Ο καρκίνος (αδενοκαρκίνωμα) του παγκρέατος παραμένει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ογκολογίας. Εξελίσσεται «βουβά» και εκδηλώνεται με άτυπα συμπτώματα, συνήθως όταν είναι ήδη προχωρημένος, με αποτέλεσμα μόνο σε ένα ποσοστό 15% με 20% των ασθενών να θεωρείται αρχικά χειρουργήσιμος. 

Νέες, εξειδικευμένες χειρουργικές τεχνικές, με τη βοήθεια και της ρομποτικής χειρουργικής, υπόσχονται καλύτερη πρόγνωση, ενώ η νέα στοχευμένη θεραπεία που πήρε πρόσφατα έγκριση από τον FDA γεννά ελπίδες για αποτελεσματικότερες θεραπείες στο μέλλον. Όχι τόσο γιατί αυξάνει το προσδόκιμο επιβίωσης ως παρηγορική θεραπεία σήμερα σε μεταστατικούς όγκους, αλλά επειδή δείχνει το «μονοπάτι» της στόχευσης στις μεταλλάξεις του ογκογονιδίου KRAS, ως κρίσιμο μέρος της μελλοντικής θεραπευτικής προσέγγισης.

Ο Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής στη Β’ Χειρουργική Κλινική του Α.Π.Θ., στο νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς» της Θεσσαλονίκης, Δημήτριος Ράπτης, μιλά στο iatronet.gr για το σήμερα και το αύριο της αντιμετώπισης, με αφορμή την επιστημονική ημερίδα «Θέματα αιχμής στον προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος» (*) που διοργανώνει η Β’ Χειρουργική Κλινική του Α.Π.Θ. και ο Διευθυντής της, Καθηγητής Χειρουργικής Α.Π.Θ., κ. Βασίλειος Παπαζιώγας.

Σύγχρονη χειρουργική αντιμετώπιση 

Όπως εξηγεί ο κ. Ράπτης, η μόνη και οριστική θεραπεία του καρκίνου παγκρέατος είναι η χειρουργική του εξαίρεση, με μια εκτομή σε άρτια ογκολογικά πλάνα, με τον σωστό λεμφαδενικό καθαρισμό, δηλαδή μια R0 εκτομή, όπως ονομάζεται στη χειρουργική. 

«Δυστυχώς, επειδή τα συμπτώματα είναι άτυπα –όπως ίκτερος, ξαφνική απώλεια βάρους ή ένας νεοδιαγνωσμένος και εμμένων σακχαρώδης διαβήτης, ιδιαίτερα σε νεαρά άτομα, - και εμφανίζονται μόνο σε προχωρημένες καταστάσεις, μόνο ένα 15% με 20% των ασθενών, οι οποίοι νεοδιαγιγνώσκονται με καρκίνο του παγκρέατος μπορούν να υποβληθούν σε χειρουργείο», σημειώνει. Τα τελευταία χρόνια με τη βοήθεια της χημειοθεραπείας ή και ακτινοβολίας, κάποιοι αρχικά μη εξαιρέσιμοι όγκοι μικραίνουν και μετατρέπονται σε εξαιρέσιμους.

Με την εξέλιξη της χειρουργικής, κάποια κέντρα με εξειδίκευση και εμπειρία, όπως η Β’ Χειρουργική του Α.Π.Θ., και η ομάδα του Καθηγητή κ. Παπαζιώγα με τον κ. Ράπτη, έχουν τη δυνατότητα να κάνουν εκτομή του όγκου, μαζί με τα αγγεία –φλέβες αλλά και αρτηρίες- τα οποία πιθανόν έχει διηθήσει ο καρκίνος. 

«Ακόμη νεότερο δεδομένο είναι αυτό που λέγεται απέκδυση αρτηριών: Μπορούμε να αφαιρέσουμε τον έξω χιτώνα των τυχόν διηθημένων αρτηριών, μαζί με τον όγκο. Κάνουμε δηλαδή μια R0 πλήρη εκτομή του όγκου, απεκδύοντας, ‘ξεντύνοντας’ με άλλα λόγια και την αρτηρία», αναφέρει.

Σε αυτή την κατεύθυνση είναι κρίσιμος ο ρόλος της ρομποτικής χειρουργικής, για τα οφέλη της οποίας θα μιλήσουν στην ημερίδα προσκεκλημένοι χειρουργοί από το εξωτερικό με μεγάλη εμπειρία. «Η κινητικότητα των ρομποτικών βραχιόνων, η ακρίβεια χειρισμών και η έλλειψη του τρόμου (τρέμουλου) συνεισφέρουν στο να πετύχουμε καλύτερο αποτέλεσμα», σημειώνει ο Επίκουρος Καθηγητής. 

Στόχος της  Β’ Χειρουργικής Κλινικής του Α.Π.Θ. και του Νοσοκομείου Γ.Ν.Θ. «Γ. Γεννηματάς» είναι η απόκτηση ρομποτικού συστήματος, που δεν υπάρχει σήμερα σε κανένα δημόσιο νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, μιας και η κλινική ενσωματώνει ικανό αριθμό μελών ΔΕΠ πιστοποιημένων στη ρομποτική χειρουργική. Μια τέτοια εξέλιξη, μεταξύ άλλων, θα εξυπηρετήσει και ανάγκες εκπαίδευσης της νέας γενιάς χειρουργών. 

