Τι κοινό έχουν η ρίγανη, το θυμάρι, το χαμομήλι και το σκόρδο; Για τους αρχαίους Έλληνες δεν ήταν απλώς αρωματικά φυτά της φύσης, αλλά πολύτιμα «φάρμακα» που χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση ασθενειών, την ανακούφιση του πόνου και τη διατήρηση της υγείας.

Πολύ πριν από την εμφάνιση των σύγχρονων φαρμακευτικών σκευασμάτων, οι άνθρωποι αναζητούσαν τη θεραπεία στη φύση. Όλοι οι λαοί χρησιμοποίησαν βότανα για τη θεραπεία των νόσων, όπως μαρτυρούν επί παραδείγματι μεσοποταμιακά και ασσυριακά ιατρικά κείμενα, αρχαίες ινδικές παραδόσεις της Αγιουρβέδα κ.λ.π. Ο Ιπποκράτης, ο θεμελιωτής της δυτικής Ιατρικής, για πρώτη φορά συστηματοποιημένα παρατήρησε τη στενή σχέση της διατροφής και των φυτοθεραπευτικών φυτών με την υγεία, θέτοντας τις βάσεις μιας ορθολογικής προσέγγισης της θεραπείας.

Αργότερα, τον 1ο αιώνα μ.Χ., ο περίφημος ιατρός Διοσκουρίδης κατέγραψε και εμπλούτισε τη γνώση της εποχής με φυτά από την Ανατολή, δημιουργώντας ένα πραγματικό «εγχειρίδιο» βοτανικής ιατρικής που επηρέασε την ιατρική για αιώνες. Σημαντική θέση στην αρχαία θεραπευτική κατείχαν και τα θεραπευτικά κρασιά, στα οποία εκχυλίζονταν δραστικές φυτικές ουσίες. Το 1850, το 80% των φαρμάκων της κλασσικής φαρμακοποιίας προέρχονταν από φυτά. Σήμερα, με την κυριαρχία της χημικής φαρμακοβιομηχανίας, κάτω από 31% των φαρμάκων, που χρησιμοποιεί η ιατρική παρασκευάζεται από φυτά. 

Φάρμακα που χρησιμοποιούνταν στην αρχαία ελληνική ιατρική θεραπευτική (ενδεικτική αναφορά)

