Nutri-Score και Μεσογειακή Διατροφή: Τι αξιολογεί και τι δεν μπορεί να αποτυπώσει ένα σύστημα διατροφικής επισήμανσης

Η διατροφική επισήμανση στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας (Front-of-Pack Nutrition Labelling – FOPNL) αποτελεί σημαντικό εργαλείο ενημέρωσης των καταναλωτών. Στόχος της είναι να μετατρέπει σύνθετες διατροφικές πληροφορίες σε ένα απλό και εύκολα κατανοητό μήνυμα. Ένα από τα πλέον γνωστά συστήματα είναι το Nutri-Score, το οποίο έχει εφαρμοστεί σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης σχετικά με τη δυνατότητά του να αποτυπώσει διαφορετικά διατροφικά πρότυπα. [1]

Τι είναι το Nutri-Score;

Το Nutri-Score είναι ένα σύστημα πέντε κατηγοριών, από το Α έως το Ε, όπου το Α αντιστοιχεί στην ευνοϊκότερη και το Ε στη λιγότερο ευνοϊκή βαθμολογία. Ο αλγόριθμος αξιολογεί τη διατροφική σύσταση ενός προϊόντος, λαμβάνοντας υπόψη τόσο δυσμενή χαρακτηριστικά, όπως η ενέργεια, τα σάκχαρα, τα κορεσμένα λιπαρά και το νάτριο, όσο και ευνοϊκά, όπως οι φυτικές ίνες, οι πρωτεΐνες και η παρουσία φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και ξηρών καρπών. [2,3] Βασικός στόχος του είναι να διευκολύνει κυρίως τη σύγκριση παρόμοιων προϊόντων. Ο αλγόριθμος έχει αναθεωρηθεί τα τελευταία χρόνια, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σύγχρονες διατροφικές συστάσεις. Η αναθεώρηση του 2023 τροποποίησε, μεταξύ άλλων, την αξιολόγηση ελαίων, τυριών, ψαριών, προϊόντων ολικής άλεσης και ξηρών καρπών. [3,4]

Η βάση των 100 g και η σημασία της ποσότητας

Το Nutri-Score υπολογίζεται ανά 100 g ή 100 ml, γεγονός που επιτρέπει τη σύγκριση μεταξύ προϊόντων. Ωστόσο, η βάση αυτή δεν ταυτίζεται πάντοτε με την πραγματική ποσότητα κατανάλωσης. Η διατροφική σημασία ενός τρόφιμου εξαρτάται όχι μόνο από τη σύστασή του, αλλά και από την ποσότητα, τη συχνότητα και τον τρόπο κατανάλωσης. Επομένως, η βαθμολογία ανά 100 g αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο σύγκρισης, αλλά χρειάζεται να ερμηνεύεται στο πλαίσιο της συνολικής διατροφής. [1]

Το ελαιόλαδο

Το ελαιόλαδο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης να ερμηνεύεται η διατροφική αξιολόγηση στο πλαίσιο του συνολικού προτύπου. Είναι τρόφιμο υψηλής ενεργειακής πυκνότητας και πλούσιο σε λιπαρά, αλλά αποτελεί βασική πηγή λίπους στη Μεσογειακή Διατροφή και χαρακτηρίζεται από υψηλή περιεκτικότητα σε ακόρεστα λιπαρά. Η αναθεώρηση του Nutri-Score βελτίωσε την αξιολόγηση των φυτικών ελαίων, συμπεριλαμβανομένου του ελαιόλαδού, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σύγχρονες διατροφικές συστάσεις. [3,4] Επομένως, η διατροφική αξία ενός τρόφιμου δεν μπορεί να ερμηνευθεί αποκλειστικά από έναν αριθμητικό υπολογισμό ανά 100 g.

Τα παραδοσιακά τυριά

Η φέτα και άλλα παραδοσιακά τυριά παρέχουν πρωτεΐνες, ασβέστιο και άλλα θρεπτικά συστατικά, αλλά μπορεί επίσης να περιέχουν σημαντικές ποσότητες αλατιού και κορεσμένων λιπαρών. Μια λιγότερο ευνοϊκή βαθμολογία δεν σημαίνει ότι ένα τρόφιμο πρέπει να αποκλειστεί από μια ισορροπημένη διατροφή. Αντίστοιχα, η παρουσία ευεργετικών θρεπτικών συστατικών δεν σημαίνει ότι η κατανάλωσή του μπορεί να είναι απεριόριστη. Η αναθεώρηση του Nutri-Score περιέλαβε και τα τυριά στις κατηγορίες για τις οποίες έγιναν τροποποιήσεις, με στόχο τη βελτίωση της διατροφικής του ακρίβειας. [4,5]

Τι δείχνει η ελληνική μελέτη με τη βάση HelTH;

