Μπορεί ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεστε το μέλλον να επηρεάσει την υγεία του εγκεφάλου σας καθώς μεγαλώνετε; Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of the American Geriatrics Society διερεύνησε αν η μεγαλύτερη αισιοδοξία συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Οι ερευνητές παρακολούθησαν μια μεγάλη ομάδα ενηλίκων ηλικίας 70 ετών και άνω για διάστημα έως και 14 ετών. Μέτρησαν την αισιοδοξία με τη χρήση ενός τυποποιημένου ερωτηματολογίου και κατέγραψαν ποιοι εμφάνισαν άνοια μέσω μιας λεπτομερούς αξιολόγησης της μνήμης, της καθημερινής λειτουργικότητας και της προσωπικότητας.

«Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας είχαν χαμηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια — ακόμη και αφού λήφθηκαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η κατάθλιψη, η σωματική υγεία και οι συνήθειες τρόπου ζωής. Αυτό το μοτίβο διατηρήθηκε σε διαφορετικές ομάδες και παρέμεινε σταθερό σε πρόσθετες αναλύσεις που σχεδιάστηκαν για να ελέγξουν την αξιοπιστία των ευρημάτων. Συνολικά, η μελέτη υποδηλώνει ότι η αισιοδοξία μπορεί να διαδραματίζει προστατευτικό ρόλο στην υγεία του εγκεφάλου και θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό πεδίο εστίασης για μελλοντικές προσπάθειες πρόληψης», επισημαίνει ο κ. Σπύρος Ευθυμιόπουλος Καθηγητής Νευροβιολογίας, Τμήμα Βιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. 

Ποια ήταν η βασική ιδέα πίσω από τη μελέτη;

Η άνοια γίνεται όλο και συχνότερη καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, ενώ οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες. Αυτό καθιστά την πρόληψη ιδιαίτερα σημαντική. Οι ερευνητές ενδιαφέρονται ολοένα και περισσότερο για παράγοντες που μπορούμε ενδεχομένως να αλλάξουμε — ιδιαίτερα για εκείνους που επηρεάζουν την υγεία σε βάθος πολλών ετών.

Σε αυτή τη μελέτη, το επίκεντρο είναι η αισιοδοξία, δηλαδή η γενική τάση να αναμένει κανείς καλά πράγματα στο μέλλον. Η αισιοδοξία έχει ήδη συνδεθεί με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, καλύτερη καρδιακή υγεία και συνολική ευεξία. Το ερώτημα εδώ είναι αν μπορεί επίσης να βοηθήσει στην προστασία του εγκεφάλου.

Ένας λόγος για τον οποίο η αισιοδοξία είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι ότι δεν είναι σταθερή. Ενώ ορισμένοι άνθρωποι μπορεί από τη φύση τους να είναι πιο αισιόδοξοι, η έρευνα δείχνει ότι μπορεί να ενισχυθεί μέσω ψυχολογικών στρατηγικών. Αυτό σημαίνει ότι ίσως είναι κάτι περισσότερο από ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας — ενδέχεται στην πραγματικότητα να παίζει ρόλο στη διαμόρφωση μιας πιο υγιούς γήρανσης.

Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη;

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από μια μεγάλη ομάδα ηλικιωμένων ενηλίκων που ήταν γνωστικά υγιείς στην αρχή της μελέτης. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν έως και 14 χρόνια ώστε να διαπιστωθεί ποιοι εμφάνισαν άνοια με την πάροδο του χρόνου.

Η αισιοδοξία μετρήθηκε μέσω ενός ερωτηματολογίου στο οποίο οι άνθρωποι βαθμολογούσαν το κατά πόσο συμφωνούσαν με ορισμένες θετικές ή αρνητικές δηλώσεις. Η άνοια εντοπίστηκε με τη χρήση μιας ολοκληρωμένης μεθόδου που συνδύαζε έλεγχο μνήμης, αξιολόγηση της καθημερινής λειτουργικότητας και, όπου χρειαζόταν, αναφορές από άλλα άτομα. Αυτή η προσέγγιση βοήθησε να διασφαλιστεί ακριβής και συνεπής διάγνωση σε διαφορετικές ομάδες.

Για να κατανοήσουν τη σχέση μεταξύ αισιοδοξίας και κινδύνου άνοιας, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στατιστικά μοντέλα που προσαρμόστηκαν προσεκτικά για πολλούς παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως η ηλικία, το φύλο, η κατάθλιψη, η χρόνια νόσος, το κάπνισμα και η σωματική δραστηριότητα ώστε να αφαιρεθελι η επίδρασή τους και να αναδειχθεί η επίδραση της αισιοδοξίας.

Πραγματοποίησαν επίσης πρόσθετους ελέγχους για να βεβαιωθούν ότι τα ευρήματα δεν οφείλονταν σε μεροληψία — για παράδειγμα, εξετάζοντας αν τα πρώιμα σημάδια άνοιας θα μπορούσαν να μειώνουν την αισιοδοξία αντί να συμβαίνει το αντίστροφο.

Τι βρήκε η μελέτη;

Το βασικό συμπέρασμα είναι απλό: η υψηλότερη αισιοδοξία συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.

Σημαντικό είναι ότι αυτό δεν ήταν απλώς μια μικρή ή τυχαία επίδραση. Η σχέση ακολουθούσε ένα σαφές μοτίβο — όσο πιο αισιόδοξος ήταν κάποιος, τόσο χαμηλότερος ήταν ο κίνδυνός του. Τα άτομα με τα υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας είχαν σταθερά καλύτερα αποτελέσματα από εκείνα με τα χαμηλότερα επίπεδα.

Ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση συνηθειών τρόπου ζωής, όπως η άσκηση και το κάπνισμα, η σχέση παρέμεινε ισχυρή. Αυτό υποδηλώνει ότι η αισιοδοξία μπορεί να έχει τη δική της προστατευτική επίδραση, πέρα από το ότι απλώς ενθαρρύνει πιο υγιεινές συμπεριφορές.

Ίσχυαν τα αποτελέσματα για όλους;

Ναι, ως επί το πλείστον. Τα ευρήματα ήταν συνεπή για τις κύριες δημογραφικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων τόσο των λευκών όσο και των μαύρων συμμετεχόντων. Αυτό υποδηλώνει ότι η σχέση μεταξύ αισιοδοξίας και υγείας του εγκεφάλου μπορεί να έχει ευρεία σημασία.

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν επίσης αρκετές πρόσθετες αναλύσεις για να δοκιμάσουν πόσο αξιόπιστα ήταν τα αποτελέσματα. Για παράδειγμα, απέκλεισαν συμμετέχοντες που εμφάνισαν άνοια νωρίς κατά τη διάρκεια της μελέτης, ώστε να μειώσουν την πιθανότητα η υποκείμενη νόσος να επηρέαζε τα επίπεδα αισιοδοξίας. Τα αποτελέσματα παρέμειναν τα ίδια.

Εξέτασαν επίσης άτομα με και χωρίς καταθλιπτικά συμπτώματα και διαπίστωσαν παρόμοια μοτίβα. Αυτό δείχνει ότι η επίδραση της αισιοδοξίας δεν είναι απλώς η απουσία κατάθλιψης.

Συνολικά, αυτοί οι έλεγχοι ενισχύουν την εμπιστοσύνη ότι η σχέση μεταξύ αισιοδοξίας και μειωμένου κινδύνου άνοιας είναι πραγματική και δεν οφείλεται στην τύχη ή στη μεροληψία.

Πώς μπορεί η αισιοδοξία να προστατεύει τον εγκέφαλο;

Η μελέτη προτείνει αρκετές πιθανές εξηγήσεις, και είναι πιθανό να λειτουργούν μαζί.

Από βιολογική άποψη, η αισιοδοξία μπορεί να υποστηρίζει καλύτερη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και να μειώνει τη φλεγμονή— και τα δύο είναι σημαντικά για την υγεία του εγκεφάλου. Μπορεί επίσης να συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα προστατευτικών ουσιών στον οργανισμό που βοηθούν στη διατήρηση υγιών εγκεφαλικών κυττάρων.

Από ψυχολογική άποψη, οι αισιόδοξοι άνθρωποι συχνά διαχειρίζονται καλύτερα το στρες, διατηρούν ισχυρότερους κοινωνικούς δεσμούς και αντιμετωπίζουν πιο αποτελεσματικά τις δυσκολίες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι γνωστό ότι υποστηρίζουν τη γνωστική υγεία.

Υπάρχουν και συμπεριφορικοί παράγοντες. Τα άτομα με πιο θετική στάση ζωής τείνουν να είναι πιο σωματικά δραστήρια και λιγότερο πιθανό να καπνίζουν. Παρότι αυτές οι συνήθειες δεν εξήγησαν πλήρως τα αποτελέσματα, είναι πιθανό να συμβάλλουν με την πάροδο του χρόνου.

Με λίγα λόγια, η αισιοδοξία μπορεί να επηρεάζει την υγεία του εγκεφάλου μέσω ενός συνδυασμού σώματος, νου και τρόπου ζωής.

«Αυτή η μελέτη παρέχει ισχυρές ενδείξεις ότι μια πιο αισιόδοξη στάση συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αργότερα στη ζωή. Η συνέπεια των ευρημάτων σε διαφορετικές ομάδες και αναλύσεις καθιστά τα αποτελέσματα ιδιαίτερα πειστικά.

Παρότι δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι η αισιοδοξία προλαμβάνει άμεσα την άνοια, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου. Εξίσου σημαντικό είναι ότι η αισιοδοξία είναι κάτι που ενδεχομένως μπορεί να ενισχυθεί.

Η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να διερευνήσει πώς ακριβώς η αισιοδοξία επηρεάζει τον εγκέφαλο και αν στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν τα αποτελέσματα. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέες στρατηγικές πρόληψης που θα υπερβαίνουν τις παραδοσιακές ιατρικές προσεγγίσεις.

Προς το παρόν, το μήνυμα είναι ενθαρρυντικό: η καλλιέργεια μιας πιο θετικής στάσης απέναντι στη ζωή μπορεί όχι μόνο να βελτιώσει το πώς αισθάνεστε σήμερα — μπορεί επίσης να βοηθήσει στην προστασία του εγκεφάλου σας τα επόμενα χρόνια», καταλήγει ο κ. Ευθυμιόπουλος.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
«Αποφασίζω γιατί Γνωρίζω»: Δωρεάν εκπαιδευτικά webinars για τον καρκίνο του μαστού
Σε ποια δεκαετία είναι πιο επικίνδυνη η παχυσαρκία [μελέτη]
ΕΟΔΥ: Τοξικότητα και κίνδυνοι από το φυτό πικροδάφνη