  • Φύλλα ελιάς Olea europaea I var sativa : Χρησιμοποιούνταν ως αντιφλεγμονώδη, αντιρευματικά, σε δερματοπάθειες.
  • Φύλλα αγριελαίας Olea europea I var sylvestris : Χρησιμοποιούνταν ως αιμοστατικά, κατά της διάρροιας, ως επουλωτικά, ως σπασμολυτικά, ως αντιφλεγμονώδη.. 
  • Πράσο κεφαλωτό Allium porrum I : Χρησιμοποιούνταν ως υπακτικό, διουρητικό, εμμηναγωγό, αποχρεμπτικό, ως αφροδισιακό.
  • Ορίγανος ηρακλεωτική κοινώς ρίγανη Origanum vulgare l και Οriganum heracleoticum Rchb : Χρησιμοποιούνταν ως υπακτικό, αντιβηχικό, εμμηναγωγό, επί δερματοπαθειών.
  • Θύμος Thymbra capitata I κοινώς θυμάρι : Χρησιμοποιούνταν ως αποχρεμπτικό, επί πνευμονοπαθειών, ως αντιρρευματικό, ως εμμηναγωγό.
  • Κινάμωμο cinnamomum zeylanicum Nees κοινώς κανέλλα : Χρησιμοποιούνταν για λοιμώδη νοσήματα, βήχα, νεφρίτιδες δυσουρίες, δερματοπάθειες, ως υποβοηθητικό εμμηνορρυσίας, ως εκτρωτικό.
  • Δάφνη, Laurus nobilis I και Laurus nobilis angustifollia : Χρησιμοποιούνταν οι καρποί της, δαφνίδες, αναμιγμένοι με μέλι για την αντιμετώπιση του άσθματος, της φθίσης και ρευματικών νοσημάτων, επί δερματικών παθήσεων. Ατμόλουτρα με φύλλα δάφνης σε παθήσεις κύστης και πόνους περιόδου και ως εκτρωτικό.
  • Τα ξερά σύκα Ficus carica I : Για την καταπολέμηση της δυσκοιλιότητας, για άσθμα, επιληψία, νεφρικές παθήσεις, παθήσεις αρτηριών, δερματικές παθήσεις. Σε παθήσεις πνευμόνων χρησιμοποιούσαν αφεψήματα ξηρών σύκων.
  • Αττικό μέλι : Ως αντιβηχικό σε ζεστά αφεψήματα.
  • Σκόρδο Allium sativum I : Σε χρόνιο βήχα, ως καθαριστικό των αρτηριών, ως υποβοηθητικό της ούρησης, επί δερματικών παθήσεων.
  • Mέγα χελιδόνιο Chelidonium maius I κοινώς χελιδόνι : Η ρίζα του χρησιμοποιούνταν για τη θεραπεία ηπατοπαθειών.
  • Αριστολοχία Aristolochia rotunda I, A. Longa I, A. Clematitis I : Χρησιμοποιούνταν κυρίως για την αποβολή των υπολειμμάτων του τοκετού από την μήτρα μετά τον τοκετό και κατά την λοχεία.
  • Γλυκύρριζα Glycyrrhiza Echinata l κοινώς γλυκόρριζα : Χρησιμοποιούνταν το αφέψημα πρόσφατων ριζών, για παθήσεις αρτηριών, για παθήσεις ήπατος και νεφρών, σε παλινδρόμηση γαστρικού υγρού.
  • Ύσσωπος Hyssopus officinalis και Satureia graeca I : Χρησιμοποιούνταν βρασμένη με σύκα για την αντιμετώπιση του άσθματος, του βήχα, της καρδιακής ανεπάρκειας, της καταρροής και ως αφέψημα για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας και της παχυσαρκίας.
  • Φασκόμηλο Salvia officinalis : Χρησιμοποιούνταν σε λοιμώξεις του αναπνευστικού και ως εκτρωτικό.
  • Πήγανο Ruta graveolens I και R Montana I κοινώς απήγανος : Το ήμερο πήγανο βραστό με ξερό άνηθο χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση του ευερέθιστου εντέρου, των ρευματισμών, της δύσπνοιας, του βήχα, για φούσκωμα κατά την εμμηνορρυσία, επί δερματικών παθήσεων.
  • Κύμινον ήμερο Cuminum cyminum I κοινώς κύμινο : Χρησιμοποιούνταν σε κολικόπονους, σε αιμορραγίες και σε άσθμα.
  • Μελάνθιο Νigella sativa I κοινώς μαύρο κύμινο : Χρησιμοποιούνταν σε κεφαλαλγίες με τη μορφή καταπλασμάτων για το μέτωπο, επί δερματικών παθήσεων, επί δύσπνοιας, ως εμμηναγωγό.
  • Χαμαίμιλον Matricaria chamomilla κοινώς χαμομήλι : Χρησιμοποιούνταν ως βοηθητικό της εμμηνορρυσίας, σε παχυσαρκία, ως εκτρωτικό, σε ίκτερο, σε φούσκωμα, σε λιθιάσεις, σε ειλεό.
  • Καρπός βάτου Rubus fruticosus I : Χρησιμοποιούσαν τον χυλό ώριμου βάτου για στομαχικές παθήσεις.
  • Μανδραγόρας Μandragora sp : Χρησιμοποιούνταν (η ρίζα) ως υπναγωγό. Χρησιμοποιούνταν με προσοχή διότι υπερβολική ποσότητα είχε τοξική επίδραση. Παρασκεύαζαν και κρασί από μανδραγόρα που είχε υπνωτική και ηρεμιστική δράση.
  • Ακαλήφη ή κνίδη Urtica urens κοινώς τσουκνίδα : Ο σπόρος χρησιμοποιούνταν ως αφροδισιακό, σε άσθμα, σε πνευμονικές παθήσεις, σε δερματοπάθειες, ενώ το αφέψημα των φύλλων ως υποβοηθητικό εμμηνορρυσίας.
  • Bάλσαμο Commiphora opobalsamum l : Χρησιμοποιούνταν ως σπασμολυτικό, αντιβηχικό, αντιεπιληπτικό, διουρητικό, εκτρωτικό, σε δερματοπάθειες.
  • Ηδύοσμο Mentha spicata I κοινώς δυόσμο : Χρησιμοποιούνταν ως στυπτικό, ανθελμινθικό, αντιπυρετικό, αφροδισιακό, αντιφλεγμονώδες.
  • Καρδάμωμο Elettaria cardamomum White και Maton : Χρησιμοποιούνταν σε παράλυση, στον βήχα, σε δυσουρία και ως εκτρωτικό.
  • Μαστίχα Χίου : Χρησιμοποιούνταν σε παθήσεις στομάχου, στον βήχα.
  • Κυπαρίσσι Cupressus sempervirens I : Τα φύλλα χρησιμοποιούνταν σε δυσουρία, σε βήχα, σε δύσπνοια, κατά της διάρροιας, ενώ τα χλωρά κυπαρισσόμηλα σε δύσπνοια και άσθμα.
  • Άγνος Vitex agnus castus ή λυγαριά : Χρησιμοποιούνταν ως υπναγωγό εμμηναγωγό.
  • To λινόσπερμο Linum usitatissimum κοινώς λιναρόσπορος : Χρησιμοποιούνταν ως αφροδισιακό και σε λοιμώξεις.
  • Σινάπι Sinapis alba L κοινώς πικρίδι και λαψάνα : Χρησιμοποιούνταν επί λοιμώξεων αναπνευστικού.
  • Μελισσόφυλον, Melissa officinalis κοινώς μελισσόχορτο : Χρησιμοποιούνταν σε κολικούς, σε άσθμα, σε λοιμώξεις.

