Περίπου το 61% των νοσημάτων του ανθρώπου που οφείλονται σε μικροβιακούς παράγοντες προέρχονται από τα ζώα. Περίπου το 75% των αναδυόμενων μολυσματικών νοσημάτων στον άνθρωπο προέρχεται επίσης από ζώα, κυρίως την άγριας πανίδας. Όσον αφορά τα ιογενή νοσήματα, από τους 530 και παραπάνω γνωστούς ιούς που υπάρχουν στα ζώα, περίπου το ¼ γνωρίζουμε ότι μπορεί να προκαλέσει νόσημα και στον άνθρωπο.

Η ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ότι η επόμενη πανδημία είναι πολύ πιθανό να προέλθει από ζώα της άγριας πανίδας, αποδείχτηκε προφητική, καθώς διατυπώθηκε πριν από το ξέσπασμα της COVID-19, ωστόσο παραμένει σε ισχύ και μετά από αυτή.

Ο επίκουρος καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων των Ζώων στο Τμήμα Κτηνιατρικής του ΑΠΘ, Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου (φωτογραφία), χτύπησε καμπανάκι κινδύνου, περιγράφοντας με στοιχεία τη ραγδαία αύξηση των ζωοανθρωπονόσων τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο ημερίδας στο ΑΠΘ (*) για τις σύγχρονες προκλήσεις Δημόσιας Υγείας. Ο ίδιος εξηγεί στο iatronet.gr τον τρόπο με τον οποίο διάφοροι παράγοντες - κλιματική αλλαγή, καταστροφή οικοσυστημάτων, παγκόσμιο εμπόριο κ.ά. - μόνοι τους ή συνδυαστικά, αυξάνουν χρόνο με το χρόνο τον κίνδυνο νέων πανδημιών, ενώ τονίζει την ανάγκη υιοθέτησης του δόγματος της Ενιαίας Υγείας για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων απειλών.

Το παράδειγμα της Μαλαισίας

Ο ιός Nipah προκαλεί μια σοβαρή ιογενή λοίμωξη, που μπορεί να μεταδοθεί από ζώα της άγριας πανίδας στον άνθρωπο, με ενδιάμεσο ξενιστή κάποιο οικόσιτο ζώο. Προκαλεί σοβαρά συμπτώματα στο αναπνευστικό και νευρολογικές επιπλοκές, με πολύ υψηλή θνησιμότητα. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 σε μια μεγάλη περιοχή της Ινδονησίας, το κράτος αποφάσισε να αποψιλώσει δάση, προκειμένου να μοιράσει γη και να εξασφαλίσει κάποιο εισόδημα σε ντόπιους καλλιεργητές. Με την καταστροφή των δασών εκδιώχθηκε η άγρια πανίδα και μεταξύ άλλων ειδών της, οι νυχτερίδες, φορείς του ιού Nipah, που αναγκάστηκαν να μετακινηθούν σε μια περιοχή της γειτονικής Μαλαισίας.

Κάποιες νυχτερίδες βρέθηκαν κοντά σε χοιροτροφικές μονάδες, με αποτέλεσμα να μεταφερθεί ο ιός στους χοίρους, να μολύνει τους χοιροτρόφους και μέσω αυτών να μεταδοθεί στην κοινότητα. Από την επιδημία Nipah που ξέσπασε νόσησαν με εγκεφαλίτιδα 257 άνθρωποι και 105 εξ αυτών πέθαναν, ενώ η παράπλευρη οικονομική απώλεια ήταν να θανατωθούν 1,2 εκατομμύρια χοίροι, σε σύνολο 2,5 εκατομμυρίων στη χώρα, στην προσπάθεια εκρίζωσης του νοσήματος.

Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η καταστροφή των οικοσυστημάτων μπορεί να "σπάσει" τους φυσικούς φραγμούς μεταξύ άγριας πανίδας και του ανθρώπου, μέσω των ζώων εκτροφής, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης ζωοανθρωπονόσων, παρατήρησε ο κ. Παπαγεωργίου.

Από τον "τίγρη" στο ιαπωνικό κουνούπι

Η αύξηση της θερμοκρασίας, συνεπεία της κλιματικής αλλαγής, επηρεάζει τον μεταβολισμό, την αναπαραγωγή, την επιβίωση των ειδών και την κατανομή τους στον χώρο και στον χρόνο. Ένα από τα πρώτα είδη που επηρεάστηκαν από αυτές τις μεταβολές είναι τα διάφορα είδη κουνουπιών – δυνητικών διαβιβαστών μολυσματικών νόσων.

