''Μπλε Δευτέρα'': Μύθος ή αφορμή για καλύτερη ψυχική υγεία;

Η «Μπλε Δευτέρα» περιγράφεται συχνά ως η πιο καταθλιπτική ημέρα του χρόνου, κυρίως κατά τη διάρκεια του Ιανουαρίου, μετά την ολοκλήρωση των εορτών και την επιστροφή στις καθημερινές υποχρεώσεις. Παρά τη δημοσιότητα που έχει αποκτήσει, η έννοια αυτή δεν βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και δεν υποστηρίζεται από κλινικές μελέτες^1,2. Ωστόσο, η φαινομενική μελαγχολία που παρατηρείται σε ορισμένα άτομα κατά τη διάρκεια του χειμώνα μπορεί να συνδέεται με τεκμηριωμένα φαινόμενα, όπως η Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή (SAD) και η μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως^3,4.

Τι είναι η Μπλε Δευτέρα;

Η ονομασία είναι κυρίως συμβολική, καθώς δεν υπάρχει επιστημονική βάση που να επιβεβαιώνει ότι η τρίτη Δευτέρα του Ιανουαρίου προκαλεί μαζικά αυξημένα καταθλιπτικά επεισόδια. Παρόλα αυτά, η περίοδος αυτή του χρόνου συνδέεται με συλλογική αίσθηση κόπωσης και μελαγχολίας μετά τις γιορτές: οι οικονομικές υποχρεώσεις συσσωρεύονται, οι μέρες είναι πιο σύντομες, ο χειμώνας είναι ψυχρός, και η αίσθηση ότι οι νέες αποφάσεις της χρονιάς πρέπει να τηρηθούν μπορεί να επιβαρύνει τη διάθεση².

Η ιστορία της Blue Monday

Η ιδέα της «Μπλε Δευτέρας» εμφανίστηκε το 2005, όταν ο Βρετανός ψυχολόγος Κλίφορντ Άρναλ συνεργάστηκε με μια ταξιδιωτική εταιρεία για να προσδιορίσει την «πιο καταθλιπτική ημέρα» του χρόνου. Ο σκοπός ήταν εμπορικός: να πουλήσει περισσότερα ταξιδιωτικά πακέτα στο επιβατικό κοινό. Η φαινομενικά μαθηματική φόρμουλα περιλάμβανε παράγοντες όπως:

Καιρικές συνθήκες (χειμωνιάτικος καιρός)
Χρέη και οικονομικές δυσκολίες μετά τις γιορτές
Χρόνο από τα Χριστούγεννα
Αποτυχία νέων αποφάσεων
Μειωμένο κίνητρο¹

Παρά τις έντονες επικρίσεις από επιστημονικούς κύκλους, η φράση «Μπλε Δευτέρα» διαδόθηκε γρήγορα από τα μέσα ενημέρωσης και σύντομα απέκτησε πολιτισμικό χαρακτήρα^3,4.

Η «Μπλε Δευτέρα» σήμερα αξιοποιείται από φιλανθρωπικές οργανώσεις, σχολεία και εργοδότες ως αφορμή για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης γύρω από την ψυχική υγεία. Στόχος είναι η προώθηση της αυτοφροντίδας, η ενθάρρυνση του ανοιχτού διαλόγου και η μείωση του στίγματος που συχνά συνοδεύει τη χαμηλή διάθεση ή την κατάθλιψη.

Πλέον, η ημέρα αυτή συνδέεται με οργανωμένες εκστρατείες ενημέρωσης και υποστήριξης της ψυχικής ευεξίας, μέσα από δράσεις όπως:

εκδηλώσεις ευεξίας σε χώρους εργασίας,
ομιλίες και ενημερωτικές παρεμβάσεις για την ψυχική υγεία,
εκστρατείες ευαισθητοποίησης τύπου «ντυθείτε στα μπλε»,
παροχή συμβουλευτικής και κοινωνικής στήριξης σε σχολεία και τοπικές κοινότητες.

Με αυτόν τον τρόπο, ο αρχικός εμπορικός χαρακτήρας της «Μπλε Δευτέρας» μετασχηματίζεται σε μια ουσιαστική ευκαιρία προσφοράς και πραγματικού οφέλους για την κοινωνία.

