Οι βελτιωμένες εξετάσεις αίματος για τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν με ακρίβεια παρόμοια με εκείνη των εξετάσεων εγκεφαλονωτιαίου υγρού, οι οποίες αποτελούν εδώ και καιρό το πρότυπο στην υγειονομική περίθαλψη, υποστηρίζει νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Aging.
Η εξέταση αίματος έχει εγκριθεί για χρήση μεταξύ άλλων στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία, ενώ οι ερευνητές ελπίζουν ότι οι γιατροί θα μπορούν πλέον σταδιακά να τη χρησιμοποιούν ευρύτερα - και ότι, σε πολλές περιπτώσεις, οι ασθενείς θα μπορούν να αποφεύγουν την πιο επεμβατική εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού.
Αυτά τα νέα ευρήματα βασίζονται σε τιμές αναφοράς, οι οποίες αντικατοπτρίζουν άμεσα την κλινική πρακτική. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι αυτή η βελτιωμένη εξέταση αίματος, η οποία έχει προηγουμένως λάβει έγκριση από τον FDA και σήμανση CE για κλινική χρήση, είναι εξίσου ακριβής με την καθιερωμένη εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού — ανιχνεύοντας την παθολογία της νόσου Αλτσχάιμερ με ακρίβεια τουλάχιστον 90%.
«Είναι η πρώτη φορά που αυτό αποδεικνύεται», λέει η Noëlle Warmenhoven, διδακτορική φοιτήτρια στη Μονάδα Κλινικής Έρευνας Μνήμης στο Πανεπιστήμιο Lund.
Η απεικόνιση PET χρησιμοποιήθηκε για να επαληθευτεί ότι οι εξετάσεις αίματος είναι πράγματι ακριβείς. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να επιβεβαιωθεί η παρουσία αλλαγών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Μία στις πέντε γυναίκες και ένας στους δέκα άνδρες αναπτύσσουν νόσο Αλτσχάιμερ κατά τη διάρκεια της ζωής τους, αλλά τα διαγνωστικά εργαλεία που διαθέτει το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης είναι περιορισμένα. Ενώ οι εξειδικευμένες κλινικές μνήμης έχουν πρόσβαση σε προηγμένες τεχνικές όπως οι σαρώσεις PET και οι εξετάσεις εγκεφαλονωτιαίου υγρού, η πρωτοβάθμια περίθαλψη έχει μεγάλη ανάγκη από απλούστερες και ταχύτερες διαγνωστικές μεθόδους.
«Προηγούμενες μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει εξετάσεις εγκεφαλονωτιαίου υγρού ως πρότυπο αναφοράς. Με βάση αυτά τα άρθρα, υπάρχουν πολλοί κλινικοί γιατροί που πιστεύουν ότι οι νέες εξετάσεις αίματος είναι καλές, αλλά πιθανώς όχι τόσο καλές όσο οι εξετάσεις εγκεφαλονωτιαίου υγρού που χρησιμοποιούμε ήδη. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτής της νέας μελέτης αντικρούουν αυτό και υποδηλώνουν ότι μια εξέταση αίματος είναι εξίσου ακριβής με την εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού», λέει ο Sebastian Palmqvist, αναπληρωτής καθηγητής και λέκτορας νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Lund και επιστημονικός σύμβουλος στην Κλινική Μνήμης του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Skåne.
Μια βασική πτυχή του σχεδιασμού της μελέτης είναι ότι οι ερευνητές χρησιμοποίησαν προκαθορισμένες τιμές αναφοράς, εγκεκριμένες από τις ρυθμιστικές αρχές, για να προσδιορίσουν εάν το αποτέλεσμα της εξέτασης είναι θετικό, ασαφές ή αρνητικό. Προηγούμενη έρευνα έχει συχνά αξιολογήσει την ακρίβεια των εξετάσεων αίματος χρησιμοποιώντας τιμές αποκοπής που έχουν αναπτυχθεί ειδικά για την εν λόγω μελέτη. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι τιμές δεν είναι αυτές που χρησιμοποιούνται στη συνέχεια στην κλινική πράξη.
«Για παράδειγμα, θα μπορούσατε να καθορίσετε ένα όριο που να διακρίνει τέλεια μεταξύ ατόμων με και χωρίς νόσο Αλτσχάιμερ στη Μελέτη Α. Αλλά, εάν το ίδιο όριο χρησιμοποιηθεί στη Μελέτη Β, όπου το ποσοστό των ατόμων χωρίς Αλτσχάιμερ είναι σημαντικά υψηλότερο, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα», λέει ο Warmenhoven.
