Τα κουνούπια, μέσω των ασθενειών που μεταδίδουν, ευθύνονται για περισσότερους από 700.000 θανάτους ανθρώπων το χρόνο, γεγονός που τα αναδεικνύει ως τα πιο θανατηφόρα ζώα στη γη. Στη δεύτερη θέση είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, ο οποίος αφαιρεί 400.000 ζωές το χρόνο, ενώ τη λίστα συμπληρώνουν, ενδεκτικά, τα φίδια με 138.000, οι σκορπιοί με 3.300, οι κροκόδειλοι με 1.000 και τα λιοντάρια με 200.

Τα «τροπικά» είδη του γένους Aedes, με τις χαρακτηριστικές ρίγες που τους προσδίδουν το προσωνύμιο "κουνούπια - τίγρεις", επεκτείνονται σιωπηλά στην Ευρώπη, λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας και μέσω του παγκόσμιου εμπορίου, προσθέτοντας ένα ακόμη υγειονομικό ρίσκο στη γηραιά ήπειρο. Σε αντίθεση με τα ενδημικά είδη του γένους Culex, που μας τσιμπούν τη νύχτα και μεταδίδουν κυρίως τον ιό του Δυτικού Νείλου, τα Aedes τσιμπούν και την ημέρα, ενώ είναι διαβιβαστές "εξωτικών" ιών και δυνητικά σοβαρών ασθενειών, όπως οι Ζίκα, Τσικουνγκούνια και ο Δάγκειος Πυρετός. 

Τοπικές περιπτώσεις λοιμώξεων και μικρές επιδημίες καταγράφονται όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Ο "τροπικός" ιός εισάγεται από περιοχές όπου ενδημεί, συνήθως μέσω ταξιδιωτών και μεταδίδεται ως τώρα από το κουνούπι "ασιατικός τίγρης", (Aedes albopictus) που έχει ήδη εγκατασταθεί στο μεγαλύτερο μέρος της Νότιας Ευρώπης και αποτελεί δευτερεύοντα διαβιβαστή.

Ο κύριος διαβιβαστής, το Aedes aegypti, έχει εγκατασταθεί μέχρι σήμερα στην Κύπρο, στη Μαδέρα και στις ανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου. Πιθανή επέκτασή του στα ενδότερα της Ευρώπης θα εντείνει την ανησυχία για τους τρεις ιούς, που απασχολούν το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ως σημαντικοί κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία. 

Ο αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Βιοπαθολογίας - Μικροβιολογίας και επιστημονικά υπεύθυνος του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Αρμποϊών και Αιμορραγικών Πυρετών, στο Εργαστήριο Μικροβιολογίας του ΑΠΘ, κ. Γεώργιος Μελέτης (φωτογραφία) περιγράφει στο iatronet.gr τη σημερινή εικόνα και τους δυνητικούς κινδύνους, όπως τους ανέλυσε σε ομιλία του στο 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιολογίας, στη Θεσσαλονίκη. 

Δυνατότητα αστικής μετάδοσης

Οι συγκεκριμένοι ιοί έχουν ως κύριες φυσικές "δεξαμενές" ζωικά είδη που δεν απαντώνται στην Ευρώπη, όπως τα μη ανθρώπινα πρωτεύοντα (πίθηκοι). Ωστόσο, ένα κύριο χαρακτηριστικό τους εγκυμονεί κινδύνους μετάδοσης από εισαγόμενο κρούσμα σε άλλους ανθρώπους μέσω κουνουπιών: Όπως εξηγεί ο κ. Μελέτης, σε αντίθεση με τον ιό του Δυτικού Νείλου, όπου ο άνθρωπος είναι ο τελικός ξενιστής, οι συγκεκριμένοι ιοί μπορεί να μολύνουν άλλα κουνούπια μέσω ενός μολυσμένου ανθρώπου και να ακολουθήσει αστική μετάδοση.

"Ο ιός παραμένει για ένα διάστημα στην κυκλοφορία του αίματος, και έτσι άλλα κουνούπια μολύνονται από αυτόν όταν τσιμπήσουν έναν ασθενή όσο βρίσκεται σε φάση ιαιμίας. Αυτά παραμένουν μολυσματικά  και μπορεί να προκαλέσουν μετάδοση σε άλλους ανθρώπους", επισημαίνει και προσθέτει: "Τα συγκεκριμένα κουνούπια (Aedes aegypti και Aedes albopictus) αναπαράγονται σε στάσιμα νερά κοντά σε σπίτια και συντηρούν την επιδημία μεταξύ των ανθρώπων, χωρίς να χρειάζονται απαραίτητα οι ζωικοί ξενιστές. Αυτός ο αστικός κύκλος ευθύνεται για μεγάλες επιδημίες παγκοσμίως". 

Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις και υπό ευνοϊκές εντομολογικές και κλιματικές συνθήκες, ακόμη και μια εισαγωγή μπορεί να οδηγήσει σε αυτόχθονη μετάδοση και στη συνέχεια σε επιδημία. 

