Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Επ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ

Η παχυσαρκία δεν αποτελεί μόνο ένα μεταβολικό ή καρδιαγγειακό πρόβλημα. Επηρεάζει σημαντικά και το αναπαραγωγικό σύστημα, τόσο της γυναίκας όσο και του άνδρα, καθώς ο λιπώδης ιστός είναι ένα ενεργό ενδοκρινικό όργανο που συμμετέχει στη ρύθμιση των φυλετικών ορμονών.

Στην παχυσαρκία, η ινσουλινοαντίσταση, η χρόνια φλεγμονή και οι μεταβολές στην SHBG, την πρωτεΐνη που δεσμεύει τις φυλετικές ορμόνες στο αίμα, μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία ανδρογόνων και οιστρογόνων. Παράλληλα, επηρεάζεται ο άξονας υποθάλαμος–υπόφυση–γονάδες, ο βασικός δηλαδή μηχανισμός που ελέγχει την αναπαραγωγική λειτουργία.

Στη γυναίκα, η παχυσαρκία μπορεί να επηρεάσει την ωοθηκική λειτουργία και την ωορρηξία. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η σχέση της με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, όπου η ινσουλινοαντίσταση και η αυξημένη ανδρογονική δραστηριότητα μπορούν να οδηγήσουν σε διαταραχές του κύκλου και ανωοθυλακιορρηξία.

Η αυξημένη ποσότητα λιπώδους ιστού μεταβάλλει επίσης τον μεταβολισμό των στεροειδών ορμονών, ενώ η υπερινσουλιναιμία μπορεί να μειώσει την SHBG και να αυξήσει τα βιολογικά διαθέσιμα ανδρογόνα. Έτσι δημιουργείται ένας ορμονικός και μεταβολικός φαύλος κύκλος που μπορεί να δυσκολέψει τη φυσιολογική σύλληψη.

Αντίστοιχα, στον άνδρα, η παχυσαρκία συνδέεται με χαμηλότερη τεστοστερόνη, διαταραχές της λειτουργίας των όρχεων και χειρότερες παραμέτρους του σπέρματος. Η αυξημένη λιπώδης μάζα επηρεάζει τον μεταβολισμό των ανδρογόνων, ενώ η ινσουλινοαντίσταση και η χρόνια φλεγμονή επιβαρύνουν περαιτέρω τη λειτουργία του αναπαραγωγικού άξονα.

Επομένως, η απώλεια βάρους δεν είναι απλώς μια αισθητική ή μεταβολική παρέμβαση. Μπορεί να λειτουργήσει και ως παρέμβαση αναπαραγωγικής υγείας.

Εδώ αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα νεότερα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας. Οι αγωνιστές GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη, αλλά και οι διπλοί αγωνιστές GLP-1/GIP, όπως η τιρζεπατίδη, μειώνουν σημαντικά την όρεξη, βελτιώνουν τον μεταβολικό έλεγχο και οδηγούν σε ουσιαστική απώλεια βάρους.

Και αυτό έχει άμεση σημασία για τη γονιμότητα. Όταν η παχυσαρκία και οι μεταβολικές διαταραχές περιορίζουν την αναπαραγωγική λειτουργία, η απώλεια βάρους και η βελτίωση της μεταβολικής υγείας μπορούν να αυξήσουν τη γονιμότητα. Στις γυναίκες, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε πιο τακτικό κύκλο και αποκατάσταση της ωορρηξίας, ιδιαίτερα σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Στους άνδρες, η απώλεια βάρους μπορεί να αυξήσει την τεστοστερόνη και να βελτιώσει παραμέτρους του σπέρματος.

Τα νέα φάρμακα φαίνεται, επομένως, ότι μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της γονιμότητας, κυρίως μέσω της σημαντικής απώλειας βάρους και της βελτίωσης της ινσουλινοαντίστασης και του μεταβολικού προφίλ. Ιδιαίτερα στις γυναίκες με παχυσαρκία και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, η βελτίωση του μεταβολικού περιβάλλοντος μπορεί να αποκαταστήσει την ωορρηξία και να αυξήσει τις πιθανότητες σύλληψης. Στον άνδρα, η βελτίωση της τεστοστερόνης και ορισμένων παραμέτρων του σπέρματος μπορεί επίσης να μεταφράζεται σε καλύτερη αναπαραγωγική ικανότητα.

Δεν θα πρέπει, βέβαια, να θεωρούμε τα φάρμακα αυτά κλασικά «φάρμακα γονιμότητας». Η θετική επίδρασή τους φαίνεται να συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τη διόρθωση των μεταβολικών και ορμονικών διαταραχών που προκαλεί η παχυσαρκία, ενώ η έρευνα συνεχίζεται για να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν και άμεσες δράσεις των GLP-1 θεραπειών στο αναπαραγωγικό σύστημα.

Ένα σημαντικό ζήτημα είναι ο προγραμματισμός μιας εγκυμοσύνης. Με τα σημερινά δεδομένα, συστήνουμε διακοπή περίπου δύο μήνες πριν από μια προγραμματισμένη εγκυμοσύνη. Η σύσταση αυτή σχετίζεται κυρίως με τη φαρμακοκινητική του φαρμάκου και τον χρόνο που απαιτείται για να απομακρυνθεί από τον οργανισμό.

Ωστόσο, η γνώση μας για την ασφάλεια αυτών των φαρμάκων γύρω από τη σύλληψη και την εγκυμοσύνη εξελίσσεται συνεχώς. Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα ανθρώπινα δεδομένα από ακούσια έκθεση γύρω από τη σύλληψη δεν έχουν δείξει σαφές σήμα αύξησης συγγενών ανωμαλιών. Τα δεδομένα, όμως, εξακολουθούν να είναι περιορισμένα και δεν επαρκούν ώστε να θεωρήσουμε τα φάρμακα απολύτως ασφαλή κατά την κύηση.

Είναι επομένως πιθανό στο μέλλον, καθώς θα συγκεντρώνονται περισσότερα δεδομένα, να επανεκτιμηθεί και η σημερινή σύσταση για το διάστημα διακοπής πριν από την εγκυμοσύνη.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η παχυσαρκία επηρεάζει βαθιά το ορμονικό και αναπαραγωγικό σύστημα. Η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει την ωορρηξία και τον κύκλο στη γυναίκα, την τεστοστερόνη και παραμέτρους του σπέρματος στον άνδρα και, συνολικά, να συμβάλει στην αύξηση της γονιμότητας. Τα νεότερα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας ανοίγουν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα νέα εποχή, καθώς αντιμετωπίζοντας την παχυσαρκία και τις μεταβολικές διαταραχές μπορούν παράλληλα να βελτιώσουν το ορμονικό περιβάλλον και το αναπαραγωγικό σύστημα.

 

*Η κα. Πάσχου έδωσε σχετική διάλεξη στις 12 Σεπτεμβρίου 2026 σε Συνέδριο της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Παχυσαρκίας στην Αθήνα. 

 

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Οδοντιατρική Ομοσπονδία: Καμπάνια ενημέρωσης για την παραπληροφόρηση στη στοματική υγεία
Μύκητας του εντέρου καθιστά τον καρκίνο του προστάτη ανθεκτικό στη θεραπεία
Υπόθεση Μαζωνάκη: Διευκρινίσεις ΙΚΠΙ για το συνέδριο με ομιλήτρια την κατηγορούμενη γιατρό