Το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελεί τον βασικό αμυντικό μηχανισμό του ανθρώπινου οργανισμού. Αποστολή του είναι να προστατεύει το σώμα από επιβλαβείς παράγοντες όπως είναι τα βακτήρια, οι ιοί, οι τοξίνες, τα παράσιτα αλλά και τα καρκινικά κύτταρα. Οι ξένες αυτές ουσίες ονομάζονται αντιγόνα και προκαλούν την ενεργοποίηση ανοσολογικών μηχανισμών. Το σώμα παράγει αντισώματα, δηλαδή εξειδικευμένες πρωτεΐνες που αναγνωρίζουν και εξουδετερώνουν τα αντιγόνα, προστατεύοντας τον οργανισμό από σοβαρές βλάβες.

Στα αυτοάνοσα νοσήματα, το ανοσοποιητικό σύστημα δυσλειτουργεί και επιτίθεται λανθασμένα στους ίδιους τους ιστούς του σώματος. Παράγονται αυτοαντισώματα ή ενεργοποιούνται ανοσολογικά κύτταρα που στρέφονται εναντίον φυσιολογικών κυττάρων και οργάνων. Ως αποτέλεσμα, προκαλείται φλεγμονή και σταδιακή καταστροφή ιστών.

Τα αυτοάνοσα νοσήματα αποτελούν μία μεγάλη κατηγορία ολιστικών χρόνιων παθήσεων και συχνά συνοδεύονται από έντονη κόπωση και μείωση της ενεργητικότητας. Η παρατεταμένη φλεγμονή επιβαρύνει τον οργανισμό και μειώνει σημαντικά τα ενεργειακά αποθέματα του σώματος.

Ποιες περιοχές του σώματος προσβάλλονται συχνότερα

Τα αυτοαντισώματα και οι ανοσολογικές αντιδράσεις μπορούν να επηρεάσουν σχεδόν κάθε όργανο ή σύστημα του σώματος. Συχνότερα προσβάλλονται:

  • Τα αιμοφόρα αγγεία 
  • Οι αρθρώσεις 
  • Ο συνδετικός ιστός 
  • Οι ενδοκρινείς αδένες 
  • Οι μύες 
  • Τα ερυθρά αιμοσφαίρια 
  • Το δέρμα 
  • Το νευρικό σύστημα 

Ανάλογα με το όργανο που επηρεάζεται, διαφέρουν και τα συμπτώματα της νόσου.

Συχνά συμπτώματα των αυτοάνοσων νοσημάτων

Παρότι κάθε αυτοάνοσο νόσημα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, αρκετά συμπτώματα είναι κοινά:

  • Έντονη κόπωση 
  • Πυρετός 
  • Κακουχία 
  • Πόνοι στις αρθρώσεις 
  • Μυϊκή αδυναμία 
  • Εξανθήματα 
  • Απώλεια βάρους 
  • Δυσκολία συγκέντρωσης 
  • Προβλήματα γονιμότητας

Σε πολλές περιπτώσεις τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά, γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη διάγνωση.

Πώς δημιουργούνται τα αυτοάνοσα νοσήματα

Η εμφάνιση αυτοάνοσων νοσημάτων οφείλεται συνήθως σε συνδυασμό γενετικών, περιβαλλοντικών, ορμονικών και ανοσολογικών παραγόντων. Οι βασικοί μηχανισμοί που μπορούν να οδηγήσουν στην παραγωγή αυτοαντισωμάτων είναι οι εξής:

  1. Λοιμώξεις και εξωτερικοί παράγοντες

Ιοί, ορισμένα φάρμακα, η ακτινοβολία ή άλλοι παράγοντες μπορεί να προκαλέσουν αλλοιώσεις σε κύτταρα και ιστούς του οργανισμού. Το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει τα τροποποιημένα αυτά κύτταρα ως ξένα και ενεργοποιεί ανοσολογική αντίδραση εναντίον τους.

  1. Μοριακή μίμηση

Ορισμένοι μικροοργανισμοί διαθέτουν αντιγόνα που μοιάζουν με φυσιολογικά συστατικά του ανθρώπινου σώματος. Έτσι, τα αντισώματα που παράγονται για την αντιμετώπιση του μικροβίου επιτίθενται λανθασμένα και σε υγιείς ιστούς.

  1. Δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος

Τα κύτταρα που ελέγχουν την ανοσολογική απάντηση ενδέχεται να δυσλειτουργούν και να παράγουν παθολογικά αντισώματα που στρέφονται κατά φυσιολογικών κυττάρων.

  1. Τραυματισμοί και βλάβες ιστών

 Μετά από τραυματισμό ή βλάβη, μέρος του τραυματισμένου ιστού μπορεί να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος και να ενεργοποιήσει το ανοσοποιητικό σύστημα.

  1. Ηλικία

Με την πάροδο της ηλικίας, το ανοσοποιητικό σύστημα χάνει μέρος της ικανότητάς του να διακρίνει τους φυσιολογικούς ιστούς από τα ξένα αντιγόνα. Για τον λόγο αυτό, στους ηλικιωμένους παρατηρούνται συχνότερα αυξημένα επίπεδα αυτοαντισωμάτων.

Συχνότερα αυτοάνοσα νοσήματα

Υπάρχουν περισσότερες από 80 διαφορετικές μορφές αυτοάνοσων νοσημάτων. Μερικές από τις πιο γνωστές είναι οι ακόλουθες:

Νόσος του Addison

Στη νόσο αυτή το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα επινεφρίδια, με αποτέλεσμα μειωμένη παραγωγή επινεφριδιακών ορμονών. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν χρόνια κόπωση, απώλεια βάρους, χαμηλή αρτηριακή πίεση, ζάλη, ναυτία, εμέτους και σκουρόχρωμο δέρμα.

