Η εφηβεία αποτελεί μια από τις πιο ευαίσθητες περιόδους για την υιοθέτηση συμπεριφορών που επηρεάζουν τη μελλοντική μας υγεία. Πρόκειται για μια φάση κατά την οποία διαμορφώνονται πρότυπα, δοκιμάζονται όρια και λαμβάνονται αποφάσεις που συχνά καθορίζουν τη σχέση του ατόμου με ουσίες, όπως η νικοτίνη. Η πρώτη έκθεση σε αυτή την ηλικία δεν συνιστά απλώς ένα πείραμα, αλλά ενδέχεται να αποτελέσει την αφετηρία μιας μακροχρόνιας εξάρτησης.

Τα ευρήματα πρόσφατης πανελλαδικής έρευνας της Metron Analysis (Δεκέμβριος 2025), σε δείγμα 2.017 ενηλίκων, επιβεβαιώνουν ότι η πρώτη επαφή με τη νικοτίνη τοποθετείται συχνά πριν από την ενηλικίωση, με το ηλικιακό εύρος 15 - 17 ετών να αναδεικνύεται ως κομβικό.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, σημαντικό ποσοστό νυν ή πρώην χρηστών δηλώνει ότι ξεκίνησε το κάπνισμα μεταξύ 16 και 17 ετών, ενώ δεν είναι αμελητέο και το ποσοστό όσων αναφέρουν έναρξη πριν από τα 15. Η εικόνα αυτή είναι συνεπής με τη διεθνή βιβλιογραφία, που καταδεικνύει ότι όσο νωρίτερα πραγματοποιείται η πρώτη έκθεση στη νικοτίνη, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα εξάρτησης και μακροχρόνιας χρήσης.

Έκθεση στη νικοτίνη - Γιατί η εφηβεία είναι καθοριστική

Η εφηβεία - και ιδίως η ηλικιακή ομάδα 15-17 ετών - χαρακτηρίζεται από έντονη βιολογική και ψυχοκοινωνική μεταβατικότητα. Σε αυτή τη φάση της ζωής ενισχύονται οι παρορμητικές συμπεριφορές, η ανάγκη ταύτισης με συνομήλικους ή μεγαλύτερα πρόσωπα αναφοράς και η επιρροή του οικογενειακού περιβάλλοντος, όπου οι γονείς λειτουργούν συχνά ως πρότυπα συμπεριφοράς.

Παράλληλα, η αίσθηση κινδύνου είναι περιορισμένη, ενώ η επίγνωση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων του καπνίσματος δεν έχει πλήρως εδραιωθεί. Το άγχος, οι κοινωνικές πιέσεις και οι αναπτυξιακές προκλήσεις της ηλικίας μπορούν να λειτουργήσουν ως επιβαρυντικοί παράγοντες. Υπό αυτές τις συνθήκες, η πρώτη επαφή με τη νικοτίνη αυξάνει την πιθανότητα συνέχισης της χρήσης στην ενήλικη ζωή και καθιστά δυσκολότερη τη μελλοντική διακοπή.

Το συμβατικό τσιγάρο ως πύλη εισόδου στη νικοτίνη

Ένα κρίσιμο εύρημα της έρευνας είναι ότι η πλειονότητα των χρηστών δηλώνει πως η πρώτη τους επαφή με προϊόν νικοτίνης έγινε μέσω συμβατικών τσιγάρων, ανεξαρτήτως ηλικίας έναρξης. Συγκεκριμένα, περίπου 9 στους 10 νυν ή πρώην χρήστες αναφέρουν ως πρώτο προϊόν το τσιγάρο (σε πακέτο ή στριφτό), ενώ η έναρξη με ηλεκτρονικό τσιγάρο καταγράφεται μόλις στο 3% του συνόλου.

Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αναδεικνύει ότι, τουλάχιστον στο ελληνικό πλαίσιο, η "πύλη εισόδου" στη νικοτίνη παραμένει το παραδοσιακό τσιγάρο. Παρά τη διεύρυνση της αγοράς προϊόντων νικοτίνης τα τελευταία χρόνια, η αρχική έκθεση φαίνεται να συνδέεται κυρίως με τα συμβατικά προϊόντα καπνού.

Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα όταν εξετάζεται υπό το πρίσμα της εφηβικής έναρξης. Εφόσον η πρώτη επαφή με τη νικοτίνη συμβαίνει κατά κύριο λόγο μέσω του συμβατικού τσιγάρου και σε σημαντικό ποσοστό πριν από την ενηλικίωση, η αποτροπή της πρώτης δοκιμής στους ανήλικους καθίσταται καθοριστικής σημασίας. Η πρόληψη συνεπώς, δεν περιορίζεται μόνο στη συνολική μείωση της κατανάλωσης, αλλά επεκτείνεται και στην αποφυγή της αρχικής έκθεσης κατά την εφηβική περίοδο, πριν η χρήση παγιωθεί και καταστεί πιο ανθεκτική στη διακοπή.

Η προστασία των νέων, προστασία για τη Δημόσια Υγεία

Η ανάδειξη της ηλικίας 15 - 17 ετών ως κρίσιμης περιόδου πρώτης έκθεσης έχει σαφείς προεκτάσεις για τη δημόσια υγεία. Η ενίσχυση και η διεύρυνση προγραμμάτων πρόληψης, η έγκαιρη και ολοκληρωμένη ενημέρωση των εφήβων για τους πολλαπλούς κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση νικοτίνης, καθώς και η συστηματική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με την πώληση προϊόντων καπνού σε ανηλίκους, αποτελούν καθοριστικές παρεμβάσεις.

Δεδομένου ότι ένας σημαντικός αριθμός ανηλίκων ξεκινά τη χρήση νικοτίνης πριν από την ενηλικίωση, η πρόληψη πρέπει να προηγείται και να τοποθετείται χρονικά πολύ πριν τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή. Μόνο έτσι μπορεί να περιοριστεί αποτελεσματικά η εξάπλωση της εξάρτησης και να προαχθεί η υγεία των νέων σε βάθος χρόνου.

 

Τα δεδομένα προέρχονται από πανελλαδική έρευνα της Metron Analysis (Ιούνιος–Σεπτέμβριος 2025) σε δείγμα 2.017 ατόμων, ηλικίας 18+, με τηλεφωνική και online μεθοδολογία.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Ένωση Ασθενών Ελλάδας: Δύο νέα προγράμματα εκπαίδευσης δίνουν φωνή στους ασθενείς
Το κόστος υγείας παγώνει τη ζωή εκατομμυρίων Αμερικανών
Συμμετοχή των ασθενών