Η πολύτιμη κληρονομιά και η σύγχρονη Ιατρική 

Παρά την κυριαρχία των χημικών φαρμάκων στη σύγχρονη Ιατρική, αρκετά από τα αρχαία βότανα εξακολουθούν να έχουν θέση στην θεραπευτική φαρέτρα του γιατρού  που δεν συμβιβάζεται με τη μετριότητα σήμερα. Σήμερα είμαστε σε θέση να διερευνούμε καλύτερα την αποτελεσματικότητα,  τις δόσεις, τους μηχανισμούς δράσης και τις παρενέργειες. Είναι σημαντικό η χρήση των θεραπευτικών φυτών να μην επιχειρείται άκριτα και χωρίς ιατρική καθοδήγηση παρά τις ιστορικές τους χρήσεις διότι πολλά βότανα ενδέχεται να έχουν επικίνδυνες παρενέργειες όπως επί παραδείγματι ο μανδραγόρας που μπορεί να αποβεί θανατηφόρος  και η αριστολοχία που συνδέεται με σοβαρή νεφροτοξικότητα και καρκίνο του ουροποιητικού συστήματος.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Novo Nordisk Ελλάδος: Τιμήθηκε με το ‘’Σήμα Διαφορετικότητας’’ 2026 από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας
8 συντηρητικά τροφίμων που συνδέονται με κίνδυνο υπέρτασης και καρδιοπάθειας [μελέτη]
Το almora plus® zero sugar βραβεύτηκε ως το ''Καινοτόμο Συμπλήρωμα Διατροφής''