Ψυχικό τραύμα: Αυτό που μας βαραίνει δεν ξεκίνησε πάντα από εμάς

Η δημοφιλής τηλεοπτική σειρά «Ο Άλλος Εαυτός»-της οποίας η 3η και τελευταία σεζόν προβάλλεται στο Νέτφλιξ- έκανε γνωστή και κατανοητή στο ευρύ κοινό μια θεραπευτική μέθοδο μέσω της οποίας τρεις φίλες καλούνται να αντιμετωπίσουν άλυτα οικογενειακά τραύματα του παρελθόντος, ώστε να προχωρήσουν στη ζωή τους. Πρόκειται για ένα επώδυνο αλλά και συναρπαστικό συνάμα ταξίδι στο παρελθόν, με σκοπό την ανακάλυψη των συνδέσεών του με το παρόν.

Η μέθοδος ιδρύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 από τον Γερμανό οικογενειακό ψυχοθεραπευτή Bert Hellinger, που μεταξύ άλλων εργάσθηκε για χρόνια ως ιεραπόστολος στην Αφρική.

Η βιωματική εργασία μπορεί να φέρει στο φως τα αόρατα δεσμά που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Μέσα από τη συστημική αναπαράσταση αποκαλύπτονται δυναμικές, οικογενειακά μοτίβα, τραύματα, αποκλεισμοί και ασυνείδητοι δεσμοί με γεγονότα και πρόσωπα του οικογενειακού συστήματος, που επηρεάζουν τις σχέσεις, τις επιλογές και τον τρόπο που ζούμε. Το ψυχικό τραύμα που μας βαραίνει δεν ξεκινάει πάντα από εμάς αλλά σίγουρα επέρχεται όταν αποκοβόμαστε από κάποιον ή όταν είμαστε σε σύγκρουση με κάποιον. Αυτό συνήθως συμβαίνει με τον έναν ή και με τους δύο γονείς μας, σύμφωνα με τη συστημική αναπαράσταση.

Ο δραματοθεραπευτής και συντονιστής συστημικών αναπαραστάσεων Γεράσιμος Δεστούνης, μιλάει για τα αόρατα δεσμά που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και τον τρόπο που η βιωματική εργασία μπορεί να τα φέρει στο φως.

Εδώ και 20 χρόνια εργάζεται στον χώρο των εξαρτήσεων, συνοδεύοντας ανθρώπους σε δύσκολες αλλά βαθιά μεταμορφωτικές διαδρομές. Μέσα από αυτή την πορεία ήρθε πολλές φορές αντιμέτωπος με ένα βασικό ερώτημα: γιατί ένας άνθρωπος επαναλαμβάνει τον πόνο, ακόμη και όταν θέλει πραγματικά να αλλάξει;

«Θεωρώ ότι πίσω από κάθε σύμπτωμα, κάθε αδιέξοδο ή εσωτερική σύγκρουση, υπάρχει συνήθως ένα βαθύτερο σύστημα σχέσεων, βιωμάτων και ασυνείδητων δεσμών που ζητούν να αναγνωριστούν.

Η συστημική αναπαράσταση έγινε για μένα ένας ουσιαστικός τρόπος να φωτίζονται αυτές οι αόρατες δυναμικές και να δημιουργείται χώρος για πραγματική αλλαγή, σύνδεση και εσωτερική συμφιλίωση».

Πώς συνδυάζεται η εμπειρία στις εξαρτήσεις με τη συστημική προσέγγιση;

«Η εμπειρία μου στις εξαρτήσεις με δίδαξε ότι το σύμπτωμα είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Πίσω από κάθε εξάρτηση υπάρχει συνήθως μια βαθύτερη ιστορία: οικογενειακά τραύματα, απώλειες, αποκλεισμένα συναισθήματα, ανεπίλυτα πένθη, ανισορροπίες μέσα στο σύστημα ή μια βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει και να συνδεθεί.

Η συστημική προσέγγιση δεν εστιάζει μόνο στη διαχείριση του συμπτώματος, αλλά αναζητά τη ρίζα και δημιουργεί χώρο για μια πιο ουσιαστική θεραπευτική κίνηση.

Η συστημική αναπαράσταση είναι μια βαθιά βιωματική διαδικασία που βοηθά τον άνθρωπο να δει αυτό που συνήθως παραμένει αόρατο.

Μέσα από την αναπαράσταση αποκαλύπτονται δυναμικές, οικογενειακά μοτίβα, τραύματα, αποκλεισμοί και ασυνείδητοι δεσμοί με γεγονότα και πρόσωπα του οικογενειακού συστήματος, που επηρεάζουν τις σχέσεις, τις επιλογές και τον τρόπο που ζούμε.

Για μένα, ο βασικός στόχος της συστημικής αναπαράστασης είναι η ένωση και η σύνδεση. Να μπορέσουμε να συνδεθούμε ξανά με ό,τι έχει αποκλειστεί, απορριφθεί ή ξεχαστεί μέσα στο οικογενειακό και προσωπικό μας σύστημα. Γιατί πολλές φορές αυτό που αποκλείεται δεν χάνεται — συνεχίζει να δρα ασυνείδητα μέσα μας.

Η συστημική εργασία έρχεται να φέρει στη μνήμη αυτό που έμεινε στο σκοτάδι, να δώσει χώρο και θέση σε ό,τι έμεινε έξω και να αποκαταστήσει μια βαθύτερη εσωτερική ισορροπία.

Κάθε άνθρωπος κουβαλά δυσκολίες και μέσα από τη συστημική προσέγγιση κατανοούμε ότι πολλές φορές οι άνθρωποι κουβαλούν βάρη που δεν ξεκίνησαν από τους ίδιους.

