Ένα διάλυμα που ανέπτυξε στο Εργαστήριο έπειτα από πολυετή ερευνητική προσπάθεια, δίνει τη δυνατότητα μοριακής ανάλυσης ενός όγκου μέσα σε μόλις 5 λεπτά αντί για 20 έως 30, κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης για την εκτομή του. Το αποτέλεσμα παρέχει κρίσιμη πληροφορία στον χειρουργό για την εξαίρεση του όγκου εντός υγιών ορίων. Ο ίδιος το ονόμασε "Ioannina Protocol" (Πρωτόκολλο των Ιωαννίνων), τιμώντας την πόλη όπου εργάζεται επί δεκαετίες. 

Στην πολύ πρόσφατη δημοσίευσή του, εισάγει έναν ταχύ και αξιόπιστο τρόπο ταξινόμησης των όγκων εγκεφάλου, επίσης μέσω της διεγχειρητικής κυτταρομετρίας ροής. Το ονόμασε "Kefallinia Score" (Σκορ της Κεφαλονιάς), τιμώντας το νησί από όπου κατάγεται.

Ο διακεκριμένος βιοχημικός Γεώργιος Βαρθολομάτος (φωτογραφία), επιστημονικός υπεύθυνος της Μονάδας Μοριακής Βιολογίας και Μεταφραστικής Κυτταρομετρίας Ροής στο Αιματολογικό Εργαστήριο του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων, αναγορεύτηκε πριν από λίγες μέρες σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε μια αναγνώριση της προσφοράς του στην επιστήμη. 

Ο ίδιος μιλά στο iatronet.gr για την πολυετή ερευνητική του δραστηριότητα και τα δύο κυριότερα επιστημονικά "παιδιά" του, εξηγώντας τη συμβολή τους στην χειρουργική ογκολογία.

Η νύχτα που γεννήθηκε το "Ioannina Protocol"

Η κυτταρομετρία ροής δίνει αξιόπιστες πληροφορίες για το DNA των κυττάρων και τον κυτταρικό τους κύκλο, επιτρέποντας τη διάκριση μεταξύ των υγιών και των καρκινικών. Οι κλασικές εργαστηριακές διαδικασίες, όπως και τα έτοιμα κιτ του εμπορίου, απαιτούν συνήθως 20 με 30 λεπτά για την ολοκλήρωση της ανάλυσης. Όπως εξηγεί ο κ.Βαρθολομάτος, ο χρόνος αυτός είναι αποδεκτός για τις συνήθεις εργαστηριακές ανάγκες, όχι όμως για έναν χειρουργό, ο οποίος πρέπει κατά τη διάρκεια της επέμβασης να λάβει αποφάσεις για το αν η επέμβαση πέτυχε τον στόχο της, που είναι η εξαίρεση του όγκου επί υγιών ορίων. 

Θα μπορούσαμε να συμπιέσουμε τον χρόνο της ανάλυσης χωρίς να θυσιάσουμε την αξιοπιστία της μεθόδου; Το ερώτημα αυτό ήταν η αφετηρία μιας επίμονης πειραματικής προσπάθειας ετών για τον βιοχημικό, που οδήγησε στο "Ioannina Protocol". 

Στην αντιφώνησή του κατά τη διάρκεια της τελετής αναγόρευσης, ο ίδιος ανακάλεσε στη μνήμη του το καθοριστικό βράδυ στο εργαστήριο, όταν ένα μεγάλο δείγμα όγκου εγκεφάλου αποτέλεσε το τελευταίο κρίσιμο βήμα για την ολοκλήρωση και την επιβεβαίωση του πρωτοκόλλου. "Είχα κλείσει την πόρτα του εργαστηρίου, κάτι ασυνήθιστο. Σχεδόν πάντα δουλεύω με την πόρτα ανοιχτή", είπε και θυμήθηκε την ανησυχία συνεργατών, αλλά και της συζύγου του, μήπως κάτι του είχε συμβεί. Το αποτέλεσμα τον δικαίωσε. 

"Το διάλυμα που αναπτύξαμε δίνει τη δυνατότητα αξιόπιστης μοριακής ανάλυσης μέσα σε μόλις 5 λεπτά. Ταυτοποιώντας γρήγορα τα κύτταρα στα όρια του δείγματος με αυτά στο κέντρο του όγκου, μπορώ να πω στον χειρουργό ότι εδώ υπάρχει θετικό όριο, ώστε να προχωρήσει σε ευρύτερη εκτομή", εξηγεί στο iatronet.gr ο κ. Βαρθολομάτος, προσθέτοντας: "Μπορεί να το σκεφτεί κανείς ως έναν κτισμένο τοίχο, στον οποίο 4 τούβλα είναι διαφορετικά. Αυτά τα βλέπει η κυτταρομετρία γιατί το DNA έχει διαφορετικό περιεχόμενο". 

Το 2023 το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων παρουσίασε το βιβλίο του βιοχημικού Γεωργίου Βαρθολομάτου και του Αναπληρωτή Καθηγητή Νευροχειρουργικής Γεωργίου Αλεξίου, για την καινοτόμο μέθοδο που όπως είπε στον έπαινό του προς τον τιμώμενο ο αφυπηρετήσας Καθηγητής Ιωάννης Γεωργίου, "έφερε πολύ κοντά την κυτταρομετρία ροής με την χειρουργική". 

