Αν είσαι γονιός, το έχεις σκεφτεί σίγουρα. Πώς θα μεγαλώσει σε έναν κόσμο τόσο γρήγορο, απαιτητικό, με τόση πληροφορία, σύγκριση, πίεση; Πώς μεγαλώνεις ένα παιδί που να αντέχει;

Όχι απλά να πετυχαίνει. Όχι απλά να παίρνει καλούς βαθμούς, να μπαίνει σε ομάδες, να μιλάει αγγλικά από τα τέσσερα και coding από τα επτά. Αλλά να αντέχει. Να διαχειρίζεται την απογοήτευση. Να μην διαλύεται στο πρώτο “όχι”, στην πρώτη απόρριψη, στην πρώτη δυσκολία.

Η απάντηση λέγεται ψυχική ανθεκτικότητα. Και όχι, δεν είναι κάτι με το οποίο γεννιέται κάποιος, δεν είναι χαρακτήρας, είναι δεξιότητα. Και όπως όλες οι δεξιότητες του εγκεφάλου, χτίζεται.

Μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες, μέσα από σχέσεις, μέσα από αποτυχίες, μέσα από ασφάλεια. O εγκέφαλος των παιδιών είναι εξαιρετικά πλαστικός. Οι εμπειρίες των πρώτων χρόνων διαμορφώνουν τα νευρωνικά κυκλώματα που αργότερα καθορίζουν πώς το παιδί θα αντιδρά στο στρες, στην απογοήτευση, στην αβεβαιότητα.

Και το πιο ενδιαφέρον; Η “συνταγή” δεν είναι ίδια σε κάθε ηλικία.

0 - 2 ετών: Μην φοβάσαι την αγκαλιά. Ο εγκέφαλος τώρα “καλωδιώνεται”.

Αν έχεις μωρό και ακούς ακόμα το θρυλικό "μην το παίρνεις αγκαλιά συνέχεια, θα κακομάθει"… μπορείς να χαμογελάσεις ευγενικά και να συνεχίσεις αυτό που κάνεις. Γιατί σε αυτή την ηλικία ο εγκέφαλος μαθαίνει ασφάλεια. Κάθε φορά που ανταποκρίνεσαι στο κλάμα, που το παίρνεις αγκαλιά όταν τρομάζει, που το ηρεμείς όταν υπερδιεγείρεται, συμβαίνει κάτι πολύ πιο βαθύ από “παρηγοριά”. Ρυθμίζεται το νευρικό του σύστημα. Μειώνεται η κορτιζόλη. Χτίζονται νευρωνικά μονοπάτια ασφάλειας.

Με απλά λόγια; Σήμερα το κρατάς εσύ. Αύριο θα μπορεί να κρατιέται μόνο του.

Πρακτικά: διατήρεισαι σταθερές ρουτίνες, απάντα στις ανάγκες του, μίλα του ήρεμα, κοίταξέ το στα μάτια, περιέγραψε τι συμβαίνει. “Τρόμαξες… είμαι εδώ”. Μπορεί να μην καταλαβαίνει ακόμα τις λέξεις. Ο εγκέφαλος όμως καταλαβαίνει τον τόνο.

2 - 6 ετών: Μην προσπαθείς να εξαφανίσεις το tantrum. Μάθε του τι να κάνει με αυτό.

Καλωσήρθες στην ηλικία που ένα μπισκότο που έσπασε “λάθος” μπορεί να προκαλέσει συναισθηματικό σεισμό 7 Ρίχτερ. Όχι, το παιδί σου δεν είναι δραματικό. Ούτε “κακομαθημένο”. Απλώς η αμυγδαλή - το σύστημα συναγερμού του εγκεφάλου - διεγείεται πιο εύκολα, ενώ ο προμετωπιαίος φλοιός, αυτός που βάζει φρένα, ακόμα ωριμάζει. Εδώ η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα από συνρύθμιση. Δηλαδή πρώτα ηρεμείς εσύ, μετά εκείνο. Πρακτικά; Μίλα χαμηλά. Γονάτισε στο ύψος του. Βάλε λέξεις στο συναίσθημα.“Θύμωσες γιατί δεν έγινε όπως το ήθελες. Απογοητεύτηκες.” Όταν ένα παιδί μαθαίνει να ονομάζει αυτό που νιώθει, αρχίζει σιγά-σιγά να μπορεί και να το ρυθμίζει.

