Μπορούν οι σοβαρές λοιμώξεις να αυξήσουν τον κίνδυνο άνοιας ή αποτελούν απλώς ένδειξη άλλων προβλημάτων υγείας; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, οι ερευνητές ανέλυσαν ιατρικά δεδομένα από περισσότερα από 62.000 άτομα με άνοια και πάνω από 300.000 παρόμοια άτομα χωρίς άνοια, εξετάζοντας αναδρομικά έως και 20 χρόνια πριν από τη διάγνωση.

«Εντόπισαν 29 καταστάσεις που σχετίζονταν με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, συμπεριλαμβανομένων ψυχικών διαταραχών, νευρολογικών νοσημάτων, καρδιαγγειακών και μεταβολικών παθήσεων, τραυματισμών και δύο τύπων λοιμώξεων: της κυστίτιδας, φλεγμονής της ουροδόχου κύστης, και βακτηριακές λοιμώξεις άγνωστης προέλευσης. Παρότι πολλές από αυτές τις καταστάσεις συχνά συνυπήρχαν, οι λοιμώξεις εξακολουθούσαν να δείχνουν ανεξάρτητη συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας. Με άλλα λόγια, δεν φαίνονταν μόνο ως συνέπεια κακής υγείας, αλλά ενδεχομένως να διαδραματίζουν και αυτοτελή ρόλο. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα της πορείας προς την άνοια και υποδηλώνουν ότι η πρόληψη και διαχείριση των λοιμώξεων μπορεί να παρέχει προστασία», επισημαίνει ο κ. Σπύρος Ευθυμιόπουλος Καθηγητής Νευροβιολογίας, Τμήμα Βιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και προσθέτει: 

Ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία αυτής της μελέτης είναι το μεγάλο δείγμα, η μακρά περίοδος παρακολούθησης και τα λεπτομερή, πραγματικά ιατρικά δεδομένα. Χρησιμοποιώντας πανεθνικά δεδομένα υγείας από τη Φινλανδία, οι ερευνητές μπόρεσαν να παρακολουθήσουν άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω για μια περίοδο 20 ετών πριν από τη διάγνωση άνοιας. Η διάρκεια παρακολούθησης είναι σημαντική, καθώς η άνοια δεν αναπτύσσεται ξαφνικά, αλλά εξελίσσεται αργά, συχνά επί δεκαετίες.

Για να εξασφαλιστεί η επιστημονικά ορθή σύγκριση και να ενισχυθεί η πιθανότητα οι διαφορές που παρατηρούνται να σχετίζονται με τις παθήσεις υγείας, κάθε άτομο με άνοια αντιστοιχίστηκε με άτομα χωρίς άνοια με βάση την ηλικία, το φύλο και τον χρόνο παρακολούθησης, δηλαδή η σύγκριση έγινε μεταξύ ατόμων με παρόμοια δημογραφικά χαρακτηριστικά. Επιπλέον, δεν εξετάστηκαν λίγες μόνο ασθένειες, οι ερευνητές μελέτησαν περισσότερες από 170 καταστάσεις, περιορίζοντάς τες τελικά σε εκείνες που ήταν αρκετά συχνές για αξιόπιστη ανάλυση. 

Ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων που σχετίζονται με τον κίνδυνο

Η μελέτη εντόπισε 29 καταστάσεις που συσχετίζονταν σαφώς με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αυτές περιλάμβαναν ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές, νευρολογικά νοσήματα, καρδιαγγειακά προβλήματα, μεταβολικές διαταραχές, τραυματισμούς και λοιμώξεις.

Σχεδόν οι μισοί από τους ανθρώπους που ανέπτυξαν άνοια είχαν τουλάχιστον μία από αυτές τις καταστάσεις στο ιστορικό τους, ενώ πολλοί είχαν περισσότερες από μία. Οι ισχυρότερες συσχετίσεις παρατηρήθηκαν με νευρολογικές και ψυχιατρικές παθήσεις, ιδιαίτερα εκείνες που σχετίζονται με βλάβες του εγκεφάλου ή νοσήματα όπως η νόσος του Parkinson. Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι οι μεταβολές στην εγκεφαλική υγεία αποτελούν κεντρικό μηχανισμό στην άνοια.

Η ποικιλία των καταστάσεων υποδηλώνει ότι η άνοια δεν προκαλείται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά αναπτύσσεται μέσω συνδυασμού πολλαπλών προβλημάτων υγείας που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου. Σημαντικό είναι επίσης ότι αυτές οι καταστάσεις εμφανίζονταν συχνά χρόνια πριν από τη διάγνωση, γεγονός που σημαίνει ότι θα μπορούσαν να λειτουργούν είτε ως πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια είτε ως παράγοντες που συμβάλλουν στη διαδικασία της νόσου.

Πώς συνδέονται και αλληλοενισχύονται οι ασθένειες

Αντί να εξετάζουν κάθε πάθηση ξεχωριστά, οι ερευνητές διερεύνησαν επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι ασθένειες εξελίσσονται διαχρονικά. Διαπίστωσαν ότι πολλές καταστάσεις συνδέονται μεταξύ τους, σχηματίζοντας αλυσίδες ή «τροχιές». Δηλαδή, μια πάθηση αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης μιας άλλης, επιβαρύνοντας αλυσιδωτά την υγεία.

