Σημαντικές διαφορές μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών στην εφαρμογή προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού, εντοπίζει πανευρωπαϊκή συγκριτική έρευνα σε 32 χώρες, που διεξήχθη από τη συνεργατική ερευνητική ομάδα Örenäs και δημοσιεύτηκε πριν από λίγες ημέρες. 

Η πλειοψηφία των χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, έχει υιοθετήσει το πληθυσμιακό μοντέλο, με βάση το οποίο η επιλογή των δικαιούχων ελέγχου γίνεται κεντρικά, από ψηφιακή πλατφόρμα που αποστέλλει μήνυμα και παραπεμπτικό. Η χώρα μας κατατάσσεται στην ομάδα χωρών που διατηρούν κάποιο βαθμό εμπλοκής του οικογενειακού γιατρού, κυρίως στην ενημέρωση και επικοινωνία του μηνύματος για την αξία του προσυμπτωματικού ελέγχου. 

 

Η υποψήφια διδάκτορας του ΑΠΘ, Δήμητρα Ιωσηφίνα Παπαγεωργίου και ο καθηγητής Μανώλης Σμυρνάκης, πρώτη και δεύτερος συγγραφέας της μελέτης, αντίστοιχα, εξηγούν στο iatronet.gr τα ευρήματά της και καταθέτουν την οπτική τους για το βέλτιστο μοντέλο.

Πληθυσμιακό και ευκαιριακό μοντέλο

Τέσσερις χώρες - Βουλγαρία, Ρουμανία, Λιθουανία και Ουκρανία - εφαρμόζουν το ευκαιριακό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο ο οικογενειακός γιατρός είναι αυτός που εντοπίζει και προτείνει τον έλεγχο στις επιλέξιμες γυναίκες. Οι υπόλοιπες 28 εφαρμόζουν το πληθυσμιακό μοντέλο, στο οποίο η πρόσκληση αποστέλλεται οριζόντια και αυτόματα, σε όλες τις γυναίκες συγκεκριμένου ηλικιακού εύρους (45-74 στην Ελλάδα). Οι μελετητές κατατάσσουν την Ελλάδα σε μια υποομάδα πέντε χωρών - μαζί με Αυστρία, Γαλλία, Σλοβακία και Τουρκία), που εφαρμόζουν έναν συνδυασμό οικογενειακού και ευκαιριακού συστήματος. 

"Ο προσυμπτωματικός έλεγχος που εφαρμόζεται στην Ελλάδα μέσω του προγράμματος ‘Προλαμβάνω’ είναι πληθυσμιακός", διευκρινίζει η κ. Παπαγεωργίου, γενικός οικογενειακός γιατρός στην 6η ΤΟΜΥ Θεσσαλονίκης, υποψήφια διδάκτορας στο Εργαστήριο Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας Γενικής Ιατρικής και Έρευνας στις Υπηρεσίες Υγείας της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ. Όπως εξηγεί, η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση γίνεται επειδή στις συγκεκριμένες χώρες επιτρέπεται ο οικογενειακός γιατρός να δώσει και έναν έλεγχο στοχευμένα, ακόμα και εκτός προγράμματος. "Για παράδειγμα, σε μια γυναίκα που είναι κάτω των 45 ετών, με παράγοντες κινδύνου όπως το ιστορικό κακοήθειας σε στενό συγγενικό πρόσωπο, ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι πρέπει να μπει νωρίτερα στο screening του μαστού". 

Βαθμός εμπλοκής γενικού οικογενειακού γιατρού

Η μελέτη κατατάσσει τις 32 χώρες σε τρεις κατηγορίες, εξετάζοντας τον βαθμό εμπλοκής των γιατρών της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας:

  • Στις χώρες που απαιτούν υψηλή συμμετοχή τους στη διαδικασία, εντάσσονται οι 4 χώρες με ευκαιριακό μοντέλο (με μπλε χρώμα στο χάρτη).
  • Η Ελλάδα περιλαμβάνεται σε ομάδα 13 χωρών με κάποιο ρόλο του γιατρού (πράσινο χρώμα).
  • 15 χώρες, κυρίως της Βόρειας Ευρώπης, έχουν ελάχιστη ως μηδενική εμπλοκή (καφέ χρώμα).

"Στην Ελλάδα, όταν συνδεόμαστε στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση του ασθενούς, βγαίνει ένα pop up μήνυμα που λέει ‘παρακαλώ ενημερώστε τον πολίτη ότι έχει λάβει παραπεμπτικό για τους τάδε προληπτικούς ελέγχους’. Είναι μια ευκαιρία που έχει ο γιατρός να εξηγήσει το πρόγραμμα και μια ευκαιρία επίσης να τον κινητοποιήσει να το κάνει", αναφέρει η κ. Παπαγεωργίου και προσθέτει: "Βλέπουμε επίσης αν έχει εκτελεστεί το παραπεμπτικό, και τώρα με τον καινούργιο ηλεκτρονικό φάκελο, αν έχει κατηγοριοποιηθεί το αποτέλεσμα". 

