Η μέση ηλικία διάγνωσης καρκίνου του πνεύμονα είναι τα 67 έτη και ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας είναι το κάπνισμα, που ενοχοποιείται για τη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων. Οι διαγνώσεις σε ηλικίες κάτω των 45 ετών είναι σπάνιες, αλλά παρουσιάζουν αυξημένη επίπτωση παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια. Οι ογκολόγοι αντιμετωπίζουν τους συγκεκριμένους ασθενείς ως μια ξεχωριστή κλινική οντότητα, με διαφορετική αιτιολογία και ιδιαίτερα κλινικοεπιδημιολογικά χαρακτηριστικά, συγκριτικά με τους ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας. 

Εντοπίζοντας ένα σχετικό κενό στη βιβλιογραφία, η Ελληνική Συνεργαζόμενη Ογκολογική Ομάδα (HeCOG) επιχειρεί να ρίξει "φως" σε γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες εκτός καπνίσματος που σχετίζονται με την εμφάνιση καρκίνου πνεύμονα σε νέους ασθενείς, αναλύοντας τις καταγραφές στη διεθνή βάση δεδομένων Y-LUNG. Είναι χαρακτηριστικό ότι περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς κάτω των 45 ετών που συμπεριλήφθηκαν στην εν εξελίξει αναδρομική μελέτη της Ομάδας είναι μη καπνιστές. 

Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της μελέτης παρουσίασε ο ογκολόγος στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Karolinska της Στοκχόλμης, Ανδρέας Κουλούρης (φωτογραφία), στο πλαίσιο του 8ου Συνεδρίου Ογκολογίας που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδος και η Ελληνική Εταιρεία Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας. 

Το 55% δεν καπνίζουν

Η μελέτη που βρίσκεται σε εξέλιξη, έχει συγκεντρώσει μέχρι σήμερα δεδομένα 646 νέων ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα, από 9 χώρες (Ιταλία, Αλγερία, Καναδά, Ελλάδα, Μεξικό, Γαλλία, Ισπανία, Κολομβία και Βουλγαρία). Οι περισσότεροι (221) είναι από την Ιταλία, ενώ η Ελλάδα εκπροσωπείται από 81 ασθενείς. Η αναλογία ανδρών – γυναικών είναι 51% - 49%, ενώ η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 40 έτη (από 18 ως 45 ετών). 

Το 55% των ασθενών δεν ήταν καπνιστές και το 26% ήταν πρώην καπνιστές. Το 82% διαγνώστηκε με προχωρημένη, μεταστατική νόσο.

Έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες

Τουλάχιστον 25% των ασθενών ανέφερε έκθεση σε κάποιον γνωστό περιβαλλοντικό παράγοντα, διαφορετικό του καπνίσματος: 

  • 10% στην ινδική κάνναβη, 
  • 8% σε αμίαντο, 
  • 6,4% στον μαγειρικό καπνό και 
  • 2% στο ραδόνιο. 

Διερευνώντας πιθανή συσχέτιση, οι επιστήμονες μελέτησαν τη συχνότητα ανεύρεσης γενετικών αλλαγών, σε συνάρτηση με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Διαπίστωσαν μια αυξημένη συχνότητα μετάθεσης του γονιδίου ALK σε ασθενείς που ανέφεραν έκθεση σε αμίαντο, καθώς και μια αυξημένη συχνότητα EGFR μεταλλάξεων και ALK μεταθέσεων σε όσους ανέφεραν έκθεση σε μαγειρικό καπνό. 

Όπως είπε ο κ.Κουλούρης, ακολούθησε πολυπαραγοντική ανάλυση, προκειμένου να διαπιστωθεί η στατιστική σημαντικότητα αυτών των συσχετίσεων. "Όσον αφορά τις EGFR μεταλλάξεις συναρτήσει περιβαλλοντικών παραγόντων, υπήρχε μια τάση αυξημένης συχνότητας σε σχέση με τον μαγειρικό καπνό αλλά δεν έφτασε στα όρια της στατιστικής σημαντικότητας. Αντιθέτως, η έκθεση σε αμίαντο φάνηκε να σχετίζεται στατιστικώς σημαντικά με ανεύρεση ALK διαμετάθεσης στη συγκεκριμένη κατηγορία ασθενών", σημείωσε.

