Ένα μικρό παιδί που πάσχει από μυϊκή δυστροφία Duchenne νοσηλεύεται στο νοσοκομείο, με επιβαρυμένη ψυχολογία, και αναγκάζεται να παίρνει καθημερινά κορτικοστεροειδή. Ο παιδίατρος τον ρωτάει ποιο είναι το αγαπημένο του ζώο. "Η ζέβρα", απαντάει ο μικρός ασθενής, αλλά όχι με τα κλασικά χρώματα άσπρο - μαύρο, όπως διευκρινίζει.

Την προτιμάει σε πιο εξωτικά χρώματα, όπως μπλε και πράσινο. Ο γιατρός τον ακούει προσεκτικά και ταυτόχρονα πληκτρολογεί στον υπολογιστή του. Με ένα πολύ εύκολο λογισμικό, σχεδιάζει την φαρμακομορφή που επιθυμεί το παιδί, βάζει την κατάλληλη δοσολογία της δραστικής ουσίας και εκτυπώνει το φάρμακο που θα του δώσει, στο σχήμα της πολύχρωμης ζέβρας. 

«Απαλύνει τον πόνο για το μικρό παιδί; Έστω και λίγο ναι, του το κάνει λίγο πιο ευχάριστο, από το να του δώσει το κλασικό δισκίο», παρατήρησε ο καθηγητής Φαρμακευτικής Τεχνολογίας και πρόεδρος του Τμήματος Φαρμακευτικής του ΑΠΘ Δημήτριος Φατούρος (φωτογραφία), περιγράφοντας την εικόνα σαν μια υπόθεση εργασίας για το μέλλον, από το βήμα του 12ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Εφαρμοσμένης Στατιστικής που διοργάνωσε ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης. 

Η τρισδιάστατη εκτύπωση εξατομικευμένων φαρμάκων για συγκεκριμένες ομάδες ασθενών θα είναι μια πραγματικότητα σε σύντομο χρονικό διάστημα, αρχικά στα νοσοκομεία και στη συνέχεια στα φαρμακεία, με τον καθηγητή να εκτιμά πως το δεύτερο θα συμβεί μέσα στην επόμενη δεκαετία. Σε ερώτηση του προέδρου του ΦΣΘ, Διονύσιου Ευγενίδη, για το εκτιμώμενο κόστος του εκτυπωτή που θα κληθεί τότε να προμηθευτεί ο φαρμακοποιός, το προσδιόρισε μεταξύ 5.000 και 10.000 ευρώ. Ως προς τον τρόπο χρήσης του, διευκρίνισε πως θα συνοδεύεται από ένα έτοιμο κιτ, που θα περιλαμβάνει την πρώτη ύλη και λεπτομερείς οδηγίες ως προς την ανάμιξη, σε μια μορφή που θα προσομοιάζει με τη μηχανή του καφέ εσπρέσο.

Πού θα βρουν εφαρμογή

Τα 3D εκτυπωμένα φάρμακα θα μπορούσαν να βρουν εφαρμογή σε μικρούς ασθενείς, σε ηλικιωμένους και σε όσους λαμβάνουν πολλά φάρμακα την ημέρα, με τον ΕΜΑ να προσθέτει πρόσφατα και τα ζώα, συντροφιάς και αναπαραγωγής.

Όπως επεσήμανε ο κ.Φατούρος, η συντριπτική πλειονότητα των φαρμάκων έχει σχεδιαστεί για ενήλικες, με μόνο το 10% - 15% εξ αυτών να έχει γίνει για παιδιά. «Πόσες φορές όσοι ήσαστε γονείς πήγατε στο γιατρό και τον ακούσατε να σας λέει να τεμαχίσετε το χάπι στα 4; Παρά το γεγονός ότι δουλεύει, επιστημονικά δεν είναι ο σωστότερος τρόπος», σημείωσε.

