος μηχανισμός ανοσίας του οργανισμού, τμήμα του ανοσοποιητικού συστήματος, θα μπορούσε να ανασταλεί με ασφάλεια και να αποτελέσει θεραπευτικό στόχο;

"Οι περισσότεροι ειδικοί πίστευαν ότι αυτό δεν ήταν εφικτό. Υπήρχε μόνο ένας τρόπος να το διαπιστώσουμε: να το δοκιμάσουμε", είπε ο ίδιος πριν από λίγες μέρες, παραλαμβάνοντας μαζί με τον Γερμανό καθηγητή Fabian Theis το Βραβείο Βιοχημικής Ανάλυσης DGKL 2026 από τη Γερμανική Εταιρεία Κλινικής Χημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής (DGKL) στο Αμβούργο. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά βραβεία στη Γερμανία. Από τους 42 επιστήμονες που έχουν τιμηθεί μέχρι σήμερα, οκτώ έχουν επίσης λάβει Βραβείο Νόμπελ. 

Το βραβείο συνοδεύτηκε από χρηματικό έπαθλο 25.000 ευρώ, το οποίο ο τιμώμενος δώρισε στη Διεθνή Εταιρεία Συμπληρώματος (International Complement Society), για την ενίσχυση των υποτροφιών Lambris που ο ίδιος καθιέρωσε το 2012, στηρίζοντας νέους επιστήμονες στον τομέα της έρευνας του συμπληρώματος.

Ο Έλληνας καθηγητής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια τιμήθηκε για την πρωτοποριακή και διεπιστημονική έρευνα που οδήγησε το 1996 στην κομπστατίνη, ένα μικρό κυκλικό πεπτίδιο που αναστέλλει την πρωτεΐνη C3 του συμπληρώματος, και άνοιξε τον δρόμο για θεραπευτικές λύσεις για διάφορες ασθένειες.

Σήμερα, ένα από τα παράγωγα της κομπστατίνης εξελίχθηκε τελικά στην πεγκσετακοπλάνη (pegcetacoplan), τον πρώτο εγκεκριμένο αναστολέα του C3  ο οποίος, χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της παροξυσμικής νυχτερινής αιμοσφαιρινουρίας (PNH), της σπειραματοπάθειας C3 και της γεωγραφικής ατροφίας, ενώ κλινικές δοκιμές σε επόμενης γενιάς φάρμακα με βάση την κομπστατίνη όπως το AMY-101 δείχνουν καλή αποτελεσματικότητα σε ασθενείς με περιοδοντική φλεγμονή.  

"Δεν ξεκίνησα με τη σκέψη ότι θα ανακαλύψω ένα φάρμακο"

Στην αντιφώνησή του, ο Ι. Λάμπρης (φωτογραφία), αντί επιστημονικής διάλεξης αφηγήθηκε την ιστορία ενός νεαρού με περιέργεια που ξεκίνησε από ένα χωριό της Ηπείρου για μια επιστημονική διαδρομή που θα τύγχανε διεθνούς αναγνώρισης.  

"Δεν έφυγα από τη Ροδαυγή με τη σκέψη: ‘Θα ανακαλύψω ένα φάρμακο’, απλώς ακολούθησα την επιστήμη εκεί όπου με οδηγούσε", είπε, προσθέτοντας πως η αρχή που τον καθοδηγούσε σε αυτή τη διαδρομή ήταν η αμφισβήτηση. "Ο ανεξέταστος βίος δεν αξίζει να τον ζει κανείς", είχε πει πριν από 2,5 χιλιάδες χρόνια ο Σωκράτης, ενώ ο Ευριπίδης συμβούλευε να απελευθερωνόμαστε από τη γνώμη των πολλών και να ακολουθούμε την αλήθεια. 

Όταν έθεσε το "αιρετικό" ερώτημα για το συμπλήρωμα, αυτό ήταν γνωστό κυρίως ως σύστημα άμυνας του οργανισμού. Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι το C3 βρίσκεται στο κέντρο όλων των οδών ενεργοποίησης του συμπληρώματος και ότι ο ρόλος του εκτείνεται πολύ πέρα από την προστασία από λοιμώξεις. Συμμετέχει σε πολλές σημαντικές βιολογικές διεργασίες, όπως η φλεγμονή, η ανοσορρύθμιση, η αποκατάσταση και αναγέννηση των ιστών, ο μεταβολισμός και η ομοιόσταση.

Ο καθηγητής αναφέρθηκε στους σημαντικούς σταθμούς της ερευνητικής του διαδρομής, σε έναν δρόμο που δεν ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα. "Υπήρξαν αποτυχημένα πειράματα, επανασχεδιασμοί μορίων, πισωγυρίσματα και απορρίψεις αιτήσεων χρηματοδότησης", είπε. Έγιναν έξι απορρίψεις, αλλά μετά από κάθε μία ο ίδιος και οι συνεργάτες του επέστρεφαν στα δεδομένα, βελτίωναν την πρόταση και την υπέβαλλαν ξανά. Η πρόταση εγκρίθηκε για χρηματοδότηση στην έβδομη υποβολή. "Μην αφήνετε μια απόρριψη να καθορίζει αν μια ιδέα αξίζει να την ακολουθήσετε. Μερικές φορές, η επιμονή είναι εξίσου σημαντική με το ίδιο το πείραμα", σημείωσε. Η στιγμή που η έρευνα στο εργαστήριο μετατράπηκε σε φάρμακο που αλλάζει ζωές δικαίωσε την πολυετή προσπάθεια. 

"Είμαστε ακόμη στην αρχή" 

Ο ερευνητής διευκρίνισε πως αυτό δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Αντίθετα, εκτίμησε πως βρισκόμαστε ακόμη κοντά στην αρχή της ιστορίας των θεραπειών που στοχεύουν το συμπλήρωμα.

"Η επόμενη φάση θα απαιτεί μεγαλύτερη ακρίβεια: ποιους ασθενείς να θεραπεύουμε, πότε να παρεμβαίνουμε και πόση αναστολή χρειάζεται. Ο στόχος δεν είναι πλέον απλώς να δημιουργούμε ισχυρότερους αναστολείς, αλλά να αναπτύσσουμε εξατομικευμένες θεραπείες με μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα για κάθε ασθενή", επεσήμανε, προσθέτοντας πως μεγάλο μέρος του επόμενου κεφαλαίου θα γραφτεί από νεότερους ερευνητές.

"Αν μπορώ λοιπόν να τους αφήσω μία σκέψη, είναι αυτή: Να θέτετε τα δύσκολα ερωτήματα. Να ακολουθείτε τα δεδομένα. Και όταν ο δρόμος γίνεται δύσκολος, να συνεχίζετε τον ανήφορο, στο πνεύμα του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη", ανέφερε και κατέληξε: "Γιατί η περιέργεια μπορεί να ξεκινά το ταξίδι, αλλά η επιστήμη, η συνεργασία και η επιμονή είναι αυτές που τη μετατρέπουν σε ανακάλυψη".

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
ΕΟΠΑΕ: Η ψυχική υγεία είναι δικαίωμα όλων
Φυσικοθεραπευτές: Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας 2026 – Ανοιχτή διαδικτυακή εκδήλωση με θέμα «Η Φυσικοθεραπεία στην Ψυχική Υγεία»
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, 10 Οκτωβρίου: Πραγματικές φωνές, πραγματική αλλαγή