 6 - 12 ετών: Σταμάτα να λύνεις όλα του τα προβλήματα. Ναι, ακόμα και την ξεχασμένη κασετίνα.

Εδώ ξεκινά σχολείο, συγκρίσεις, φιλίες, βαθμοί, ομάδες, “δεν με διάλεξαν”, “έκανα λάθος”, “οι άλλοι είναι καλύτεροι”. Και εδώ πολλοί γονείς, από αγάπη φυσικά, πέφτουν στην παγίδα του rescue mode.Ξέχασε την εργασία; Την πας. Ξέχασε το παγούρι; Το πας. Ξέχασε το μπουφάν; Το πας. Σε λίγο σκέφτεσαι να πας κι εσύ μαζί στην τάξη.

Μόνο που ο εγκέφαλος δεν χτίζει ανθεκτικότητα όταν αποφεύγει κάθε δυσκολία. Τη χτίζει όταν βιώνει μικρό, ασφαλές στρες και μαθαίνει ότι μπορεί να το διαχειριστεί.

Πρακτικά; Άφησέ το να λύσει μικρές κοινωνικές διαφωνίες μόνο του. Άφησέ το να νιώσει την αμηχανία ενός λάθους. Και όταν αποτύχει, μην πεις μόνο “μπράβο”. Πες: “Είδα πόσο προσπάθησες όταν δυσκολεύτηκες”. O εγκέφαλος μαθαίνει ότι το λάθος δεν είναι απειλή. Είναι δεδομένο.

 12+ ετών: Ο έφηβος δεν χρειάζεται άλλον ελεγκτή. Χρειάζεται ασφαλή ενήλικα.

Η εφηβεία είναι η ηλικία που το σώμα τρέχει Formula 1. Οι ορμόνες ανεβαίνουν και η ανάγκη αποδοχής από συνομηλίκους εκτοξεύεται. Μία απόρριψη, ένα unfollow, ένα μήνυμα που δεν ήρθε… μπορεί να βιωθεί σαν προσωπική τραγωδία. Και όσο κι αν σε τρώει να κάνεις ανάκριση… μην. Το “Τι έχεις; Πες μου τώρα.” σπάνια ανοίγει πόρτες. Το “Σε βλέπω. Είμαι εδώ όταν θελήσεις” συνήθως τις ανοίγει.

Πρακτικά; Κάντε μικρές καθημερινές συνδέσεις χωρίς agenda. Στο αμάξι. Στο βραδινό. Στη βόλτα. Οι πιο μεγάλες κουβέντες σπάνια ξεκινούν με “θέλω να μιλήσουμε”. Συνήθως ξεκινούν με “παρεμπιπτόντως…”.

Μην προσπαθείς να μεγαλώσεις παιδί που δεν πέφτει. Δείξε του πώς σηκώνεται ένας ενήλικας.

Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο απ’ όλα. Γιατί τα παιδιά δεν ακούν μόνο τι τους λες. Παρακολουθούν πώς ζεις.Πώς μιλάς όταν κάνεις λάθος. Πώς αντιδράς όταν αγχώνεσαι. Πώς ζητάς συγγνώμη.Πώς ξαναδοκιμάζεις.

Αν ακούνε: “Τα κατέστρεψα όλα” …μαθαίνουν πανικό.

Αν ακούνε: “Δεν πήγε όπως ήθελα. Θα το ξαναδοκιμάσω”…μαθαίνουν ανθεκτικότητα.

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι να μη σπάσεις ποτέ. Είναι να ξέρεις ότι όταν η ζωή στραβώσει… μπορείς να λυγίσεις, να νιώσεις, να ζητήσεις βοήθεια, να πάρεις ανάσα - και να συνεχίσεις. Και αυτό είναι από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορείς να χαρίσεις σε ένα παιδί.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Τα χειρότερα μέρη για να αποθηκεύσετε φάρμακα στο ταξίδι
ΕΟΠΥΥ: Αναστολή ρύθμισης οφειλών clawback για το 2023
Ο Ε.Ε.Σ. διοργανώνει εκπαιδευτικά σεμινάρια Πρώτων Βοηθειών Ψυχικής Υγείας για παιδιά