Το αλκοόλ συνοδεύει τον άνθρωπο εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, σήμερα ακόμη και μικρές ποσότητες θεωρούνται πιθανός κίνδυνος για την υγεία. Παράλληλα, έχει αλλάξει και η κουλτούρα της κατανάλωσης: από μια συλλογική κοινωνική εμπειρία, το ποτό γίνεται ολοένα και πιο συχνά μια μοναχική συνήθεια. Τι σημαίνει αυτή η αλλαγή για την επιστημονική έρευνα;

Για πολλά χρόνια, ένα ποτήρι κρασί το βράδυ θεωρούνταν ακίνδυνο — ακόμη και ωφέλιμο για την υγεία. "Όλοι αγαπούσαν αυτή την ιδέα", αναφέρει η ψυχίατρος Δρ. Άνια Τοπιβάλα από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, σύμφωνα με επιστημονική στήλη του "Science News".

Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και λίγα ποτά την εβδομάδα αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών, ιδιαίτερα καρκίνου και άνοιας. Οργανισμοί υγείας όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δηλώνουν πλέον ότι δεν υπάρχει "ασφαλής" ποσότητα κατανάλωσης αλκοόλ.

Οι ερευνητές επιδιώκουν πλέον κυρίως να ενημερώσουν το κοινό, ώστε οι άνθρωποι να αποφασίζουν πιο συνειδητά αν και πόσο θα καταναλώσουν. Έτσι, το επίκεντρο της έρευνας μετατοπίζεται: δεν κυριαρχούν πλέον οι ηθικές κρίσεις, αλλά η κατανόηση της σχέσης των ανθρώπων με το αλκοόλ.

Η ιστορία δείχνει ότι το αλκοόλ λειτουργούσε συχνά ως μέσο κοινωνικής συνοχής και δημιουργικής έκφρασης. Ο φιλόσοφος και ψυχολόγος καθηγητής Έντουαρντ Σλίνγκερλαντ από το Πανεπιστήμιο British Columbia υποστηρίζει ότι το αλκοόλ μειώνει τον έλεγχο του προμετωπιαίου φλοιού του εγκεφάλου, κάνοντας τους ανθρώπους πιο ανοιχτούς, λιγότερο επιφυλακτικούς και περισσότερο δεκτικούς στην εμπιστοσύνη.

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει και τη σκοτεινή πλευρά. Παρότι το κοινό ποτό μπορούσε να ενισχύσει τους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων, πολλές γιορτές κατέληγαν επίσης σε βία και συγκρούσεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλλαγή στην κουλτούρα κατανάλωσης. Στις αρχαίες κοινωνίες, η κατανάλωση αλκοόλ αποτελούσε κυρίως συλλογική τελετουργία. Τα ποτά εκείνης της εποχής, όπως οι ζυμωμένες μπύρες και οι οίνοι από φρούτα, περιείχαν πολύ χαμηλότερα ποσοστά αλκοόλ — περίπου 2% έως 6%. Σήμερα, αντίθετα, τα ισχυρά αποστάγματα όπως το ρούμι, το τζιν και η βότκα ξεκινούν από 35% αλκοόλ και σε ορισμένα κοκτέιλ χρησιμοποιούνται ακόμη ισχυρότερα ποτά.

Παλιότερα υπήρχαν και μορφές κοινωνικού ελέγχου. Στην αρχαία Ελλάδα, για παράδειγμα, ο "συμποσίαρχο"» αραίωνε το κρασί με νερό όταν θεωρούσε ότι η διασκέδαση ξέφευγε από τα όρια.

Στις σύγχρονες κοινωνίες, τέτοιες "δικλίδες ελέγχου" έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Το αλκοόλ υψηλής περιεκτικότητας είναι διαθέσιμο παντού και οποιαδήποτε στιγμή. Παράλληλα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι — ιδιαίτερα νέοι ενήλικες — πίνουν μόνοι τους, συχνά για να αντιμετωπίσουν το άγχος ή τα αρνητικά συναισθήματα.

Οι ειδικοί στις εξαρτήσεις διακρίνουν πλέον δύο βασικά κίνητρα κατανάλωσης: το ποτό ως ανταμοιβή και το ποτό ως ανακούφιση. Κάποιος που πίνει κοινωνικά, για παράδειγμα με φίλους, εμφανίζει μικρότερο κίνδυνο εξάρτησης.

Αντίθετα, όσοι χρησιμοποιούν το αλκοόλ για να διαχειριστούν το στρες ή τη συναισθηματική πίεση αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης εξάρτησης μέχρι την ηλικία των 35 ετών.

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν εναλλακτικές μορφές σχέσης με το αλκοόλ. Κινήματα όπως το "Dry January", το "Sober October" και το "Sober Curious" ενθαρρύνουν την προσωρινή αποχή και μια πιο συνειδητή στάση απέναντι στην κατανάλωση.

Η σύγχρονη έρευνα στρέφεται πλέον όχι μόνο στην ποσότητα που καταναλώνεται, αλλά και στο κοινωνικό πλαίσιο της κατανάλωσης: γιατί πίνει κάποιος, με ποιους και κάτω από ποιες συνθήκες.

Ίσως, τελικά, οι σύγχρονες κοινωνίες να χρειάζονται ξανά κάποιες μορφές συλλογικού ελέγχου και νέες τελετουργίες γύρω από το ποτό.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ηλεκτροφυσιολογίας και Βηματοδότησης από την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία
Νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις στην ανθεκτική υπέρταση
Γνωρίστε το Jordan: Ο σύμμαχός σας για τη στοματική υγεία σε κάθε στάδιο της ζωής