Παρότι δευτερεύων διαβιβαστής, το ήδη εγκατεστημένο στη Ευρώπη κουνούπι A. albopictus ("ασιατικός τίγρης") αποδείχτηκε πως μεταδίδει αρκετά τόσο τον ιό Τσικουνγκούνια όσο και τον Δάγκειο πυρετό. Σε ό,τι αφορά το A. aegypti, στην Ευρώπη εφαρμόζονται μέτρα αποτροπής εισαγωγής του κύριου διαβιβαστή, όπως ψεκασμοί αεροσκαφών από περιοχές όπου έχει εντοπιστεί. Ωστόσο, οι επιστήμονες θεωρούν πολύ πιθανό να εγκατασταθεί κι αυτός τα επόμενα χρόνια. "Είναι ένα είδος αρκετά εισβολικό και πολύ δύσκολο να εκριζωθεί αν εγκατασταθεί", παρατηρεί ο αναπληρωτής καθηγητής, προσθέτοντας: "Στην εξάπλωσή του συμβάλλει η αύξηση της θερμοκρασίας μέσω της κλιματικής αλλαγής, αλλά και το διεθνές εμπόριο, κυρίως των μεταχειρισμένων ελαστικών και των φυτών Lucky Bamboo". 

Τσικουνγκούνια (CHIKV)

Απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1952 από ασθενή με πυρετό στην περιοχή Makonde της Τανζανίας. Στη διάλεκτο Makonde "chikungunya" σημαίνει "αυτός που γέρνει" (από τον πόνο στις αρθρώσεις που φλεγμαίνουν).

Έχει σχετικά σύντομη περίοδο επώασης (2-7 ημέρες). Στην οξεία φάση προκαλεί υψηλό πυρετό, έντονη αρθραλγία, κεφαλαλγία, μυαλγίες, εξάνθημα με έντονο κνησμό, ενώ στη χρόνια φάση που επέρχεται σε ορισμένους ανθρώπους, χαρακτηρίζεται από σοβαρή πολυαρθρίτιδα που διαρκεί εβδομάδες έως χρόνια.

Ελλείψει ειδικών αντιικών για τον ιό, η θεραπεία επικεντρώνεται στη διαχείριση των συμπτωμάτων (ανάπαυση, ενυδάτωση, αναλγητικά/αντιφλεγμωνώδη). Δύο εμβόλια εγκρίθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια για ενήλικες και εφήβους άνω των 12 ετών. Ο FDA όμως ανέστειλε την άδεια κυκλοφορίας του ενός, λόγω παρενεργειών που παρατηρήθηκαν. 

Δάγκειος πυρετός (DENV)

Η πιο συχνή ιογενής νόσος παγκοσμίως μεταξύ αυτών που μεταδίδονται στον άνθρωπο από τα κουνούπια. Σύμφωνα με την πιο αποδεκτή θεωρία, το όνομα προέρχεται από τη φράση "Ki denga pepo" που στη διάλεκτο Σουαχίλι σημαίνει κάτι σαν "κρίση που μοιάζει με κράμπες και προκαλείται από ένα σατανικό πνεύμα". Απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1943 κατά τη διάρκεια μεγάλης επιδημίας στην Ιαπωνία. 

Ο συνήθης τύπος προκαλεί σχετικά ήπια νόσο (πυρετό, πονοκέφαλο, εξάνθημα, μυαλγίες, αρθραλγίες), συνήθως αυτοπεριοριζόμενη και με καλή έκβαση, ενώ ο σοβαρός δάγκειος (<5% των περιπτώσεων) περιλαμβάνει θρομβοπενία και σοκ και παρατηρείται σε περιοχές όπου κυκλοφορούν διάφοροι ορότυποι και γίνονται επαναμολύνσεις.

Κι εδώ δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία, ενώ δύο εμβόλια είναι διαθέσιμα στην ΕΕ για προστασία. 

Ζίκα (ZIKV)

Απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1947 από έναν πίθηκο επιτήρησης ρέζους κατά τη διάρκεια μελετών επιτήρησης του κίτρινου πυρετού στο δάσος Ζίκα στην Ουγκάντα. Αργότερα, το 1948, απομονώθηκε από κουνούπια Aedes africanus στο ίδιο δάσος και το 1952 από ανθρώπους στη Νιγηρία. 

Εμφανίζει δύο κύριες γενεαλογίες, που αντικατοπτρίζουν γεωγραφικές και γενετικές διαφορές: την Αφρικανική (θεωρείται ότι περιλαμβάνει τους προγονικούς ιούς), και την πιο ανησυχητική, την Ασιατική (υπεύθυνη για τις σχετικά πρόσφατες επιδημίες σε περιοχές του Ειρηνικού και στη Λατινική Αμερική). 

Εκτός από τους διαβιβαστές, μεταδίδεται και με τη σεξουαλική επαφή αλλά και από τη μητέρα στο έμβρυο δια μέσου του πλακούντα.

Αυτό αποτελεί και το σημαντικότερο πρόβλημα καθώς ο ιός μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές στο έμβρυο όπως η μικροκεφαλία, όταν μεταδίδεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, με θνητότητα 10%.

Στον γενικό πληθυσμό, οι περισσότερες λοιμώξεις (περίπου 80%) παραμένουν ασυμπτωματικές. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα είναι συνήθως ήπια (εξάνθημα με ή χωρίς πυρετό, αρθραλγία, κόπωση, επιπεφυκίτιδα, μυαλγία, πονοκέφαλος) και η νόσος είναι βραχείας διάρκειας και αυτοπεριοριζόμενη. 

Η θεραπεία είναι συμπτωματική και βασίζεται κυρίως σε καλή ενυδάτωση, ανακούφιση από τον πόνο και αντισταμινικά για τον κνησμό.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Συμβουλές για πιο σωστό ύπνο
ΕΟΦ: Παράνομη διαφήμιση φαρμάκων για την παχυσαρκία - Τι να προσέχουν οι πολίτες
Η Y-Logimed εισάγει το σύστημα Optis™ Ultreon™ 2.0 στο Υγεία