Νηματώδη παράσιτα της οικογένειας Anisakidae, που ανευρίσκονται σε πολλά εμπορικά είδη ψαριών, όπως ρέγγα, σκουμπρί, κολιός, γαύρος, τόνος κ.ά. αποτελούν αιτία ανισακίδωσης ή ανισακίωσης, μιας αναδυόμενης τροφιμογενούς παρασιτικής ασθένειας στον άνθρωπο, με παγκόσμια κατανομή, ειδικά σε χώρες με υψηλή τάση κατανάλωσης ωμών ή ήπια μαγειρεμένων θαλασσινών. Το νόσημα υποδιαγνώσκεται, καθώς δεν είναι υποχρεωτικής δήλωσης, ενώ τα συμπτώματά του είναι μη ειδικά. Το 2024 καταγράφηκε το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα στην Ελλάδα, σε 22χρονο φοιτητή στη Θεσσαλονίκη. 

Μελέτη επιστημόνων του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), που παρουσιάστηκε στο 15ο Επιστημονικό Συνέδριο του Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ κατέδειξε σημαντικά ποσοστά (29,62%) παρουσίας παρασίτων σε έτοιμα για κατανάλωση προϊόντα ψαριού που πωλούνται στην ελληνική αγορά. 

Για σημαντικό πρόβλημα που αφορά την αλιεία και τη δημόσια υγεία έκανε λόγο η Ευαγγελία Παπαποστόλου, κτηνίατρος, αναπληρώτρια Τεχνικός Υπεύθυνος στον Τομέα Μικροβιολογικών Δοκιμών του Εργαστηρίου Δοκιμών και Ερευνών Τροφίμων Θεσσαλονίκης του ΕΦΕΤ. Η ίδια παρουσίασε τα ευρήματα της μελέτης και έδωσε πρακτικές οδηγίες, στο πλαίσιο στρογγυλής τράπεζας του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών "Σύγχρονη Εφαρμοσμένη Μικροβιολογία", με διευθύντρια την καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας - Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ, Μελανία Καχριμανίδου

Ο βιολογικός τους κύκλος, πώς φτάνουν στον άνθρωπο

Τα ενήλικα παράσιτα της οικογένειας Anisakidae ζουν στο στομάχι θαλάσσιων θηλαστικών (δελφίνια, φάλαινες, φώκιες) και ιχθυοφάγων πτηνών (πελεκάνοι, πιγκουίνοι) και ελευθερώνουν αυγά μέσω των κοπράνων τους. Αυτά εκκολάπτονται στο υδάτινο περιβάλλον και οι προνύμφες καταναλώνονται από μικρά θαλάσσια καρκινοειδή. Τα μολυσμένα καρκινοειδή καταναλώνονται από ψάρια ή κεφαλόποδα, όπου οι προνύμφες μεταναστεύουν στους ιστούς τους. Ο κύκλος ολοκληρώνεται όταν τα μολυσμένα ψάρια καταναλώνονται από θαλάσσια θηλαστικά και πτηνά ή και από τον άνθρωπο.

Ανισακίδωση

"Ο άνθρωπος μολύνεται κυρίως μέσω της πεπτικής οδού, με την τυχαία βρώση μολυσμένων ωμών ή ατελώς επεξεργασμένων αλιευμάτων", ανέφερε η κ. Παπαποστόλου, προσθέτοντας ότι η ανισακίδωση εκδηλώνεται με "μη ειδικά κλινικά συμπτώματα από το γαστρεντερικό σύστημα, ναυτία, κοιλιακό άλγος, έμετο, διάρροια και πιθανόν ήπιες έως πολύ σοβαρές αντιδράσεις υπερευαισθησίας (κνίδωση, αγγειοοίδημα, αναφυλαξία με ή χωρίς γαστρεντερικά συμπτώματα) μετά την κατανάλωση ζωντανών ή κατεστραμμένων προνυμφών".

Σπανιότερα, μέσω της αναπνευστικής οδού, μπορεί να εμφανιστεί οξεία αλλεργική αντίδραση, επιπεφυκίτιδα, άσθμα ή δερματίτιδα όταν κάποιος έρθει σε επαφή ή εισπνεύσει αντιγόνα του παρασίτου. Θεωρείται επαγγελματική νόσος, που εμφανίζεται σε αλιείς και ιχθυοπώλες που χειρίζονται καθημερινά μολυσμένα ψάρια και κεφαλόποδα και καταναλώνουν συχνά αλιεύματα. 

Στη Θεσσαλονίκη το πρώτο περιστατικό στην Ελλάδα

Με δεδομένη την υποδιάγνωση, λόγω μη ειδικών συμπτωμάτων και μη υποχρεωτικής δήλωσης, το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα ανισακίδωσης στην Ελλάδα καταγράφηκε το 2024 στη Θεσσαλονίκη, σε 22χρονο, ο οποίος κατανάλωνε συστηματικά γεύματα με ωμό ψάρι που παρασκεύαζε ο ίδιος στο σπίτι. 