Ποσοστά κάλυψης

Με βάση τα ευρήματα της μελέτης, τα ποσοστά κάλυψης προσυμπτωματικού ελέγχου είναι κατά μέσο όρο:

  • 74,8% στις χώρες με μικρή ή και μηδενική εμπλοκή των γενικών γιατρών.
  • 58,8% σε αυτές με κάποια συμμετοχή.
  • 40% σε αυτές με υψηλή εμπλοκή.

Για την Ελλάδα καταγράφεται ποσοστό περίπου 66%, με στοιχεία όμως του 2018-2019, πριν από την εφαρμογή του προγράμματος.

"Συγκρίνουμε χώρες με σημαντικές πολιτισμικές διαφορές, διαφορετικά συστήματα υγείας και πρωτοβάθμια φροντίδα που έχει ενταχθεί στο σύστημα υγείας με διαφορετικό τρόπο", διευκρινίζει η υποψήφια διδάκτορας, υποστηρίζοντας πως το βέλτιστο μοντέλο χρειάζεται μια ισορροπία μεταξύ κεντρικής διαχείρισης και πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. "Πολλές φορές δεν αρκεί στον πολίτη το να λάβει ένα μήνυμα που να λέει ‘έχεις παραπεμπτικό για προληπτικό έλεγχο μαστού’. Χρειάζεται μια επεξήγηση, μια επικοινωνία, μια υπενθύμιση", επισημαίνει.

Μ. Σμυρνάκης: Χρειαζόμαστε εθνικό σχέδιο δράσης

Υπέρ ενός εθνικού σχεδίου δράσης με επιχειρησιακή οργάνωση και μόνιμο χαρακτήρα, που θα συνδυάζει το πληθυσμιακό μοντέλο με την στοχευμένη εμπλοκή του γενικού οικογενειακού ιατρού τάσσεται ο καθηγητής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και Ιατρικής Εκπαίδευσης στο ΑΠΘ, Μανώλης Σμυρνάκης. 

"Αυτή η μελέτη μπορεί να μας δείξει τι πρέπει να κάνουμε στη χώρα μας, γιατί βλέπουμε ποια συστήματα είναι πιο αποτελεσματικά"», παρατηρεί και συμπληρώνει: "Με το πρόγραμμα ‘Προλαμβάνω’ είμαστε σε καλό δρόμο, ωστόσο πρόκειται για ένα πρόγραμμα με ημερομηνία λήξης που δέχεται παρατάσεις. Πρέπει να περάσουμε σε ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα, που θα αποτελεί εθνικό σχέδιο δράσης για τον καρκίνο του μαστού".

Η καταγραφή του ευρωπαϊκού "χάρτη" καταδεικνύει πως το οικογενειακό μοντέλο προσυμπτωματικού ελέγχου υπερτερεί σαφώς του ευκαιριακού. Ωστόσο, στην ερώτηση αν χρειάζεται και ο γενικός οικογενειακός γιατρός η απάντηση είναι καταφατική. "Ο ρόλος του είναι να εστιαστεί στις γυναίκες που δεν συμμετέχουν στο πρόγραμμα, είτε λόγω κάποιου φόβου, είτε επειδή δεν έχουν άυλη συνταγογράφηση ώστε να πάρουν το μήνυμα, άρα έχουν χαμηλό εγγραμματισμό υγείας και κοινωνικοοικονομική κατάσταση", σημειώνει και προσθέτει: "Το ιδανικό μοντέλο είναι οργανωμένο πληθυσμιακό πρόγραμμα, με περιορισμένη εμπλοκή των γενικών γιατρών, οι οποίοι έχουν πρόσβαση στην πληροφορία, ώστε να βλέπουν ποια άτομα δεν έκαναν χρήση και να προχωρούν στο επόμενο βήμα". 

Η Örenäs (ÖRG) είναι μια συνεργατική ομάδα περισσότερων από 135 κλινικών ιατρών και ερευνητών από 85 κλινικά και ακαδημαϊκά κέντρα σε 35 ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. "Αυτή είναι μια από τις μελέτες που διενεργούμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Έχουμε συγκεντρώσει δεδομένα, επίσης, για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρα και τον καρκίνο του παχέος εντέρου, και βρισκόμαστε σε διαρκή μελέτη και επεξεργασία, πριν την ανακοίνωσή τους", καταλήγει ο κ. Σμυρνάκης.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Ποιες βιταμίνες μπορεί να είναι σημαντικές σε παιδιά και ενήλικες με άσθμα [μελέτη]
Παρανυχίδες: Γιατί εμφανίζονται και τι να κάνετε
Ισπανία: Πάνω από 1.000 θάνατοι από τη ζέστη τον Ιούνιο