Μέχρι σήμερα η μέθοδος εφαρμόζεται σε καρκίνους μαστού, ήπατος, παγκρέατος, εντέρου, στομάχου, γυναικολογικούς, πνεύμονα, καρκίνους κεφαλής και τραχήλου, οφθαλμολογικούς και άλλων οργάνων.

"Kefallinia Score" για τους όγκους εγκεφάλου

Στη νέα δημοσίευσή του, πριν από λίγες μέρες, ο βιοχημικός εισάγει το "Σκορ της Κεφαλονιάς" ως μια αξιόπιστη μέθοδο ταξινόμησης των όγκων του εγκεφάλου, επίσης κατά τη διάρκεια του χειρουργείου. Ο ίδιος τη χαρακτηρίζει ως το επιστέγασμα της μακρόχρονης ερευνητικής εργασίας στον τομέα της κυτταρομετρίας ροής.  

"Από το 2006 που ξεκίνησα με τους παιδιατρικούς όγκους εγκεφάλου από το ‘Αγία Σοφία’, μέχρι και σήμερα, 20 χρόνια μετά, δεν υπήρξε μέρα που να μη δουλέψω ένα δείγμα εγκεφάλου. Το πρόβλημα που είχε ο εγκέφαλος είναι ότι οι γιατροί ούτε απεικονιστικά ούτε πολλές φορές και παθολογοανατομικά, μπορούν να γνωρίζουν αν είναι γλοιοβλάστωμα, γλοίωμα ή λέμφωμα", αναφέρει και προσθέτει: "Η κυτταρομετρία ροής, μας δίνει το πλεονέκτημα να βάζουμε ένα μονοκλωνικό αντίσωμα και ανάλογα με το σκορ με βάση τον κυτταρικό κύκλο να διαχωρίζουμε τις πέντε βασικές κατηγορίες: μηνιγγίωμα, γλοίωμα, γλοιοβλάστωμα, λέμφωμα, μετάσταση".

Το "Kefallinia Score" διαχωρίζει με ευαισθησία πάνω από 98% αυτές τις κατηγορίες και μέσα σε 5 λεπτά ταξινομεί τον όγκο σε μια από αυτές τις πέντε κατηγορίες. 

"Πρακτικά αυτό σημαίνει πως αν ταξινομηθεί ως λέμφωμα ο χειρουργός δεν προχωράει στην επέμβαση, επειδή το λέμφωμα αντιμετωπίζεται με θεραπεία. Το κλείνει και σταματάει", επισημαίνει και προσθέτει: "Ο μοναδικός τρόπος να γίνεται αυτό μέχρι σήμερα ήταν η στερεοτακτική βιοψία, σε όσους έχουν αυτή τη δυνατότητα και αν το δείγμα είναι κατάλληλο". 

Η διεπιστημονική συνεργασία ως τρόπος σκέψης 

Όπως ανέφερε ο κ. Βαρθολομάτος, η διεγχειρητική κυτταρομετρία ροής αναπτύχθηκε μέσα από τη συνάντηση διαφορετικών επιστημονικών κόσμων: Η μοριακή ανάλυση των κυττάρων στο εργαστήριο συνάντησε το χειρουργείο όπου ο χρόνος είναι περιορισμένος και ανάμεσά τους οι παθολογοανατόμοι με την καθοριστική συμβολή τους στην ιστοπαθολογική τεκμηρίωση και στην αξιολόγηση των ευρημάτων. "Η διεπιστημονική συνεργασία δεν είναι απλώς ένας αποτελεσματικός τρόπος οργάνωσης της έρευνας, είναι ένας τρόπος σκέψης", υπογράμμισε και έκλεισε με 6 συμβουλές προς τους νέους επιστήμονες που παίρνουν τη "σκυτάλη" της έρευνας:

  • Να μην φοβούνται να θέτουν ερωτήματα που ξεπερνούν τα καθημερινά όρια. Να μην αποδέχονται ότι κάτι είναι αδύνατο μόνο και μόνο επειδή δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα. 
  • Ταυτόχρονα, όμως, να μην ερωτεύονται τις ιδέες τους τόσο πολύ ώστε να παύουν να τις ελέγχουν. 
  • Να έχουν επιμονή, χωρίς να χάνουν την κριτική τους σκέψη.
  • Να επιδιώκουν την καινοτομία, χωρίς να παρακάμπτουν την επιστημονική τεκμηρίωση. 
  • Να χαίρονται με τις επιτυχίες τους, αλλά να αναγνωρίζουν πάντοτε τη συμβολή των ανθρώπων που εργάστηκαν μαζί τους.
  • Και πάνω απ' όλα, να μη λησμονούν ότι πίσω από τα δεδομένα της μετρήσεις, της δημοσιεύσεις και τα ερευνητικά προγράμματα υπάρχουν άνθρωποι.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Χωρίς συμβεβλημένα διαγνωστικά εργαστήρια η Χίος - Αντιπαράθεση Γεωργιάδη με γιατρούς
Η Σαράντης μπαίνει στη Walmart
Xέρι χέρι Ελλάδα και Ισπανία για την ασφαλή επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων