Η πλαστική ρύπανση αποτελεί πλέον σημαντικό περιβαλλοντικό ζήτημα, καθώς τα πλαστικά χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων, στις συσκευασίες, στις μεταφορές και στην αποθήκευση. Με την πάροδο του χρόνου, τα πλαστικά υλικά μπορούν να φθαρούν και να διασπαστούν σε πολύ μικρά σωματίδια, τα οποία είναι δυνατόν να περάσουν στο περιβάλλον και στην τροφική αλυσίδα.1,2

Τα σωματίδια αυτά είναι γνωστά ως μικροπλαστικά και νανοπλαστικά. Το βασικό ερώτημα που απασχολεί σήμερα την επιστημονική κοινότητα είναι  κατά πόσο εκτιθέμεθα σε αυτά και ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις της μακροχρόνιας έκθεσης.1,3

Τι είναι τα μικροπλαστικά και τα νανοπλαστικά;

Ως μικροπλαστικά χαρακτηρίζονται γενικά τα πλαστικά σωματίδια με μέγεθος μικρότερο από 5 mm, ενώ τα νανοπλαστικά είναι ακόμη μικρότερα, συνήθως κάτω από 1 μm.1,3 Η παρουσία μικροπλαστικών έχει ήδη αναφερθεί σε διάφορες κατηγορίες τροφίμων και ποτών. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) επισημαίνει, ωστόσο, ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να εκτιμηθεί με ακρίβεια η έκθεση του ανθρώπου και οι πιθανές επιδράσεις τους, ιδιαίτερα στην περίπτωση των πολύ μικρών σωματιδίων.1

Το ελαιόλαδο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποτελεί βασικό τρόφιμο της μεσογειακής διατροφής και συχνά αποθηκεύεται για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Πιθανές πηγές μικροπλαστικών στο ελαιόλαδο

Υπάρχουν αρκετές πιθανές πηγές:

  • Κατά την παραγωγή και την επεξεργασία, μέσω εξοπλισμού, σωληνώσεων, στεγανωτικών και άλλων υλικών που έρχονται σε επαφή με το προϊόν.
  • Κατά την εμφιάλωση, μέσω της επαφής με τη συσκευασία, τα πώματα ή άλλα βοηθητικά υλικά.
  • Κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση, όπου η θερμοκρασία, ο χρόνος και οι συνθήκες χειρισμού μπορεί να επηρεάσουν τα υλικά που έρχονται σε επαφή με το ελαιόλαδο.
  • Η συσκευασία αποτελεί έναν από τους πιθανούς παράγοντες που εξετάζονται, χωρίς όμως η ανίχνευση μικροπλαστικών να αποδεικνύει από μόνη της ότι προέρχονται από αυτή. Η παρουσία τους μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικά στάδια της παραγωγής, της εμφιάλωσης, της μεταφοράς και της αποθήκευσης.2˒3

Τι έχουν δείξει οι μέχρι σήμερα μελέτες;

Πρόσφατες μελέτες έχουν αναφέρει την παρουσία μικροπλαστικών στα βρώσιμα έλαια. Σε έρευνα του 2024 σε εμπορικά έλαια από την Ιταλία και την Ισπανία, συμπεριλαμβανομένου του εξαιρετικά παρθένου ελαιόλαδου, ανιχνεύθηκαν κατά μέσο όρο 1.140 ± 350 μικροπλαστικά σωματίδια/L. Το 77,5% των σωματιδίων είχε μέγεθος μικρότερο από 100 μm, ενώ κυριότερα πολυμερή ήταν το πολυαιθυλένιο (PE, 50,3%) και το πολυπροπυλένιο (PP, 28,7%).4

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει νεότερη μελέτη του 2026, στην οποία εφαρμόστηκε η φασματοσκοπία Laser Direct InfraRed (LDIR) σε εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα. Μικροπλαστικά διαφορετικού τύπου ανιχνεύθηκαν στα εξεταζόμενα δείγματα, ενώ η μέθοδος επέτρεψε τον χαρακτηρισμό του πολυμερούς, του μεγέθους και της μορφολογίας των σωματιδίων. Οι συγγραφείς επισημαίνουν, ωστόσο, ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για την επιβεβαίωση των ευρημάτων και την καλύτερη κατανόηση της επίδρασης των πρακτικών παραγωγής και της εφοδιαστικής αλυσίδας.5