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει η μελέτη των Vlassopoulos και συνεργατών, η οποία εξέτασε κατά πόσο το Nutri-Score ευθυγραμμίζεται με την Πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής. Η ανάλυση βασίστηκε στη Hellenic Food Thesaurus (HelTH), την ελληνική βάση δεδομένων διατροφικής σύστασης και ποιοτικών χαρακτηριστικών επώνυμων τροφίμων που διατίθενται στην ελληνική αγορά. Η πρώτη έκδοση της βάσης περιλάμβανε 4.002 προϊόντα. [6] Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το Nutri-Score διαχώριζε αρκετά καλά τα δύο άκρα της Μεσογειακής Πυραμίδας. Τρόφιμα που βρίσκονται στη βάση της πυραμίδας και προορίζονται για συχνότερη κατανάλωση είχαν συχνότερα ευνοϊκές βαθμολογίες, ενώ τρόφιμα που βρίσκονται στην κορυφή και συστήνεται να καταναλώνονται περιορισμένα είχαν συχνότερα βαθμολογίες D ή E. Ωστόσο, στα ενδιάμεσα επίπεδα της πυραμίδας η αντιστοίχιση ήταν λιγότερο σαφής, με αρκετά τρόφιμα να συγκεντρώνονται στη βαθμίδα Β. [6] Το εύρημα αυτό δεν αποδεικνύει ότι το Nutri-Score είναι ακατάλληλο για τη Μεσογειακή Διατροφή. Αναδεικνύει, όμως, μια σημαντική διάκριση: η αξιολόγηση ενός τρόφιμου και η αξιολόγηση ενός συνολικού διατροφικού προτύπου είναι διαφορετικές διαδικασίες. [6]

Nutri-Score και υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα

Το Nutri-Score αξιολογεί κυρίως τη διατροφική σύσταση ενός προϊόντος και όχι τον βαθμό επεξεργασίας του. Επομένως, ένα τρόφιμο με Nutri-Score Α ή Β δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν είναι υπερ-επεξεργασμένο. Η διατροφική ποιότητα και ο βαθμός επεξεργασίας αποτελούν διαφορετικές διαστάσεις. [7]

Για τον ίδιο λόγο, το Nutri-Score δεν μπορεί από μόνο του να απαντήσει αν μια διατροφή είναι συνολικά υγιεινή. Η απάντηση εξαρτάται από την ποσότητα, τη συχνότητα, την ποικιλία και το συνολικό διατροφικό πρότυπο.

Δυνατότητες και περιορισμοί του Nutri-Score

Διάσταση	Τι αξιολογεί το Nutri-Score	Τι δεν αποτυπώνει
Διατροφική σύσταση	Επιλεγμένα διατροφικά χαρακτηριστικά ανά 100 g ή 100 ml	Το σύνολο των χαρακτηριστικών ενός τροφίμου
Συγκριτική αξιολόγηση	Σύγκριση παρόμοιων προϊόντων	Απόλυτο χαρακτηρισμό ενός τροφίμου ως «υγιεινού» ή «ανθυγιεινού»
Ποσότητα	Κοινή βάση αναφοράς ανά 100 g ή 100 ml	Την πραγματική μερίδα κατανάλωσης
Συχνότητα	—	Πόσο συχνά καταναλώνεται ένα τρόφιμο
Επεξεργασία	—	Τον βαθμό και το είδος επεξεργασίας
Συνολική διατροφή	—	Την ποιότητα και ισορροπία του συνολικού διατροφικού προτύπου
Μεσογειακή Διατροφή	Συσχετίσεις με τη διατροφική ποιότητα επιμέρους τροφίμων	Την πλήρη τήρηση του συνολικού Μεσογειακού διατροφικού προτύπου

Συμπέρασμα

Το Nutri-Score αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τη γρήγορη σύγκριση παρόμοιων προϊόντων και ο αλγόριθμός του έχει εξελιχθεί ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σύγχρονες διατροφικές συστάσεις. [3,4] Ωστόσο, η αξιολόγηση ενός μεμονωμένου τρόφιμου δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αξιολόγηση της διατροφής στο σύνολό της. Η ελληνική εμπειρία και η Μεσογειακή Διατροφή υπενθυμίζουν ότι η υγεία συνδέεται με το συνολικό διατροφικό πρότυπο, την ποσότητα, τη συχνότητα και την ποικιλία των τροφίμων. Επομένως, ένα σύστημα διατροφικής ενημέρωσης πρέπει να βοηθά τον καταναλωτή να κάνει καλύτερες επιλογές, χωρίς να δημιουργεί την εντύπωση ότι ένα μόνο γράμμα ή χρώμα μπορεί να χαρακτηρίσει συνολικά τη διατροφική ποιότητα.

Βιβλιογραφία

European Commission. Nutrition labelling. Food Safety – Food Information to Consumers. European Commission.
Julia C, Hercberg S. Development of a new front-of-pack nutrition label in France: the five-colour Nutri-Score. Public Health Panorama. 2017;3(4):712–725.
Merz B, Temme E, Alexiou H, et al. Nutri-Score 2023 update. Nature Food. 2024;5:102–110. doi:10.1038/s43016-024-00920-3.
Julia C, et al./Scientific Committee of the Nutri-Score. Scientific update of Nutri-Score: improvements to correct some of its limitations and to ensure greater consistency with nutritional recommendations. Nutrición Hospitalaria. 2022. doi:10.20960/nh.04455.
Scientific Committee of the Nutri-Score. Update of the Nutri-Score algorithm for beverages. Second update report from the Scientific Committee of the Nutri-Score V2-2023. Santé publique France; 2023.
Vlassopoulos A, Katidi A, Savvidou T, Kapsokefalou M. Alignment of Nutri-Score with Mediterranean Diet Pyramid: A Food Level Analysis. Nutrients. 2022;14(23):5097. doi:10.3390/nu14235097.
Vlassopoulos A, Katidi A, Savvidou T, Kapsokefalou M. Ultra-Processed Foods in the Mediterranean Diet according to the NOVA Classification System; A Food Level Analysis of Branded Foods in Greece. Foods. 2023;12(7):1520. doi:10.3390/foods12071520.