Τραύματα, φόβοι, απώλειες και επαναλαμβανόμενα μοτίβα μεταφέρονται ασυνείδητα από γενιά σε γενιά. Συχνά λέω τη φράση: «είμαστε θύματα θυμάτων».

Όχι για να μείνουμε εγκλωβισμένοι στον ρόλο του θύματος, αλλά για να κατανοήσουμε βαθύτερα την ανθρώπινη ιστορία πίσω από μια συμπεριφορά ή μια δυσκολία και να μπορέσουμε να σπάσουμε αυτές τις αλυσίδες βλέποντας τη μεγαλύτερη εικόνα ώστε να έρθουμε κοντά στη λύση.

Πιστεύω βαθιά ότι όταν ένας άνθρωπος δει με επίγνωση από πού προέρχεται ο πόνος, τότε μπορεί να σταματήσει να τον αναπαράγει και να δημιουργήσει μια διαφορετική πορεία — όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για τις επόμενες γενιές».

Γιατί η συστημική αναπαράσταση είναι τόσο δυνατή ως εμπειρία;

«Δεν απευθύνεται μόνο στο νου», τονίζει ο κ. Δεστούνης και προσθέτει πως «πολύ συχνά οι άνθρωποι καταλαβαίνουν λογικά τι τους συμβαίνει, αλλά συνεχίζουν να νιώθουν το ίδιο. Αυτό συμβαίνει επειδή το τραύμα, η μνήμη και οι ασυνείδητες δυναμικές δεν υπάρχουν μόνο στον νου - υπάρχουν και στο σώμα, στο συναίσθημα και στον τρόπο που σχετιζόμαστε. Με τη μέθοδο αυτή ο άνθρωπος δεν μιλά μόνο για αυτό που ζει - το βιώνει, το βλέπει και πολλές φορές το αισθάνεται βαθιά μέσα του. Συχνά μια κίνηση, μια φράση ή μια εικόνα μέσα στην αναπαράσταση μπορεί να αγγίξει κάτι πολύ βαθύτερο από χιλιάδες λέξεις. Εκεί αρχίζει συχνά η πραγματική μετακίνηση».

Ως βαθύτερο σκοπό αυτής της δουλειάς, όπως σημειώνει ο κ. Δεστούνης, θεωρεί τη σύνδεση. Να μπορέσει δηλαδή ο άνθρωπος να συνδεθεί ξανά με πλευρές του εαυτού του που απορρίφθηκαν, ξεχάστηκαν ή αποκλείστηκαν για να μπορέσει να επιβιώσει. Να συνδεθεί με την ιστορία του χωρίς να είναι φυλακισμένος μέσα σε αυτήν και να επαναφέρει στη μνήμη του αυτό που έμεινε στο σκοτάδι, δίνοντας θέση σε αυτό που αποκλείστηκε, αποκαθιστώντας μια βαθύτερη εσωτερική τάξη.

«Γιατί πολλές φορές αυτό που θεραπεύει δεν είναι μόνο η ανάλυση, αλλά το να μπορέσει κάτι που ήταν μόνο, αόρατο ή ξεχασμένο να ανήκει ξανά» εξηγεί.

Ο Γεράσιμος Δεστούνης παρέχει εκπαιδευτικά σεμινάρια δίνοντας τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες «να αναπτύξουν μια ολοκληρωμένη κατανόηση και πρακτική της μεθόδου, ώστε να την εφαρμόσουν με αυτοπεποίθηση και συνέπεια τόσο στην προσωπική τους ανάπτυξη όσο και στην επαγγελματική τους πορεία». Όπως αναφέρει ο κ. Δεστούνης, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη βιωματική εκπαίδευση και στην άμεση πρακτική εφαρμογή. Οι συμμετέχοντες σε αυτή δεν μένουν μόνο στη θεωρία αλλά μαθαίνουν πολλές τεχνικές και εργαλεία, συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία και κάνουν συνεχείς πρακτικές μεταξύ τους. Η συστημική αναπαράσταση δεν μαθαίνεται μόνο διανοητικά, αλλά χρειάζεται βίωμα, εμπειρία και προσωπική εμπλοκή. Μέσα από τις πρακτικές, οι συμμετέχοντες αναπτύσσουν μια βαθύτερη θεραπευτική παρουσία, ουσιαστική κατανόηση της μεθόδου και εμπιστοσύνη στις δυνατότητές τους για μια πιο ισορροπημένη πορεία στη ζωή τους.

Σε ποιους απευθύνεται όμως η εκπαίδευση στη συστημική αναπαράσταση; Στους ανθρώπους που θέλουν να κατανοήσουν βαθύτερα τον εαυτό τους, τις σχέσεις τους και τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στη ζωή τους. Απευθύνεται επίσης σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας, θεραπευτές ή ανθρώπους που αναζητούν ένα ισχυρό βιωματικό εργαλείο προσωπικής και επαγγελματικής εξέλιξης.

«Το μήνυμα που θέλω να δώσω είναι ότι πολλές φορές αυτό που μας βαραίνει δεν ξεκίνησε από εμάς - αλλά μπορούμε να είμαστε εμείς αυτοί που θα φέρουμε τη σύνδεση, τη συμφιλίωση και την αλλαγή. Όταν αυτό που ήταν αποκλεισμένο βρει ξανά τη θέση του, όταν αυτό που ξεχάστηκε αναγνωριστεί και τιμηθεί, τότε ο άνθρωπος μπορεί να προχωρήσει με περισσότερη ελευθερία, δύναμη και αγάπη προς τη ζωή», καταλήγει ο κ. Δεστούνης.