Επόμενο βήμα ήταν η διερεύνηση του ρόλου της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Χρησιμοποιώντας ως μέτρο τα αιωρούμενα μικροσωματίδια με διάμετρο μικρότερη των 2,5 μm (ΡΜ2,5), παρατήρησαν αυξημένο ποσό ανεύρεσης ALK διαμεταθέσεων σε ασθενείς που είχαν έκθεση σε περιοχές με υψηλή συγκέντρωση σε αυτά. Όπως ανέφερε ο κ. Κουλούρης, παρόλο που το συγκεκριμένο εύρημα δεν έφτασε τη στατιστική σημαντικότητα, είναι συμβατό με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, που ωστόσο έχει δείξει συσχέτιση ατμοσφαιρικής ρύπανσης με EGFR μεταλλάξεις σε ασθενείς νεότερων ηλικιών. "Η δική μας μελέτη φαίνεται να προσθέτει και τις ALK μεταθέσεις σε αυτή την κατηγορία, φαίνεται η ατμοσφαιρική ρύπανση να διαδραματίζει κάποιον σημαντικό ρόλο εδώ", παρατήρησε, προσθέτοντας πως στο επόμενο διάστημα θα υπάρξουν νεότερα δεδομένα της εν εξελίξει μελέτης.

Η παρουσίαση της Ομάδας HeCOG για τη γενετική ανάλυση των πολύ νέων (>45 ετών) ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα, που παρουσιάστηκε από τους νέους ογκολόγους Ανδρέα Κουλούρη και Πρόδρομο Κουτουκόγλου, έλαβε το πρώτο βραβείο ως η καλύτερη εργασία του συνεδρίου.

Εκθεσίωμα και δεδομένα

"Η ιδέα του project ήταν ότι όσο περισσότερο πηγαίνουμε σε νεότερες ηλικίες, δηλαδή περιορίζουμε χρονικά την έκθεση στο κάπνισμα, αναδύονται περισσότερο σε πιο νέους ασθενείς άλλοι παράγοντες, τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί", επεσήμανε σε παρέμβασή του ο ογκολόγος παθολόγος Ιωάννης Μούντζιος, διευθυντής της Δ’ Ογκολογικής Κλινικής και της Μονάδας Κλινικών Μελετών του Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν, και μέλος της επιστημονικής επιτροπής της HeCOG. Ο ίδιος έκανε λόγο για υποκαταγραφή δεδομένων αναφορικά με την περιβαλλοντική έκθεση και για ανάγκη συλλογής περισσότερων, προοπτικά.

Στο εκθεσίωμα (exposome), το σύνολο όλων των περιβαλλοντικών, χημικών, βιολογικών και ψυχοκοινωνικών παραγόντων στους οποίους εκτίθεται ένα άτομο καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, αναφέρθηκε από την πλευρά του ο αναπληρωτής καθηγητής Κλινικής Ογκολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, διευθυντής της Ογκολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης, Δημήτρης Ματθαίος, επισημαίνοντας πως ακόμη και άνθρωποι που ζουν σε διαφορετικές περιοχές της ίδιας πόλης έχουν διαφορετικό εκθεσίωμα. "Η ουσία βρίσκεται στην προσπάθεια καταγραφής και ανάλυσης όλων των παραγόντων του περιβάλλοντος και εδώ νομίζω πως η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μας βοηθήσει πάρα πολύ", παρατήρησε, προσθέτοντας πως αυτή η καταγραφή θα βοηθήσει στο μέλλον στη χάραξη στρατηγικών πρόληψης και βελτίωσης συνθηκών. 

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Η ανοσοθεραπεία συντέλεσε σε σημαντική μείωση θανάτων και μεταστάσεων στην Ελλάδα
Συνάντηση Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου με την Ένωση Ασθενών Ελλάδας
Τα γλυκαντικά επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου για πολλές γενιές [μελέτη]