Το φάρμακο που ανοίγει δρόμους

Η μικροσυμπεριφορά του αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος είναι αυτή που το καθιστά τόσο δύσκολα αντιμετωπίσιμο. «Κάνει εύκολα μικρομεταστάσεις στους γύρω ιστούς που δεν είναι ορατοί με γυμνό μάτι διεγχειρητικά, ούτε με τις απεικονίσεις που γίνονται προεγχειρητικά ή και μετεγχειρητικά. Ακόμη και αν τη στιγμή της διάγνωσης δεν υπάρχουν ορατές μεταστάσεις, θεωρούμε ότι η νόσος είναι μικρομεταστατική», εξηγεί ο κ. Ράπτης. 

Η πρόοδος που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στην κατανόηση της βιολογικής συμπεριφοράς του όγκου, οδήγησε στην νταραξονρασίμπη (daraxonrasib), μια καινοτόμο στοχευμένη από του στόματος θεραπεία που εγκρίθηκε πρόσφατα από τον FDA. Οι κλινικές δοκιμές έδειξαν σχεδόν διπλασιασμό του προσδόκιμου ζωής (κατά μέσο όρο από τους 7 μήνες με την κλασική χημειοθεραπεία στους 13) σε ασθενείς με προχωρημένη μεταστατική νόσο.

«Το φάρμακο στοχεύει στις μεταλλάξεις του πρωτο-ογκογονιδίου KRAS. Έχει βρεθεί ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις σε ασθενείς με αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος, -μπορεί να είναι και 90% ή και περισσότερο σύμφωνα με τις μελέτες- υπάρχουν μεταλλάξεις σε αυτό το ογκογονίδιο», αναφέρει ο χειρουργός και συμπληρώνει: «Όσο αυτές οι μεταλλάξεις υπάρχουν, υπάρχει μια συνεχόμενη σηματοδότηση, με αποτέλεσμα και να μεγαλώνει ο όγκος αλλά και να διασκορπίζονται κύτταρα. Επομένως, ενώ μέχρι τα προηγούμενα χρόνια θεωρούνταν αυτή η μετάλλαξη KRAS ως μια ‘undruggable’ ζώνη, δηλαδή μια ζώνη που δεν επιδεχόταν θεραπεία με κανένα φάρμακο, σήμερα φαίνεται πως υπάρχει στόχευση, με το φάρμακο αυτό».

«Μπορεί η παράταση του προσδόκιμου από 7 σε 13 μήνες να φαίνεται μικρή, αλλά για κάθε έναν από αυτούς τους ασθενείς, ακόμη και μια ώρα ή ένα λεπτό ζωής με την οικογένειά τους και τους ανθρώπους που αγαπούν, μετράει, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται με ικανοποιητική ποιότητα ζωής», επισημαίνει ο κ.Ράπτης.

Το σημαντικότερο κέρδος, ωστόσο, βρίσκεται στους θεραπευτικούς δρόμους που ανοίγουν οι KRAS αναστολείς, μέσω της «ανάγνωσης» της γονιδιακής ταυτότητας του όγκου και της στοχευμένης θεραπείας του. «Μας έδειξαν πως το πρωτο-ογκογονίδιο KRAS και οι μεταλλάξεις του πρέπει να είναι ο στόχος μας, φαρμακευτικά και θεραπευτικά», σημειώνει, προσθέτοντας: «Φαίνεται πως αυτός είναι ο σωστός δρόμος, πάνω σε αυτόν αναπτύσσονται πειραματικά εμβόλια που τροποποιούν την ανοσοαπάντηση του όγκου, σε συνδυασμό με τα γνωστά μας χημειοθεραπευτικά. Φαίνεται πως αυτός ο τρόπος, μαζί με την χειρουργική εξαίρεση εντός υγιών ορίων, είναι ο σωστός συνδυασμός για το μέλλον».  

Διεπιστημονικότητα και αξιολόγηση

Ο κ. Ράπτης θεωρεί τη διεπιστημονικότητα ως το Α και το Ω της αντιμετώπισης του καρκίνου του παγκρέατος. «Όλες οι ειδικότητες που έχουν σχέση με αυτόν πρέπει να συνεργάζονται. Δεν χωρούν έχθρες και εγωισμοί, πάνω από όλα είναι ο ασθενής», αναφέρει, επισημαίνοντας και την έννοια της αξιολόγησης, που δεν ακούγεται συχνά στον επιστημονικό διάλογο. «Χρειάζεται να υπάρχει πιστοποίηση όσων συμμετέχουν στα ογκολογικά συμβούλια και θα συμβάλλουν με τη γνώμη τους στην τελική απόφαση. Η σειρά είναι πρώτα η πιστοποίηση και μετά η εμπειρία», υπογραμμίζει, γιατί η πρώτη προϋποθέτει τη δεύτερη. 

(*) Η Ημερίδα διοργανώνεται το Σάββατο, 12 Σεπτεμβρίου στο ΚΕΔΕΑ του ΑΠΘ, υπό την αιγίδα του Τμήματος Ιατρικής του Α.Π.Θ. και της Ελληνικής Εταιρείας Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων.

 

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Έρχονται σαρωτικές αλλαγές σε κέντρα αισθητικής
Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης: Ωφελεί την καρδιά; [μελέτη]
Πώς επηρεάζει ο καφές την ενέργειά μας;