Κοιλιοκάκη

Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοση πάθηση του εντέρου που προκαλείται από δυσανεξία στη γλουτένη. Η κατανάλωση τροφών που περιέχουν γλουτένη προκαλεί βλάβη στο λεπτό έντερο. Οι ασθενείς εμφανίζουν κοιλιακό άλγος, διάρροια, φούσκωμα, απώλεια βάρους και δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Νόσος Graves

Στη νόσο Graves τα αυτοαντισώματα διεγείρουν υπερβολικά τον θυρεοειδή αδένα προκαλώντας υπερθυρεοειδισμό. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι νευρικότητα, ταχυκαρδία, υπερβολική εφίδρωση, απώλεια βάρους, αϋπνία, τρόμος και διόγκωση των οφθαλμών.

Θυρεοειδίτιδα Hashimoto

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto προκαλεί φλεγμονή και σταδιακή καταστροφή του θυρεοειδούς αδένα, οδηγώντας συχνά σε υποθυρεοειδισμό. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν κόπωση, ξηροδερμία, δυσκοιλιότητα, αύξηση βάρους, απώλεια μαλλιών και δυσανεξία στο κρύο.

Πολλαπλή Σκλήρυνση

Η πολλαπλή σκλήρυνση είναι χρόνια πάθηση του νευρικού συστήματος. Πιστεύεται ότι το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα των νεύρων. Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν αδυναμία, προβλήματα ισορροπίας, μουδιάσματα και δυσκολίες στον συντονισμό των κινήσεων.

Μυασθένεια Gravis

Η μυασθένεια Gravis είναι αυτοάνοση νευρομυϊκή διαταραχή που προκαλεί μυϊκή αδυναμία. Οι ασθενείς δυσκολεύονται στην ομιλία, στην κατάποση, στην αναπνοή ή ακόμη και στη διατήρηση σταθερού βλέμματος.

Κακοήθης Αναιμία

Στην κακοήθη αναιμία τα αυτοαντισώματα καταστρέφουν τον ενδογενή παράγοντα του στομάχου, ο οποίος είναι απαραίτητος για την απορρόφηση της βιταμίνης Β12. Η ανεπάρκεια Β12 οδηγεί σε αναιμία, αδυναμία και νευρολογικά συμπτώματα.

Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα προκαλεί χρόνια φλεγμονή στις αρθρώσεις και στους γύρω ιστούς. Χαρακτηρίζεται από πόνο, οίδημα και πρωινή δυσκαμψία που διαρκεί περισσότερο από μία ώρα.

Σύνδρομο Sjögren

Το σύνδρομο Sjögren προσβάλλει κυρίως τους εξωκρινείς αδένες που παράγουν δάκρυα και σάλιο. Προκαλεί έντονη ξηροφθαλμία και ξηροστομία, ενώ μπορεί να επηρεάσει και άλλα όργανα όπως οι πνεύμονες και οι νεφροί. Συχνά συνυπάρχει με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος

Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος είναι μία πολύπλοκη αυτοάνοση νόσος που μπορεί να επηρεάσει το δέρμα, τις αρθρώσεις, τους νεφρούς, την καρδιά και τον εγκέφαλο. Συχνά συμπτώματα είναι η κόπωση, τα εξανθήματα, η φωτοευαισθησία, οι πόνοι στις αρθρώσεις και ο πυρετός.

Διαβήτης Τύπου 1

Στον διαβήτη τύπου 1 το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη. Ως αποτέλεσμα, ο οργανισμός αδυνατεί να ρυθμίσει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και απαιτείται δια βίου χορήγηση ινσουλίνης.

Αυτοάνοση Ωοθηκική Ανεπάρκεια

Πρόκειται για κατάσταση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στις ωοθήκες, προκαλώντας καταστροφή των ωοθυλακίων ή διαταραχή της λειτουργίας τους. Μπορεί να οδηγήσει σε:

  • πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια, 
  • διακοπή περιόδου, 
  • υπογονιμότητα, 
  • χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων, 
  • πρώιμη εμμηνόπαυση. 

Εμφανίζεται συχνά σε γυναίκες κάτω των 40 ετών 

Αυτοάνοση Ορχίτιδα

Στους άνδρες μπορεί να εμφανιστεί αυτοάνοση φλεγμονή των όρχεων, γνωστή ως αυτοάνοση ορχίτιδα. Το ανοσοποιητικό επιτίθεται στους ιστούς των όρχεων και πιθανόν:

  • μειώνεται η παραγωγή σπερματοζωαρίων, 
  • επηρεάζεται η ποιότητα του σπέρματος, 
  • προκαλείται υπογονιμότητα. 

Διάγνωση και αντιμετώπιση

Η θεραπεία εξαρτάται από το είδος και τη σοβαρότητα της νόσου. Συνήθως περιλαμβάνει φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής που μειώνουν τη φλεγμονή και ρυθμίζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έχουν εξατομικευμένα διατροφικά προγράμματα, η σωματική άσκηση, η επαρκής ξεκούραση και η αποφυγή καπνίσματος και υπερβολικού άγχους.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες με ινομυαλγία - Oι 3 στους 4 χωρίς διάγνωση
Ο Όμιλος Βιοϊατρική και η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή ενώνουν δυνάμεις για την υποστήριξη της Ελληνικής Ολυμπιακής Ομάδας
Το 17ο Παγκρήτιο Φαρμακευτικό Συνέδριο ανοίγει τις πύλες του στο Ηράκλειο