Το κοινό κουνούπι culex, διαβιβαστής του ιού του Δυτικού Νείλου, «συγκατοικεί» μαζί μας πλέον όλο το χρόνο, ενώ έχει εντοπιστεί ακόμη και στα νησιά Σέτλαντ βόρεια της Σκωτίας. Το κουνούπι "τίγρης" (aedes albopictus) που έχει εξαπλωθεί πλέον σε όλη την Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στην Κίνα, και το aedes aegypti που ακολουθεί, ευθύνονται για τη μεγάλη αύξηση των κρουσμάτων «εξωτικών» νόσων όπως ο Δάγκειος πυρετός και ο Τσικουνγκούνια.

Ενδεικτικά, όπως είπε ο επίκουρος καθηγητής, ενώ από το 2010 ως το 2021 είχαν καταγραφεί συνολικά 73 περιπτώσεις Δάγκειου στην Ευρώπη, μόνο το 2022 είχαμε 71 αυτόχθονα κρούσματα, το 2023 αυτά αυξήθηκαν στα 130 και το 2024 ξεπέρασαν τα 200. Σε ό,τι αφορά τον Τσικουνγκούνια, ενώ οι περιοχές όπου κυρίως ενδημούσε ήταν η Βραζιλία και η Ινδία, και ό,τι κρούσμα καταγραφόταν στην Ευρώπη ήταν εισαγόμενο από αυτές τις περιοχές, το 2017 υπήρξαν 270 αυτόχθονα κρούσματα στην Ιταλία.

Άλλοι διαβιβαστές, ακόμη και από την Άπω Ανατολή, που δεν τους γνωρίζαμε, έχουν «συστηθεί» στην Ευρώπη, με άγνωστες ακόμη συνέπειες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κουνούπι aedes japonicus, που ενδημεί κυρίως στην Ιαπωνία, στη χερσόνησο της Κορέας και σε γύρω περιοχές. "Το είδος αυτό πιστεύεται πως έχει έρθει στην Ευρώπη με το εμπόριο ελαστικών από την Κορέα", διευκρίνισε ο κ.Παπαγεωργίου, προσθέτοντας πως το πρόβλημα είναι ότι έχει καταφέρει να επιβιώσει και να πολλαπλασιαστεί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Όπως εξήγησε, δεν ξέρουμε ακόμη αν σχετίζεται με τη μετάδοση του ιού του Δυτικού Νείλου, αλλά στις ΗΠΑ βρέθηκαν πληθυσμοί του συγκεκριμένου είδους με τον ιό.

Το δόγμα της Ενιαίας Υγείας

Όλα αυτά, μαζί με άλλους παράγοντες, όπως το λιώσιμο των πάγων που μπορεί να φέρει τον άνθρωπο σε επαφή με ιούς από το παρελθόν, πρέπει να μας κινητοποιήσουν, ανέφερε ο κ. Παπαγεωργίου, συμπληρώνοντας πως η κατάσταση δεν είναι παροδική, αλλά μόνιμη και διαρκώς επιδεινούμενη. "Έχουμε να περιμένουμε πιο δύσκολες καταστάσεις κι αυτό επιβάλλει να υπάρχει μια συνεργασία. Οφείλουμε να υιοθετήσουμε το δόγμα της Ενιαίας Υγείας, ώστε μέσω αυτού να είμαστε πιο έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις που έρχονται, λόγω των τεράστιων αλλαγών που έρχονται χρόνο με το χρόνο", επισημαίνει στο iatronet.gr.

(*) Η ημερίδα, με τίτλο "Περιβαλλοντικοί Παράγοντες & Εμβολιαστική Στρατηγική: Σύγχρονες Προκλήσεις Δημόσιας Υγείας", διοργανώθηκε από τα Διϊδρυματικά Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΠΜΣ) "Υγεία και Περιβαλλοντικοί Παράγοντες» και «Εφαρμοσμένη Γεροντολογία και Γηριατρική" του ΑΠΘ.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Τι να κάνω αν ο σύντροφός μου ροχαλίζει;
17η Health expo Athens– 24 & 25 Ιανουαρίου 2026
Η Chiesi Hellas συνεχίζει να ξεχωρίζει ως εργοδότης επιλογής στην Ελλάδα