Η ευεργετική επίδραση της φύσης στην αντιμετώπιση του άγχους και της ψυχικής εξάντλησης είναι ευρέως γνωστή. Νέα επιστημονική ανασκόπηση του Ινστιτούτου Max Planck για την Εκπαιδευτική Έρευνα έρχεται, ωστόσο, να διευρύνει την εικόνα, δείχνοντας ότι η επαφή με το φυσικό περιβάλλον μπορεί να βελτιώνει την προσοχή, τη διάθεση και τη συνολική ψυχική ευεξία ακόμη και όταν δεν έχει προηγηθεί στρες ή νοητική κόπωση.

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Environmental Psychology.

Μέχρι σήμερα, η περιβαλλοντική ψυχολογία είχε εστιάσει κυρίως στις λεγόμενες "αποκαταστατικές επιδράσεις" της φύσης, δηλαδή στην ικανότητά της να βοηθά τους ανθρώπους να ανακάμπτουν από το άγχος, την πνευματική κόπωση και τα αρνητικά συναισθήματα.

Η νέα έρευνα, όμως, στρέφει το ενδιαφέρον σε έναν διαφορετικό μηχανισμό, τις λεγόμενες "ενισχυτικές επιδράσεις" (instorative effects), σύμφωνα με τις οποίες η παραμονή σε ένα φυσικό περιβάλλον μπορεί να ενισχύει τις γνωστικές λειτουργίες, τη διάθεση και την αίσθηση ευεξίας ακόμη και όταν το άτομο βρίσκεται ήδη σε φυσιολογική ψυχική κατάσταση.

Για τις ανάγκες της ανασκόπησης, οι ερευνήτριες ανέλυσαν 54 επιστημονικές μελέτες, που περιλάμβαναν συνολικά 61 πειράματα και εξέταζαν τις επιδράσεις των φυσικών και των αστικών περιβαλλόντων στη γνωστική απόδοση, τη συναισθηματική κατάσταση και την υποκειμενική αίσθηση αποκατάστασης.

Οι μελέτες ταξινομήθηκαν ανάλογα με το αν οι συμμετέχοντες είχαν προηγουμένως εκτεθεί σε κάποιον παράγοντα στρες, αν η ίδια η πειραματική διαδικασία προκαλούσε νοητική επιβάρυνση ή αν η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε χωρίς να έχει προηγηθεί οποιαδήποτε μορφή καταπόνησης.

Η ανάλυση αποκάλυψε μια σαφή ανισορροπία στην έως σήμερα επιστημονική βιβλιογραφία. Οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονταν στην αποκατάσταση μετά από στρες ή νοητική κόπωση, καθώς 45 μελέτες εξέταζαν τις αποκαταστατικές επιδράσεις της φύσης, ενώ μόλις οκτώ διερευνούσαν κατά πόσο το φυσικό περιβάλλον μπορεί να ενισχύσει την προσοχή, τη διάθεση και την ευεξία χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια επιβάρυνση.

Παρά τον περιορισμένο αριθμό τους, οι μελέτες αυτές κατέγραψαν σταθερά βελτιώσεις στη γνωστική απόδοση και, στις περισσότερες περιπτώσεις, θετικές επιδράσεις στη διάθεση και στο υποκειμενικό αίσθημα ευεξίας. Οι συγγραφείς επισημαίνουν, ωστόσο, ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς απαιτούνται περισσότερες έρευνες για την επιβεβαίωσή τους.

"Η περιβαλλοντική ψυχολογία έχει επί δεκαετίες επικεντρωθεί κυρίως στο πώς η φύση βοηθά τους ανθρώπους να αναρρώσουν από το στρες ή την εξάντληση. Η ανάλυσή μας δείχνει ότι ίσως έχουμε παραβλέψει έναν πιο θεμελιώδη μηχανισμό, σύμφωνα με τον οποίο η φύση μπορεί να βελτιώνει τις ανθρώπινες λειτουργίες ακόμη και όταν δεν υπάρχει προηγούμενη επιβάρυνση", σημειώνει η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Johanna Prugger.

Οι ερευνήτριες εκτιμούν ότι απαιτούνται νέες μελέτες, ακριβέστερα θεωρητικά μοντέλα και πιο ρεαλιστικά ερευνητικά πρωτόκολλα, ώστε να διευκρινιστεί πότε και με ποιους μηχανισμούς η φύση μπορεί να ενισχύει τη γνωστική απόδοση και την ψυχική υγεία.

Όπως επισημαίνει η Simone Kühn, διευθύντρια του Τμήματος Περιβαλλοντικών Νευροεπιστημών του Ινστιτούτου Max Planck, η επιστήμη βρίσκεται ακόμη στην αρχή της κατανόησης του τρόπου με τον οποίο η φύση επιδρά στον άνθρωπο και οι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να εξετάσουν αν μπορεί να ενισχύει τους ψυχικούς πόρους και να αυξάνει μακροπρόθεσμα την ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες της καθημερινότητας.

Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και για τον σχεδιασμό των σύγχρονων πόλεων. Εφόσον επιβεβαιωθεί ότι η φύση δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο αποκατάστασης από το στρες, αλλά και ως παράγοντας ενίσχυσης της συγκέντρωσης, της αυτορρύθμισης και της ψυχικής ανθεκτικότητας, οι χώροι πρασίνου θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως βασικό στοιχείο της δημόσιας υγείας.

Πάρκα, σχολικές αυλές, αστικά δάση και φυσικοί χώροι δεν αποτελούν μόνο τόπους χαλάρωσης, αλλά ενδέχεται να συμβάλλουν ουσιαστικά στη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας, της γνωστικής λειτουργίας και της ποιότητας ζωής του πληθυσμού.

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Νέος θεραπευτικός στόχος κατά της αθηροσκλήρωσης: Ο υποδοχέας κανναβινοειδών CB
Τρέχοντας προς την επιτυχία: Τι μπορούν να μάθουν οι ερευνητές από τους αθλητές
Νέο φάρμακο αυξάνει τις πιθανότητες επιτυχούς μεταμόσχευσης νεφρού