Ο νεαρός μετέβη στο ΤΕΠ του νοσοκομείου Παπαγεωργίου με κοιλιακό άλγος στο κάτω αριστερό τεταρτημόριο, ναυτία και ρίγος, που είχαν ξεκινήσει εντός 12 ωρών, χωρίς πυρετό ή έμετο. Αρχικά υπήρχε υποψία κακοήθειας του περιτοναίου. Πραγματοποιήθηκε ημικολεκτομή, επιπλεκτομή και εκτομή οζιδίου του κόλου. Η παθολογοανατομική έκθεση επιβεβαίωσε κοκκιωματώδη ιστό με ηωσινοφιλική διήθηση και παράσιτα, τα οποία ταυτοποιήθηκαν μορφολογικά και μοριακά ως Anisakis spp. στο Εργαστήριο Παρασίτων και Παρασιτικών Νοσημάτων και στο Διαγνωστικό Εργαστήριο του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ.

Μελέτη ανίχνευσης παρασίτων στην ελληνική αγορά 

Για την εκτίμηση του ποσοστού μόλυνσης έτοιμων για κατανάλωση προϊόντων ψαριού με παράσιτα της οικογένειας Anisakidae στην ελληνική αγορά, οι επιστήμονες έλαβαν για εξέταση 108 δείγματα προϊόντων: 

  • Καπνιστή ρέγγα (ολόκληρη και φιλέτο σε λάδι).
  • Καπνιστό σκουμπρί (ολόκληρο και φιλέτο σε λάδι).
  • Παστός κολιός (ολόκληρος).
  • Παστός γαύρος (ολόκληρο και φιλέτο μαριναρισμένο, σε λάδι).
  • Παστή σαρδέλα σε λάδι.
  • Τόνος φιλέτο σε νερό.
  • Τονολακέρδα σε λάδι.
  • Βακαλάος σε λάδι.

Έκαναν μακροσκοπική εξέταση με οπτικό έλεγχο, τεχνητή πέψη, μακροσκοπική και μικροσκοπική εξέταση των παρασίτων, μοριακό έλεγχο και αλληλούχιση.

Στη διαδικασία της τεχνητής πέψης ανιχνεύτηκαν παράσιτα, σε συνολικά 32 από τα 108 δείγματα (ποσοστό 29,62%), χωρίς ένδειξη κινητικότητας. Αυτά κατατάχτηκαν στην οικογένεια Anisakidae και στα γένη/είδη Anisakis simplex s. s. και Anisakis pegreffii

Όπως καταγράφεται στον παρακάτω πίνακα, τα μεγαλύτερα ποσοστά θετικών δειγμάτων εμφάνισαν τα προϊόντα ρέγγας, σκουμπριού, κολιού και γαύρου, ενώ στη μέση ένταση μόλυνσης (μέσος αριθμός προνυμφών ανά δείγμα) υπερίσχυσαν ο κολιός, η ρέγγα και το σκουμπρί.

Οδηγίες προστασίας

Η κ. Παπαποστόλου συμβούλευσε το καταναλωτικό κοινό που προμηθεύεται ωμά ψάρια, αφενός να αφαιρεί το συντομότερο δυνατό τα σπλάχνα και αφετέρου να τα μαγειρεύει καλά, με στόχο την καταστροφή των παρασίτων. Σε περίπτωση που θέλει να καταναλώσει το ψάρι μαριναρισμένο, συνιστάται να το βάλει στην κατάψυξη, στους -20 βαθμούς Κελσίου για τουλάχιστον 24 ώρες ή στους -35 για τουλάχιστον 15 ώρες.

Σε ό,τι αφορά τον εκσπλαχνισμό, η ερευνήτρια εξήγησε πως τα παράσιτα βρίσκονται κατά βάση στο έντερο των ψαριών, αλλά μετακινούνται στους ιστούς όταν βρεθούν σε θερμοκρασία περιβάλλοντος. "Όσο γρηγορότερα εκσπλαχνιστούν, τόσο αποφεύγουμε την πιθανότητα να περάσουν στο κρέας που θα φάμε", τόνισε.

Όπως διευκρίνισε η κτηνίατρος, ο κίνδυνος δεν αφορά το γνωστό σούσι, καθώς αυτό παρασκευάζεται με ψάρια εκτροφής, στα οποία είναι πολύ μικρότερος ο κίνδυνος να έχουν παράσιτα.

Η ίδια επεσήμανε, επίσης, την ανάγκη ενημέρωσης και επαγρύπνησης του ιατρικού προσωπικού για την ανισακίδωση και τα μη ειδικά συμπτώματα που την συνοδεύουν. "Κατά τη λήψη του ιστορικού των ασθενών, η καταγραφή κατανάλωσης ωμών ψαριών ή προϊόντων ιδιοπαρασκευής (σπιτικών) και η άμεση ή έμμεση επαγγελματική ενασχόληση με αλιεύματα θα μπορούσε να καθοδηγήσει τους ιατρούς στην έγκαιρη διερεύνηση της πιθανής εμπλοκής των παρασίτων στο υπό διερεύνηση περιστατικό", κατέληξε.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Tantrums: Πότε είναι φυσιολογικά και πότε χρειάζεται αξιολόγηση
Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και όχι αισθητικό ζήτημα
O ΕΕΣ διοργάνωσε δράση ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την παχυσαρκία στην Πλατεία Συντάγματος