Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να μην πετύχει τον στόχο της για μια Ευρώπη χωρίς καπνό μέχρι το 2040, εάν επιτρέψει στις πολιτικές αποφάσεις να αντικαταστήσουν τα επιστημονικά δεδομένα, δήλωσε η British American Tobacco (BAT) με αφορμή τη δημοσίευση της έκθεσης αξιολόγησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ για τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης.

Η έκθεση της Επιτροπής που δημοσιεύθηκε αποκαλύπτει ότι το αρχικό σχέδιο της έκθεσης έλαβε αρνητική γνωμοδότηση από την Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου (Regulatory Scrutiny Board) της ίδιας της Επιτροπής, στα τέλη του περασμένου έτους.

Η έκθεση αναγνωρίζει ότι δεν κατέστη δυνατό να γίνει διακριτή αποτίμηση της συνεισφοράς των επιμέρους πολιτικών μέτρων και παραδέχεται πως δεν έγινε προσπάθεια αξιολόγησης της επίδρασης «εξωτερικών παραγόντων» στα ποσοστά καπνίσματος, όπως οι καταναλωτικές προτιμήσεις ή η διαθεσιμότητα εναλλακτικών προϊόντων χωρίς καύση.

Σύμφωνα με τις  κατευθυντήριες γραμμές της ίδιας της Επιτροπής για Καλύτερη Νομοθέτηση, αυτές οι αξιολογήσεις οφείλουν να ακολουθούν μια αυστηρά τεκμηριωμένη διαδικασία, κατά την οποία «τα αποδεικτικά στοιχεία καθοδηγούν τις πολιτικές αποφάσεις και όχι το αντίθετο».

Ωστόσο, μετά από τέσσερα χρόνια εργασίας, η διαδικασία φαίνεται να έχει αποκλίνει σημαντικά από αυτό το πρότυπο, απομακρυνόμενη από τη διαφάνεια, τη συμπερίληψη και την τεκμηρίωση, όπως επανειλημμένως είχε υποσχεθεί η Επιτροπή.

Οι έξι βασικές ανησυχίες της BAT για την Έκθεση Αξιολόγησης είναι οι εξής:

  1. Μονομερής διαδικασία αξιολόγησης: Η διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς προτεραιοποίησε τη γνώμη έναντι των αποδεικτικών στοιχείων, αγνοώντας τα συμφέροντα των ενηλίκων καταναλωτών νικοτίνης, των αγροτικών κοινοτήτων, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, των επιχειρηματικών φορέων, ακόμη και Ευρωβουλευτών. Παράλληλα, μια ΜΚΟ που χρηματοδοτείται από διεθνές newswire και αντιτίθεται ιδεολογικά στη χρήση νικοτίνης, έλαβε σύμβαση ύψους 3 εκατομμυρίων ευρώ από τη DG SANTE για να υποστηρίξει την αναθεώρηση. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η έκθεση αξιολόγησης  βασίζεται σε «ευρύ και ποικίλο» σύνολο στοιχείων, παρόλο που η σχετική μελέτη της ΜΚΟ δεν είναι διαθέσιμη στο κοινό, ούτε υπόκειται σε έλεγχο.
  2. Οι απαγορεύσεις δεν λειτουργούν: Σε όλη την ΕΕ, οι απαγορεύσεις και οι αυστηροί περιορισμοί στα προϊόντα χωρίς καύση δεν εξαλείφουν τη ζήτηση, αλλά ωθούν τους καταναλωτές προς την παράνομη αγορά όπου δεν υπάρχουν έλεγχοι ενηλικότητας, πρότυπα ασφάλειας ή φορολογικά έσοδα. Στην Ολλανδία, το ποσοστό ατμίσματος ανηλίκων αυξήθηκε κατά 15% την περίοδο 2023-2025 μετά την απαγόρευση προϊόντων ατμίσματος με γεύση. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Fraunhofer, περίπου το 50% της αγοράς προϊόντων ατμίσματος στην ΕΕ είναι πλέον παράνομη ή μη συμμορφούμενη.
  3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν λαμβάνει σοβαρά υπόψη την επιστήμη: Η DG SANTE βασίζεται σε ελλιπή στοιχεία, αποτυγχάνει να αξιολογήσει σωστά τα προϊόντα χωρίς καύση έναντι των τσιγάρων και επαναλαμβάνει ισχυρισμούς που απορρίπτονται ευρέως από την επιστημονική κοινότητα. Η έκθεση χαρακτηρίζει το άτμισμα ως «πύλη» προς το κάπνισμα, παρότι υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι ολοένα και περισσότεροι ενήλικοι καπνιστές στρέφονται σε προϊόντα ατμίσματος.
  4. Επιλεκτική χρήση στοιχείων και προκαθορισμένα συμπεράσματα: Η έκθεση αναφέρεται σε στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου σχετικά με τη μετάβαση των ενηλίκων καπνιστών σε προϊόντα χωρίς καύση, ωστόσο δεν περιλαμβάνει αυτά τα προϊόντα στις αιτίες αλλαγής συμπεριφοράς. Αυτή η εσωτερική ασυνέπεια υποδηλώνει επιλεκτική αξιοποίηση των στοιχείων, με τα δεδομένα να προβάλλονται ή να παραλείπονται με τρόπο που φαίνεται να υποστηρίζει ένα ήδη διαμορφωμένο αφήγημα. 
  5. Η ίδια η επιτροπή εποπτείας της ΕΕ έχει απορρίψει την αξιολόγηση: Η Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου (Regulatory Scrutiny Board) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξέδωσε αρνητική γνώμη επί της αξιολόγησης – ένδειξη ότι δεν πληροί τα βασικά πρότυπα της Καλύτερης Νομοθέτησης. Παρά τις προσπάθειες να διορθωθούν οι αδυναμίες που εντόπισε η Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου, βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν τα ποσοστά καπνίσματος, όπως οι προτιμήσεις των καταναλωτών και η διαθεσιμότητα εναλλακτικών προϊόντων νικοτίνης, εξακολουθούν να παραμένουν αδιερεύνητοι. Κατά συνέπεια, η αξιολόγηση δεν μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστη βάση για νέες εκτεταμένες ρυθμιστικές παρεμβάσεις χωρίς ουσιαστικές διορθώσεις.
  6. Ένα σημαντικό ερώτημα μένει αναπάντητο: Τα προβλήματα οφείλονται στη μη ορθή εφαρμογή των κανόνων από τα κράτη μέλη ή στην ανεπάρκεια της επιβολής τους; Η ασάφεια αυτή θολώνει την εικόνα.  Η έκθεση θα έπρεπε να διευκρινίζει αν τα πραγματικά ζητήματα προκύπτουν από τον τρόπο εφαρμογής ή τον τρόπο επιβολής των κανόνων της ΕΕ από τα κράτη μέλη. Χωρίς αυτήν την διευκρίνηση, είναι αδύνατο να εντοπιστούν οι αιτίες που το πλαίσιο δεν αποδίδει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου δείχνουν ότι χώρες που συνδυάζουν έξυπνη ρύθμιση των προϊόντων χωρίς καύση με αυστηρούς κανόνες για τα τσιγάρα – όπως η Σουηδία, η Τσεχία και η Ελλάδα - έχουν επιτύχει δραστικότερη μείωση του καπνίσματος σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ. Συνολικά, το ποσοστό των καπνιστών στην Ένωση ανέρχεται στο 24%, μειωμένο κατά μόλις δύο ποσοστιαίες μονάδες μετά την εισαγωγή της ισχύουσας Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού το 2014.

