Οι μεταστάσεις ευθύνονται για περίπου το 90% των θανάτων από καρκίνο. Για δεκαετίες, η επιστήμη θεωρούσε ότι μεμονωμένα καρκινικά κύτταρα αποσπώνται από τον αρχικό όγκο, ταξιδεύουν μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και εγκαθίστανται αλλού στο σώμα. Ωστόσο, νεότερες έρευνες ανατρέπουν αυτή την εικόνα.

Σήμερα, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι τα καρκινικά κύτταρα συχνά δεν κινούνται μόνα τους, αλλά σε ομάδες, γνωστές ως "συστάδες κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων" (CTC clusters). Αυτές οι συστάδες αποδεικνύονται πολύ πιο αποτελεσματικές στη δημιουργία μεταστάσεων από ό,τι τα μεμονωμένα κύτταρα.

Το περιβάλλον της κυκλοφορίας του αίματος είναι ιδιαίτερα εχθρικό για ένα απομονωμένο καρκινικό κύτταρο: οι μηχανικές δυνάμεις της ροής μπορούν να το καταστρέψουν, το ανοσοποιητικό σύστημα το αναγνωρίζει και το εξουδετερώνει, ενώ η αποκόλληση από τον ιστό οδηγεί συχνά σε προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο (ανοϊκία). Αντίθετα, οι συστάδες προσφέρουν προστασία και αυξημένη επιβίωση.

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι μεταστάσεις προέρχονται συχνά από τέτοιες ομάδες κυττάρων. Σε πειράματα, μεταστάσεις στους πνεύμονες περιείχαν κύτταρα διαφορετικής προέλευσης, αποδεικνύοντας ότι δημιουργήθηκαν από μικτές συστάδες και όχι από ένα μόνο κύτταρο.

Παράλληλα, νέες τεχνικές ανίχνευσης αποκάλυψαν ότι οι συστάδες είναι πολύ πιο συχνές απ’ όσο πιστευόταν. Σε ορισμένους ασθενείς, μάλιστα, είναι περισσότερες από τα μεμονωμένα καρκινικά κύτταρα στο αίμα.

Όσο περισσότερες συστάδες εντοπίζονται, τόσο πιο επιθετική είναι συνήθως η νόσος. Σε πειραματικά μοντέλα, οι συστάδες είναι έως και 100 φορές πιο ικανές να δημιουργήσουν μεταστάσεις.

Οι συστάδες αυτές δεν είναι τυχαίες. Δείχνουν οργάνωση και "καταμερισμό εργασίας": κάποια κύτταρα αναλαμβάνουν την εισβολή σε νέους ιστούς, ενώ άλλα επικεντρώνονται στον πολλαπλασιασμό. Επιπλέον, μπορούν να αλλάζουν σχήμα για να περάσουν από στενά αγγεία και να επανέρχονται γρήγορα στην αρχική τους μορφή.

Σημαντικό ρόλο παίζουν και άλλα κύτταρα που ενσωματώνονται στις συστάδες, όπως αιμοπετάλια και κύτταρα του ανοσοποιητικού, τα οποία βοηθούν τα καρκινικά κύτταρα να "κρυφτούν" και να επιβιώσουν.

Οι ανακαλύψεις αυτές ανοίγουν νέους δρόμους για τη θεραπεία. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει φάρμακο που να στοχεύει ειδικά τις μεταστάσεις, αλλά οι επιστήμονες εξετάζουν τρόπους διάσπασης των συστάδων, παρεμπόδισης της δημιουργίας τους ή ενίσχυσης της ανοσολογικής απόκρισης εναντίον τους.

Παρά την πρόοδο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν η διάλυση αυτών των συστάδων αρκεί για να ανακοπεί η εξάπλωση του καρκίνου ή αν τα καρκινικά κύτταρα θα βρουν νέους τρόπους προσαρμογής.

Το βέβαιο είναι ότι η κατανόηση των καρκινικών συστάδων αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη μετάσταση — και ίσως αποτελέσει το κλειδί για πιο αποτελεσματικές θεραπείες στο μέλλον.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Οι χειρότερες τροφές για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
Αποτελέσματα 10ης Έκθεσης του Lung Cancer Europe για την Ελλάδα
Μαρέβα Μητσοτάκη: Σύντομη νοσηλεία σε θεραπευτήριο της Λάρισας