Η επιστημονική πλευρά: SAD και χειμερινή διάθεση

Η Blue Monday δεν έχει κλινική βάση, αλλά υπάρχουν καλά τεκμηριωμένα φαινόμενα που συνδέονται με χαμηλή διάθεση το χειμώνα:

Εποχιακή συναισθηματική διαταραχή (SAD):

Πρόκειται για επαναλαμβανόμενη κατάθλιψη που εμφανίζεται κυρίως το χειμώνα.
Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν μειωμένη διάθεση, κόπωση, υπνηλία, λιγότερη όρεξη και κοινωνική απόσυρση^5,6.
Η SAD επηρεάζει περίπου το 5% των ενηλίκων στις ΗΠΑ, με κορύφωση τον Ιανουάριο–Φεβρουάριο^6,7.

Χειμερινή διάθεση στον γενικό πληθυσμό:

Πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια ελαφρά μείωση της διάθεσης τον Ιανουάριο, χωρίς να πληρούν τα κριτήρια SAD.
Οι λόγοι περιλαμβάνουν λιγότερο φυσικό φως, κρύο, και την κοινωνική/οικονομική πίεση μετά τις γιορτές^6,7.

Δημογραφικοί παράγοντες:

Άτομα με ιστορικό κατάθλιψης, άγχους ή ευαισθησία στον χειμερινό καιρό είναι πιο επιρρεπή.
Η γεωγραφική θέση επηρεάζει την πιθανότητα: όσο λιγότερο φως, τόσο μεγαλύτερη πιθανότητα χαμηλής διάθεσης.

Αν και η Blue Monday δεν προκαλεί συλλογικά καταθλιπτικά επεισόδια, η αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου είναι σημαντική για την πρόληψη και την παρέμβαση.

Συμβουλές αυτοφροντίδας για τον χειμώνα

Η φροντίδα της ψυχικής υγείας είναι απαραίτητη όλο το χρόνο. Ορισμένες πρακτικές που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές περιλαμβάνουν:

Κοινωνική σύνδεση: Συζητήστε με φίλους, οικογένεια ή επαγγελματία ψυχικής υγείας. Η επικοινωνία μειώνει την αίσθηση μοναξιάς.
Φυσική δραστηριότητα: Ήπια άσκηση ή σύντομο περπάτημα αυξάνουν τη σεροτονίνη και τις ενδορφίνες⁵.
Διαχείριση πληροφοριών: Περιορίστε την έκθεση σε ειδήσεις ή socialmedia που προκαλούν άγχος.
Στόχοι ημέρας: Θέστε μικρούς, εφικτούς στόχους. Η ολοκλήρωσή τους προσφέρει αίσθηση ελέγχου και προόδου.
Αυτοφροντίδα: Αποδεχτείτε τα συναισθήματά σας και φροντίστε τον ύπνο, τη διατροφή και την ξεκούραση.

Συμπέρασμα

Η «Μπλε Δευτέρα» δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη ως η πιο «καταθλιπτική ημέρα», αλλά προσφέρει μια πολιτισμική αφορμή για να μιλήσουμε για την ψυχική υγεία. Η SAD και η χειμερινή διάθεση είναι πραγματικά φαινόμενα, και η πρόληψη, η κοινωνική στήριξη και η αυτοφροντίδα μπορούν να βελτιώσουν την ευεξία καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα.

Βιβλιογραφία

Blue Monday. 2025https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Monday_(date)
The CMA. Blue Monday: Debunking the myths. 2024. Available from: https://www.the-cma.org.uk/blue-monday-debunking-the-myths/
Botica A, Smith J, Thompson R. The peak of the ‘Blue Monday’ depression and winter blues. Eur Psychiatry. 2020;67(S1). https://doi.10.1192/j.eurpsy.2024.1099
Medical News Today. Mental health myth: Blue Monday. 2024. Available from: https://www.medicalnewstoday.com/articles/mental-health-myth-blue-monday-depression-sad-january
Rosenthal NE, Sack DA, Gillin JC, et al. Seasonal affective disorder: A description of the syndrome and preliminary findings with light therapy. Arch Gen Psychiatry. 1984;41(1):72–80.
Melrose S. Seasonal Affective Disorder: An Overview of Assessment and Treatment Approaches. Depress Res Treat. 2015;2015:178564.https://doi.10.1155/2015/178564
Lee TMC, Ng K, Leung AYM. Seasonal Affective Disorder. Clin Psychol Sci Pract. 1998;5(3):275–290. https://10.1111/j.1468-2850.1998.tb00150.x