Γράφει η Ψυχίατρος Ολυμπία Αγαλιώτη.

Αν και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση γύρω από τα ζητήματα ψυχικής υγείας, η ψυχική δυσφορία στην τρίτη ηλικία συχνά παραμένει στο περιθώριο. Συμπτώματα όπως η απόσυρση από κοινωνικές επαφές, η απώλεια ενδιαφέροντος για καθημερινές δραστηριότητες, η ευερεθιστότητα, οι ανεξήγητοι σωματικοί πόνοι ή οι συχνές ανησυχίες για την υγεία αποδίδονται συχνά λανθασμένα στο «φυσιολογικό» γήρας ή σε σωματικές παθήσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συναισθηματική δυσφορία των ηλικιωμένων τείνει να ερμηνεύεται ως αναμενόμενη συνέπεια της ηλικίας, της απώλειας ρόλων ή της σωματικής φθοράς. Ωστόσο, η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης, αλλά μια υπαρκτή, συχνή και θεραπεύσιμη ψυχική διαταραχή, η οποία απαιτεί έγκαιρη αναγνώριση και κατάλληλη φροντίδα.

Γηριατρική κατάθλιψη

Ο όρος «γηριατρική κατάθλιψη» αφορά στην κατάθλιψη που εμφανίζεται σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών. Μπορεί να συνυπάρχει με καταστάσεις όπως το πένθος ή οι νευρογνωστικές διαταραχές, που είναι επίσης συχνές σε αυτή τη φάση της ζωής, γεγονός που συχνά δυσκολεύει τη διάγνωση και καθυστερεί την παρέμβαση.

Σε αντίθεση με άλλες ηλικιακές ομάδες, η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία συχνά εκδηλώνεται «άτυπα», με διάφορα σωματικά ενοχλήματα, και συνυπάρχουσες σωματικές νόσους. Υπάρχει μία προσπάθεια συγκάλυψης και υποτίμησης του προβλήματος, κάποτε με συνοδό άρνηση αναζήτησης βοήθειας.

Τρόποι με τους οποίους μπορεί να εκδηλωθεί στην τρίτη ηλικία

Η άτυπη αυτή εικόνα αντικατοπτρίζεται και στη συμπτωματολογία, καθώς συχνά εκδηλώνεται με σωματικούς πόνους χωρίς σαφή αιτιολογία (κεφαλαλγία, πόνοι τύπου αρθρίτιδα), κόπωση, διαταραχές ύπνου, διαταραχές όρεξης, με ή χωρίς συνοδό αλλαγή στο βάρος. Επίσης, μπορεί να παρουσιαστεί ευερεθιστότητα, έντονο άγχος, απομόνωση, απόσυρση, απώλεια ενδιαφέροντος, γνωστικά προβλήματα όπως μνήμης/συγκέντρωσης/προσοχής/προσανατολισμού καθώς και αίσθημα αναξιότητας και ενοχής, ματαιότητας, θυμού και μειωμένης αυτοεκτίμησης. Το κλασικό αίσθημα θλίψης μπορεί να απουσιάζει, γεγονός που συχνά συμβάλλει στη μη έγκαιρη αναγνώριση της κατάστασης, αλλά να προκαλείται υποχονδρία, παρανοϊκός ή και αυτοκτονικός ιδεασμός, που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Η αξιολόγηση της βαρύτητας της γηριατρικής κατάθλιψης μπορεί να γίνει και με ερωτηματολόγια, όπως η κλίμακα της γηριατρικής κατάθλιψης (Geriatric Depression Scale), που συνιστά ένα έγκυρο διαγνωστικό εργαλείο για την κατάθλιψη στους ηλικιωμένους.