Παρά τα σημαντικά αυτά ευρήματα, οι συγκεντρώσεις μεταξύ των μελετών δεν είναι πάντοτε άμεσα συγκρίσιμες, λόγω διαφορών στις μεθόδους δειγματοληψίας και ανάλυσης. Επιπλέον, τα πολύ μικρά σωματίδια και ιδιαίτερα τα νανοπλαστικά παραμένουν δύσκολα ανιχνεύσιμα, γεγονός που περιορίζει την ακριβή εκτίμηση της πραγματικής διατροφικής έκθεσης.1,3

Τι γνωρίζουμε για την ανθρώπινη υγεία;

Οι πιθανές επιδράσεις των μικρο- και νανοπλαστικών στην υγεία αποτελούν αντικείμενο ενεργού έρευνας. Μεταξύ των μηχανισμών που μελετώνται είναι το οξειδωτικό στρες, οι φλεγμονώδεις αντιδράσεις και πιθανές αλληλεπιδράσεις με το εντερικό μικροβίωμα. Εξετάζεται επίσης η πιθανότητα τα πλαστικά σωματίδια να αλληλεπιδρούν με άλλες χημικές ουσίες ή ρύπους.1,3

Είναι σημαντικό, όμως, να διαχωρίζουμε την παρουσία των μικροπλαστικών από την απόδειξη συγκεκριμένης βλάβης στον άνθρωπο. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να επιτρέπουν την ακριβή εκτίμηση του κινδύνου από τη μακροχρόνια διατροφική έκθεση.

Τι ρόλο παίζει η συσκευασία;

Η συσκευασία προστατεύει το ελαιόλαδο από το φως, το οξυγόνο και άλλους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητά του. Παράλληλα, αποτελεί το υλικό που βρίσκεται σε άμεση επαφή με το ελαιόλαδο. Η συμπεριφορά των υλικών συσκευασίας επηρεάζεται από τη θερμοκρασία, τον χρόνο επαφής και τα χαρακτηριστικά τόσο του υλικού όσο και του τροφίμου. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η χρήση υλικών που είναι κατάλληλα για επαφή με τρόφιμα.2˒6

Το ελαιόλαδο διατίθεται σε διάφορες συσκευασίες:

Γυαλί: Το σκούρο γυαλί περιορίζει την έκθεση στο φως και χρησιμοποιείται ευρέως για τη διατήρηση της ποιότητας του ελαιόλαδου.

Ανοξείδωτο ατσάλι: Χρησιμοποιείται κυρίως σε επαγγελματικές εγκαταστάσεις και αποτελεί κατάλληλο υλικό για την αποθήκευση ελαιόλαδου, όταν τηρούνται οι σωστές συνθήκες υγιεινής.

Μεταλλικοί τενεκέδες: Προσφέρουν καλή προστασία από το φως, με σημαντική προϋπόθεση την καταλληλότητα της εσωτερικής επίστρωσης για επαφή με τρόφιμα.

Πλαστικές συσκευασίες: Είναι πρακτικές και ελαφριές και χρησιμοποιούνται ευρέως. Ωστόσο, σημασία έχουν ο τύπος του πολυμερούς, η καταλληλότητα του για επαφή με τρόφιμα και οι συνθήκες αποθήκευσης. Επομένως, δεν είναι επιστημονικά σωστό να θεωρούμε ότι η χρήση πλαστικής συσκευασίας σημαίνει αυτόματα και παρουσία μικροπλαστικών στο ελαιόλαδο.2˒6

Τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής;

Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε το ελαιόλαδο με φόβο. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες απλές πρακτικές που βοηθούν στη σωστή διατήρηση της ποιότητάς του:

1. Προτιμάμε συσκευασίες που προστατεύουν από το φως. Το σκούρο γυαλί και οι κατάλληλες μεταλλικές συσκευασίες περιορίζουν την έκθεση στο φως.

2. Ελέγχουμε ότι η συσκευασία είναι κατάλληλη για τρόφιμα. Η καταλληλότητα του υλικού για επαφή με τρόφιμα έχει μεγαλύτερη σημασία από την απλή διάκριση μεταξύ «πλαστικού» και «μη πλαστικού».

3. Αποφεύγουμε τη θερμότητα. Το ελαιόλαδο δεν πρέπει να αποθηκεύεται δίπλα σε φούρνο, εστίες, καλοριφέρ ή σε σημείο με έντονη ηλιακή ακτινοβολία.