Από την άλλη πλευρά, τα προκαθορισμένα όρια έχουν σχεδιαστεί για να είναι ευρέως εφαρμόσιμα στην κλινική πράξη και είναι οι τιμές ορίου που θα χρησιμοποιούν στην πραγματικότητα οι γιατροί. Η μελέτη έδειξε ότι οι εξετάσεις αίματος και οι εξετάσεις εγκεφαλονωτιαίου υγρού έχουν εξίσου καλή απόδοση σε μια αμερικανική ερευνητική ομάδα, μια σουηδική ομάδα κλινικών μνήμης και μια σουηδική ομάδα πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Palmqvist, προς το παρόν η εξέταση αίματος συνιστάται μόνο σε κλινικές μνήμης και άλλες εξειδικευμένες μονάδες υγειονομικής περίθαλψης.
«Ωστόσο, βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες για να προσδιοριστεί πώς θα μπορούσε να μοιάζει η εφαρμογή στην πρωτοβάθμια περίθαλψη. Αργότερα, μπορεί επίσης να καταστεί σκόπιμο να γίνεται έλεγχος σε άτομα που δεν έχουν καθόλου προβλήματα μνήμης, σε περίπτωση που οι φαρμακευτικές αγωγές αποδειχθούν αποτελεσματικές σε αυτό το στάδιο», λέει ο Palmqvist.
Σχετικά με την εξέταση αίματος
Η εξέταση αίματος δείχνει θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα για τη νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά μπορεί επίσης να δώσει ένα ασαφές αποτέλεσμα. Περαιτέρω διερεύνηση με χρήση σαρωτή PET ή εξέτασης εγκεφαλονωτιαίου υγρού μπορεί στη συνέχεια να απαιτηθεί για μια πιο αξιόπιστη διάγνωση. Ο ασθενής πρέπει να έχει γνωστικά συμπτώματα.
Η εξέταση αίματος μετρά την πρωτεΐνη p-tau217, έναν βιοδείκτη ειδικό για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η εξέταση αίματος στις ΗΠΑ, η οποία έχει επίσης εγκριθεί για χρήση, μετρά την p-tau217 σε συνδυασμό με την πρωτεΐνη Aβ42 (αμυλοειδές-βήτα 42), μια πρωτεΐνη που αρχίζει να συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και να σχηματίζει πλάκες σε άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, οι ερευνητές του Lund έχουν δείξει προηγουμένως - και αποδεικνύουν για άλλη μια φορά στην τελευταία μελέτη - ότι αυτός ο συνδυασμός δεν έχει απαραίτητα καλύτερη απόδοση από τη μέτρηση της p-tau217 από μόνη της.
Οι τιμές αναφοράς χρησιμοποιούνται για να προσδιοριστεί εάν ένα αποτέλεσμα εξέτασης είναι θετικό, αρνητικό ή ασαφές. Προηγουμένως, οι εξετάσεις αίματος ήταν διαθέσιμες μόνο σε ερευνητικό πλαίσιο, πράγμα που σήμαινε ότι οι ερευνητές έπρεπε να υπολογίζουν τις δικές τους τιμές αποκοπής—τιμές που λειτουργούσαν καλύτερα για τη συγκεκριμένη ομάδα μελέτης και δεν χρησιμοποιούνται γενικά σε άλλες μελέτες. Αυτό σημαίνει ότι η απόδοση των εξετάσεων μπορεί να διαφέρει μεταξύ των μελετών, ανάλογα με το πόσο καλά έχει επιλεγεί η τιμή αποκοπής. Τώρα που οι εξετάσεις αίματος έχουν εγκριθεί από τις ρυθμιστικές αρχές, οι κατασκευαστές μπορούν να παρέχουν τιμές αναφοράς παράλληλα με την εξέταση αίματος για να προσδιορίσουν το αποτέλεσμα της εξέτασης.
Για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα μιας εξέτασης αίματος στην ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ, αυτή συγκρίνεται με ένα πρότυπο αναφοράς — μια καθιερωμένη μέθοδο, όπως η τομογραφία PET ή η εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Αυτά χρησιμοποιούνται ως αναφορά για να προσδιοριστεί εάν οι αλλαγές που σχετίζονται με την ασθένεια υπάρχουν στον εγκέφαλο. Στόχος είναι η εξέταση αίματος να παράγει το ίδιο αποτέλεσμα με το πρότυπο αναφοράς όσο το δυνατόν ακριβέστερα.
Πηγές:
Nature Aging
Ειδήσεις υγείας σήμερα
Καρδιαγγειακή υγεία στην Ελλάδα: Στο επίκεντρο η συνεργασία Πολιτείας, επιστημόνων, συλλόγων ασθενών και φαρμακοβιομηχανίας
Πειραματικό φάρμακο παρέτεινε την επιβίωση σε προχωρημένους καρκίνους στομάχου και οισοφάγου
Μπορεί η πίστη να είναι το μυστικό για πιο ευτυχισμένη γήρανση;