Προσεγγίσεις στη φροντίδα της κατάθλιψης στην τρίτη ηλικία

Η αντιμετώπιση της κατάθλιψης στην τρίτη ηλικία παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, λόγω μειωμένου μεταβολισμού αυτού του ηλικιακού πληθυσμού, πιθανών αλληλεπιδράσεων της αντικαταθλιπτικής αγωγής με άλλα φάρμακα για σωματικές νόσους, μη συμμόρφωση με τη φαρμακευτική αγωγή λόγω πιθανής έκπτωσης γνωστικών λειτουργιών, μειωμένη ανοχή σε ανεπιθύμητες παρενέργειες.

Συμπληρωματικά, βοηθητική είναι η ενθάρρυνση για περισσότερη κινητοποίηση (εφόσον δεν υπάρχουν αποτρεπτικοί παράγοντες) και συμμετοχή σε δραστηριότητες, ενώ ζωτικής σημασίας είναι και η τακτική επαφή με αγαπημένα πρόσωπα.

Στο φαρμακευτικό σκέλος, συστήνεται η χρήση αντικαταθλιπτικών με χαμηλή αντιχολινεργική δράση, η οποία μπορεί να προκαλέσει ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, θολή όραση και σύγχυση, δυσχέρεια ούρησης, ταχυκαρδία, ενώ μειώνει τον ουδό εκδήλωσης γνωστικής δυσλειτουργίας.

Συνήθης επιλογή αποτελεί η χρήση εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), όπως η σερτραλίνη και η εσκιταλοπράμη, που έχουν το συγκριτικό πλεονέκτημα μειωμένης αλληλεπίδρασης με φάρμακα συγχορηγούμενα για σωματικές παθήσεις.

Πέραν της φαρμακευτικής αγωγής, η γηριατρική κατάθλιψη μπορεί επίσης να αντιμετωπιστεί με ψυχοθεραπεία, σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή. Σε ένα ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο μπορούν να συζητηθούν ζητήματα όπως ο φόβος του θανάτου, η δυσκολία προσαρμογής στις φθορές του χρόνου και στη μείωση των διανοητικών και σωματικών ικανοτήτων, το πένθος για την απώλεια αγαπημένων προσώπων, η μοναξιά, η μετάβαση στη συνταξιοδότηση, το αυξημένο άγχος για τη ρύθμιση οικονομικών θεμάτων.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι ψυχοθεραπείας που μπορούν να εφαρμοστούν, όπως η ψυχοδυναμική, η γνωστική-συμπεριφορική, η διαπροσωπική, η θεραπεία ψυχολογικών τραυμάτων.

Η σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης

Η γηριατρική κατάθλιψη συχνά λανθάνει της προσοχής τόσο των συγγενών όσο και των επαγγελματιών υγείας, λόγω του πιο «άτυπου και σιωπηλού» τρόπου εκδήλωσης, της συνύπαρξης σωματικών νοσημάτων και πιθανά μιας εσφαλμένης αντίληψης ότι «έτσι είναι τα γηρατειά». Για τον λόγο αυτό, απαιτείται έγκαιρη παρέμβαση με άμεση βοήθεια, ενώ ένας συνδυασμός SSRIs, ψυχοθεραπείας και βελτίωσης ψυχοκοινωνικών παραγόντων (κινητοποίηση, επαφή με αγαπημένα πρόσωπα) φαίνεται να αποτελεί την ενδεδειγμένη προσέγγιση.

 

Η Ολυμπία Αγαλιώτη, είναι συνεργάτις Ψυχίατρος του Κέντρου Ψυχικής Υγείας ''Άρκεσις''  

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Παραμελημένες τροπικές ασθένειες: 100 εκατομμύρια φάρμακα κατά του τραχώματος
Στη Θεσσαλονίκη οι δυο από τους τρεις τραυματίες φιλάθλους του ΠΑΟΚ
ECDC : Πολύ χαμηλός ο κίνδυνος από τον ιό Nipah για άτομα από την Ευρώπη που ταξιδεύουν ή διαμένουν στη δυτική Βεγγάλη