4. Το αποθηκεύουμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Ένα ντουλάπι, μακριά από θερμότητα και άμεσο φως, αποτελεί συνήθως κατάλληλη επιλογή.

5. Κλείνουμε καλά τη συσκευασία μετά τη χρήση. Έτσι περιορίζεται η επαφή με το οξυγόνο και διατηρείται καλύτερα η ποιότητα του ελαιόλαδου.

6. Αποφεύγουμε την επανασυσκευασία σε άγνωστης προέλευσης πλαστικά δοχεία. Εάν χρειάζεται μεταφορά, το δοχείο θα πρέπει να είναι κατάλληλο για επαφή με τρόφιμα και ειδικά για λιπαρές τροφές.

7. Δεν αποθηκεύουμε για μεγάλο διάστημα μια ανοιγμένη συσκευασία. Μετά το άνοιγμα, η επαφή με το οξυγόνο και το περιβάλλον μπορεί σταδιακά να επηρεάσει την ποιότητα του ελαιόλαδου.6

Συμπέρασμα

Τα μικρο- και νανοπλαστικά αποτελούν ένα σχετικά νέο πεδίο επιστημονικής έρευνας. Η παρουσία τους έχει αναφερθεί και σε βρώσιμα έλαια, συμπεριλαμβανομένου του ελαιόλαδου, όμως υπάρχουν ακόμη σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την πραγματική έκθεση του ανθρώπου και τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία.

Η συσκευασία αποτελεί έναν από τους πιθανούς παράγοντες που εξετάζονται, χωρίς όμως να μπορεί να θεωρηθεί η μοναδική ή κατ’ ανάγκη η κύρια πηγή μικροπλαστικών στο ελαιόλαδο. Η παραγωγή, η εμφιάλωση, η μεταφορά και η αποθήκευση μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην παρουσία τους.

Για τον καταναλωτή, το μήνυμα είναι απλό: σωστή συσκευασία, προστασία από το φως και τη θερμότητα, κατάλληλη αποθήκευση και σωστή διαχείριση μετά το άνοιγμα. Παράλληλα, η επιστημονική έρευνα συνεχίζεται ώστε να αποσαφηνιστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η πραγματική σημασία της έκθεσης σε μικρο- και νανοπλαστικά.

Βιβλιογραφία

1. European Food Safety Authority (EFSA). Microplastics and nanoplastics in food. Parma: EFSA; 2026.

2. Zimmermann L, Geueke B, Parkinson LV, Schür C, Wagner M, Muncke J. Food contact articles as source of micro- and nanoplastics: a systematic evidence map. npj Sci Food. 2025;9:111. doi:10.1038/s41538-025-00470-3.

3. Ruggieri F, Battistini B, Sorbo A, Senofonte M, Leso V, Iavicoli I, Bocca B. From food-to-human microplastics and nanoplastics exposure and health effects: A review on food, animal and human monitoring data. Food Chem Toxicol. 2025;196:115209. doi:10.1016/j.fct.2024.115209.

4. Battaglini E, Miralles P, Lotti N, Soccio M, Fiorini M, Coscollà C. Analysis of microplastics in commercial vegetable edible oils from Italy and Spain. Food Chem. 2024;443:138567. doi:10.1016/j.foodchem.2024.138567.

5. Vita C, Ascolese M, Borsacchi L, Gori R, Pinelli P. Characterization of microplastics in extra-virgin olive oils by Laser Direct InfraRed (LDIR) spectroscopy. Food Chem. 2026;499:147319-147326. doi:10.1016/j.foodchem.2025.147319.

6. Zabihzadeh Khajavi M, Nikiforov A, De Geyte N, Ragaert P, De Meulenaer B. Packaging strategies for extra virgin olive oil: Physicochemical stability, safety, shelf life and sustainability. Trends Food Sci Technol. 2026;178:106103. doi:10.1016/j.tifs.2026.106103.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Περισσότερες από 100 περούκες από τον ΟΕΚΚ ΑγκαλιάΖΩ στη διάθεση των ογκολογικών ασθενών
Όταν οι πρωτεΐνες ‘’διπλώνουν’’ λάθος
4ο Festival Alzheimer:  Καινοτομία στην πρόληψη και διαχείριση της άνοιας