Αναφορικά με ηλικιωμένους ασθενείς, άτομα με συννοσηρότητες και στην πολυφαρμακία, ο καθηγητής παρατήρησε πως ένα στα τέσσερα άτομα άνω των 75 ετών λαμβάνουν πάνω από 3 διαφορετικά φάρμακα ημερησίως, γεγονός που δημιουργεί προκλήσεις ως προς τη συμμόρφωση των ασθενών, ιδιαίτερα αν συνυπολογιστεί ότι κάποιοι εξ αυτών αντιμετωπίζουν και άνοια. Η τρισδιάστατη εκτύπωση έχει τη δυνατότητα να συνδυάσει σε μια φαρμακομορφή δύο ή και περισσότερες δραστικές ουσίες, με διαφορετικό ρυθμό αποδέσμευσης της κάθε μίας. 

Μέχρι σήμερα, όπως είπε ο κ. Φατούρος, έχουν δημιουργηθεί και διατίθενται στην αγορά των ΗΠΑ περισσότερες από 85 συσκευές τρισδιάστατης εκτύπωσης, ενώ ο FDA έκανε το τολμηρό βήμα να εγκρίνει την πρώτη στερεή φαρμακομορφή η οποία κυκλοφορεί στο εμπόριο. Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που εκκρεμούν ζητήματα όπως η κατηγοριοποίηση των σκευασμάτων αυτών, καθώς και το ρυθμιστικό πλαίσιο, τόσο για τους εκτυπωτές όσο και για το υλικό πλήρωσής τους.

Στο Εργαστήριο Φαρμακευτικής Τεχνολογίας του ΑΠΘ, γίνονται ερευνητικές εφαρμογές της 3D εκτύπωσης φαρμάκων σε ημιστερεές μορφές, μεταξύ άλλων με φόρμουλα το βρεφικό γάλα ή σε φαρμακομορφές που μπορούν να προστεθούν στα δημητριακά, ώστε να τις λαμβάνει κάποιο παιδί εύκολα, την ώρα που παίρνει το πρωινό του.

Δέκα κλινικές μελέτες

Ο επίκουρος καθηγητής Φαρμακευτικής Τεχνολογίας στο Τμήμα Φαρμακευτικής του ΑΠΘ, Γεώργιος Ελευθεριάδης (φωτογραφία), αναφέρθηκε σε δέκα κλινικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη, για την ανάπτυξη τρισδιάστατα εκτυπωμένων φαρμάκων σε συγκεκριμένες ενδείξεις, όπως μεταβολικές διαταραχές, υποθυρειοδεισμός, πνευμονική υπέρταση, καρκίνος μαστού κ.ά. Σε κάποιες από αυτές μελετάται η βιοϊσοδυναμία, αλλού η σταθερότητα, αλλού η αποδοχή χρήσης. Ενδεικτικά: 

  • Μελέτη σε παιδιατρικούς ασθενείς στην Ισπανία κατέδειξε πως η διαφοροποίηση των δισκίων σε χρώμα και σχήμα κάνει το φάρμακο πιο ελκυστικό.
  • Στην εν εξελίξει μελέτη OPERA σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού, μελετάται ο συνδυασμός αντικαρκινικών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, με συγκεκριμένα προφίλ αποδέσμευσης (άμεση για το αντικαρκινικό, παρατεταμένη ή ελεγχόμενη για το αντικαταθλιπτικό).
  • Άλλη μελέτη κατέδειξε πως τα 3D εκτυπωμένα φάρμακα υπερτερούν σε ειδικούς πληθυσμούς, παιδιατρικά φάρμακα, σπάνιες παθήσεις, πολυφαρμακία και σε σύνθετα προφίλ αποδέσμευσης. Αντίστοιχα, τα συμβατικά φάρμακα σε μαζική παραγωγή είναι προτιμότερα σε  υψηλές δόσεις, εκεί που δεν απαιτείται εξατομίκευση, και σε πολύ στενά θεραπευτικά όρια. 

Το Εργαστήριο εξασφάλισε ευρωπαϊκή πατέντα με μια πρωτότυπη μελέτη που εξασφάλισε την εκτύπωση χαρακτήρων μπράιγ πάνω σε εκτυπωμένα φάρμακα, για άτομα με οπτική αναπηρία. 

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Πιο δύσκολη η νυχτερινή βάρδια για ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2
Τροποποιημένο αντιβιοτικό καταπολεμά αποτελεσματικά το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού
Εφαρμογή - 2η ΥΠΕ: Δείτε τα οικονομικά κίνητρα προς γιατρούς ΕΣΥ στις νησιωτικές περιοχές