Η όραση του νεογνού και του παιδιού είναι μια δυναμική διαδικασία που εξελίσσεται σταδιακά, καθώς ωριμάζουν τόσο τα μάτια όσο και ο εγκέφαλος. Τα πρώτα χρόνια ζωής αποτελούν μια "χρυσή περίοδο" για την ανάπτυξη της όρασης, καθώς τα οπτικά ερεθίσματα διαμορφώνουν τις συνδέσεις του εγκεφάλου και επηρεάζουν την αντίληψη του κόσμου.

Στις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση, τα νεογνά δεν βλέπουν όπως οι ενήλικες. Η όρασή τους είναι θολή και περιορίζεται κυρίως σε κοντινές αποστάσεις. Τα μωρά εστιάζουν καλύτερα σε απόσταση περίπου 20 - 30 εκατοστών, δηλαδή στην απόσταση που βρίσκεται συνήθως το πρόσωπο της μητέρας κατά τη διάρκεια του θηλασμού ή της αγκαλιάς. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η φύση έχει σχεδιάσει την όραση του νεογνού έτσι ώστε να ενισχύεται ο δεσμός γονέα–παιδιού μέσα από τη βλεμματική επαφή. Παράλληλα, τα νεογνά δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για πρόσωπα, ιδιαίτερα για τα μάτια και τις έντονες εκφράσεις.

Κατά τις πρώτες εβδομάδες ζωής, το μωρό αρχίζει σταδιακά να αποκτά καλύτερο έλεγχο των κινήσεων των ματιών του. Γύρω στις 4 - 5 εβδομάδες μπορεί να προσηλώσει το βλέμμα του σε ένα αντικείμενο, όπως ένα μόμπιλο πάνω από την κούνια, και να το ακολουθήσει για λίγα δευτερόλεπτα. Αυτή η ικανότητα είναι σημαντική, καθώς δείχνει ότι τα δύο μάτια αρχίζουν να συνεργάζονται. Είναι φυσιολογικό σε αυτή τη φάση να εμφανίζονται παροδικά φαινόμενα στραβισμού, λόγω της ανωριμότητας των μυών που ελέγχουν τις κινήσεις των ματιών.

Μέχρι τον τρίτο μήνα ζωής, η οπτική παρακολούθηση βελτιώνεται σημαντικά. Το βρέφος μπορεί να ακολουθήσει ένα κινούμενο αντικείμενο σε μεγαλύτερη τροχιά, ακόμη και 180 μοιρών, στρέφοντας το κεφάλι του. Σε αυτή την περίοδο αρχίζει επίσης να αναπτύσσεται η αντίληψη του βάθους και της τρισδιάστατης εικόνας, καθώς ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδυάζει τις εικόνες που λαμβάνει από τα δύο μάτια.

Ανάμεσα στον τρίτο και στον έκτο μήνα, το βρέφος έλκεται ιδιαίτερα από έντονα χρώματα και αντιθέσεις φωτός. Αρχικά διακρίνει κυρίως το μαύρο και το άσπρο, ενώ στη συνέχεια αναπτύσσεται η ικανότητα διάκρισης χρωμάτων, με το κόκκινο, το πράσινο και το μπλε να ξεχωρίζουν πρώτα. Τα παιχνίδια με έντονα χρώματα και τα βιβλία υψηλής αντίθεσης μπορούν να ενισχύσουν αυτή τη διαδικασία.

Καθώς το μωρό μεγαλώνει, η όραση συνδέεται στενά με την κινητική και γνωστική ανάπτυξη. Όταν αρχίζει να πιάνει αντικείμενα, να μπουσουλάει και να εξερευνά το περιβάλλον, η όραση παίζει καθοριστικό ρόλο στον συντονισμό ματιού - χεριού. Μέχρι τον πρώτο χρόνο ζωής, τα παιδιά μπορούν να αντιλαμβάνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια τα περιγράμματα των αντικειμένων, να αναγνωρίζουν πρόσωπα και να κατανοούν καλύτερα τις εκφράσεις.

Μεταξύ 1 και 6 ετών, η όραση συνεχίζει να εξελίσσεται. Η οπτική οξύτητα βελτιώνεται σταδιακά, ενώ τα παιδιά γίνονται ικανά να εντοπίζουν μικρά αντικείμενα, ακόμη και σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Παράλληλα, τελειοποιείται η ικανότητα επεξεργασίας λεπτομερειών και η αναγνώριση κινούμενων στόχων. Η πλήρης ωρίμανση της όρασης επιτυγχάνεται περίπου στην ηλικία των 6 ετών.

Η έγκαιρη ανίχνευση προβλημάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ορισμένες παθήσεις, όπως η αμβλυωπία («τεμπέλικο μάτι»), μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά μόνο στα πρώτα χρόνια ζωής. Οι παιδιατρικοί και οφθαλμολογικοί έλεγχοι, ειδικά όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου ή οικογενειακό ιστορικό, συμβάλλουν στην πρόληψη μόνιμων προβλημάτων όρασης.

Τέλος, οι γονείς μπορούν να υποστηρίξουν την υγιή ανάπτυξη της όρασης μέσα από απλές καθημερινές πρακτικές: βλεμματική επαφή, παιχνίδι, διάβασμα, περιορισμό της έκθεσης σε οθόνες και παροχή πλούσιων αισθητηριακών ερεθισμάτων. Η όραση δεν είναι μόνο μια αισθητηριακή λειτουργία. Είναι ένα παράθυρο προς τη μάθηση, τη συναισθηματική σύνδεση και την εξερεύνηση του κόσμου.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Ο Ε.Ε.Σ. τιμά την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας
ΕΟΔΥ: Υποχωρούν γρίπη, CoViD - Ανεβαίνει ο RSV - 6 νέοι θάνατοι την τελευταία εβδομάδα
Ιστορικό λοίμωξης COVID-19 αυξάνει τις πιθανότητες για νεφρική βλάβη [μελέτη]