Ο Fabio de Petris, Vice President EU External Affairs της BAT, δήλωσε: «Μια Ευρώπη χωρίς καπνό έως το 2040 προϋποθέτει έξυπνη ρύθμιση των προϊόντων νικοτίνης χωρίς καύση. Αν η Επιτροπή είχε ακολουθήσει τα επιστημονικά δεδομένα, θα είχε αναγνωρίσει τα εκτενή αποδεικτικά στοιχεία που δείχνουν ότι αυτά τα προϊόντα έχουν μειωμένο προφίλ κινδύνου σε σύγκριση με τα τσιγάρα, με εκατομμύρια ενήλικες καπνιστές να μεταβαίνουν σε αυτά. Αντί να μειώνει τη ζήτηση, η πλειονότητα των ρυθμίσεων αποδεικνύεται ανεφάρμοστη και ωθεί τους καταναλωτές στην παράνομη αγορά που ελέγχεται από εγκληματικά δίκτυα, χωρίς ελέγχους ενηλικότητας, πρότυπα ασφαλείας ή φορολογικά έσοδα -  κάτι που η Επιτροπή απέτυχε να αξιολογήσει επαρκώς. Αυτή η έκθεση γεννά σοβαρά ερωτήματα ως προς το αν η Επιτροπή βασίζεται πραγματικά στα στοιχεία ή αν απλώς δικαιολογεί μια προκαθορισμένη ατζέντα που θα ανακόψει την πρόοδο προς μια Ευρώπη χωρίς κάπνισμα.»

H BAT παραμένει προσηλωμένη στο όραμά της για ένα Καλύτερο Αύριο και έναν κόσμο χωρίς τον καπνό του τσιγάρου. Η εταιρεία πιστεύει ότι η έξυπνη ρύθμιση στα προϊόντα ατμίσματος, στα σακουλάκια νικοτίνης και στα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού μπορεί να προάγει τη δημόσια υγεία, διατηρώντας ταυτόχρονα τον κρατικό έλεγχο μιας αγοράς που αποφέρει πάνω από 107 δισεκατομμύρια ευρώ ετήσια φορολογικά έσοδα και στηρίζει σχεδόν 1,45 εκατομμύρια θέσεις εργασίας.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Μίνι- εγκεφαλικό: 5 σημαντικοί παράγοντες που μπορούν να προβλέψουν κίνδυνο για επόμενο επεισόδιο
Γεωργιάδης: Αν βουλευτής αντιπολίτευσης κατηγορήσει βουλευτή της ΝΔ για τον φάκελο της Ευρωπαϊκής Εισαγελίας, θα βγάλω τα ρουσφέτια που μού έχει ζητήσει
"Συνεχίζεται η εξαίρεση του Γ.Ν.Θ. Παπαγεωργίου από τη συνεφημέρευση - Κίνδυνοι για τους ασθενείς, πίεση στους εργαζόμενους"