Οι ψυχικές διαταραχές μπορεί να προηγούνται προβλημάτων χρήσης ουσιών ή τραυματισμών. Οι καρδιομεταβολικές παθήσεις, όπως η καρδιοπάθεια ή ο διαβήτης, μπορεί να οδηγήσουν σε αγγειακές επιπλοκές. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι αλληλοσυνδεόμενες πορείες επιβαρύνουν συνολικά τον οργανισμό και τον εγκέφαλο.

Αυτή η θεώρηση δικτύου και αλληλεπιδράσεων υποδηλώνει ότι η άνοια προκύπτει από τη διαδοχή και συσσώρευση πολλαπλών καταστάσεων. Αυτό ανοίγει και τον δρόμο για έγκαιρη παρέμβαση: αν μπορέσουμε να διακόψουμε αυτές τις πορείες νωρίτερα, ίσως να μειώσουμε τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο.

Πού εντάσσονται οι λοιμώξεις;

Μεταξύ όλων των καταστάσεων που μελετήθηκαν, οι σοβαρές λοιμώξεις—συγκεκριμένα η κυστίτιδα (φλεγμονή της ουροδόχου κύστης) και οι βακτηριακές λοιμώξεις άγνωστης προέλευσης—παρουσίασαν μια μέτρια αλλά σταθερή συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας. Αυτές οι λοιμώξεις εμφανίζονταν μετά την εμφάνιση άλλων προβλημάτων υγείας. H συσχέτιση με την άνοια παρέμεινε ισχυρή ακόμη και μετά τον έλεγχο για άλλες ασθένειες. Με απλά λόγια, οι λοιμώξεις δεν φαίνονταν απλώς ως αποτέλεσμα κακής υγείας, αλλά πιθανώς να συμβάλλουν ανεξάρτητα και να έχουν άμεσο ρόλο στον κίνδυνο άνοιας.

Τι μπορεί να συμβαίνει στον οργανισμό;

Πώς όμως οι λοιμώξεις μπορεί να επηρεάζουν τον εγκέφαλο; Η μελέτη υποστηρίζει υπάρχουσες βιολογικές υποθέσεις. Οι σοβαρές λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν συστηματική φλεγμονή, να διαταράξουν τον προστατευτικό φραγμό μεταξύ αίματος και εγκεφάλου και να επηρεάσουν τα αιμοφόρα αγγεία. Όλες αυτές οι διεργασίες μπορούν δυνητικά να βλάψουν τα εγκεφαλικά κύτταρα και να επηρεάσουν τη γνωστική λειτουργία.

Ενδιαφέρον είναι ότι οι λοιμώξεις καταγράφονταν συχνά περίπου 5–6 χρόνια πριν από τη διάγνωση άνοιας. Αυτό το σχετικά μικρό χρονικό διάστημα υποδηλώνει ότι οι λοιμώξεις ίσως δεν ξεκινούν τη νόσο, αλλά μπορεί να επιταχύνουν διαδικασίες που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη. Θα μπορούσαν να λειτουργούν ως «σημείο καμπής» που ωθεί τον εγκέφαλο από μια σιωπηλή φάση σε εμφανή έκπτωση.

Διαφορές μεταξύ πρώιμης και όψιμης εμφάνισης

Οι συσχετίσεις των λοιμώξεων με την άνοια πρώιμης έναρξης, δηλαδή αυτής που εμφανίζεται σε μικρότερη ηλικία, ήταν ακόμη ισχυρότερες και αφορούσαν ευρύτερο φάσμα λοιμώξεων. Τα άτομα με πρώιμη άνοια είχαν επίσης συχνότερα προηγούμενα προβλήματα υγείας.

Αυτό υποδηλώνει ότι οι λοιμώξεις μπορεί να έχουν μεγαλύτερο ρόλο σε νεότερα άτομα, πιθανώς λόγω διαφορών στη βιολογία ή γενετικών παραγόντων. Αυτό υποδηλώνει ότι η άνοια δεν είναι μία ενιαία κατάσταση, οι παράγοντες κινδύνου διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και άλλα χαρακτηριστικά.

Αυτή η μεγάλη φινλανδική μελέτη παρέχει ισχυρές ενδείξεις ότι οι σοβαρές λοιμώξεις συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας—και ότι αυτή η συσχέτιση παραμένει ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη πολλές άλλες παθήσεις. Εξετάζοντας την υγεία σε βάθος δύο δεκαετιών, η έρευνα δείχνει ότι η άνοια αναπτύσσεται μέσα από ένα πολύπλοκο δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων καταστάσεων, και όχι από μία μόνο αιτία.

Οι λοιμώξεις φαίνεται να αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι αυτού του «παζλ», πιθανώς επιταχύνοντας διαδικασίες που οδηγούν σε γνωστική έκπτωση. Αυτό έχει πρακτικές προεκτάσεις: η πρόληψη και η σωστή διαχείριση των λοιμώξεων μπορεί να συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.

Ταυτόχρονα, απαιτείται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί αν η θεραπεία ή η αποφυγή λοιμώξεων μπορεί πράγματι να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας. Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: η συνολική φροντίδα της υγείας, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας από σοβαρές λοιμώξεις, μπορεί να παίζει ρόλο στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας με την ηλικία.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Οι καθημερινές συνήθειες την ώρα της ανάπαυσης που σχετίζονται με άνοια [μελέτη]
Προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του πνεύμονα σε δεινούς καπνιστές [γερμανική μελέτη]
ΕΛΣΤΑΤ: Στο 9,92% του ΑΕΠ οι δαπάνες Υγείας - Περισσότερες ιδιωτικές, λιγότερες δημόσιες [πίνακας]